Izrael wyłączył pięć z sześciu największych zakładów odsalania wody. Co się stało?

Przyczyną wstrzymania produkcji wody pitnej w pięciu dużych zakładach odsalania na południe od miasta Hadera było zmętnienie wody w Morzu Śródziemnym. Izrael stanął tym samym przed widmem poważnych niedoborów – władzom lokalnym nakazano ograniczenie zużycia wody oraz nawadniania w rolnictwie, parkach i ogrodach publicznych.

Izrael jest krytycznie zależny od odsalania

Odsalanie wody morskiej jest kluczowym elementem bezpieczeństwa wodnego Izraela. Ponad 80 proc. krajowego zaopatrzenia w wodę pitną pochodzi z zakładów odwróconej osmozy, zlokalizowanych na wybrzeżu Morza Śródziemnego.

Pod koniec sierpnia 2026 r. pięć z sześciu największych zakładów odsalania (Sorek A, Sorek B, Palmachim, Aszkelon oraz Aszdod) zostało wyłączonych z powodu gwałtownego wzrostu mętności wody surowej. Zakłady na krótko wznowiły pracę, ale 1 września ponownie ją wstrzymano. Czynna pozostała jedynie stacja w Haderze, która rocznie wytwarza ok. 145 mln m³ wody pitnej.

Brak wody uderza w rolników

Łączna zdolność produkcyjna pięciu wyłączonych zakładów odsalania to 660 mln m³ rocznie. Aktualny niedobór oszacowano na około 2 mln m³ dziennie, czyli ponad połowę typowego letniego zapotrzebowania.

Wstrzymanie produkcji odbiło się natychmiastowym echem na podaży wody słodkiej. Dziennik Times of Israel informuje, iż dostawy do gospodarstw domowych są kontynuowane, ale odcięto je rolnikom w południowej części kraju oraz na pustyni Negew. W hebrajskich mediach pojawiają się głośne protesty, których uczestnicy podkreślają rosnące zagrożenie dla upraw i zwierząt hodowlanych.

Przewodniczący Rady Regionu Ramat HaNegev zastrzegł, iż bezpośrednie ryzyko dotyczy już 2 tys. ha pól warzywnych, które miały wyprodukować choćby 2 mln ton płodów. Izraelski Minister Rolnictwa przyznał, iż sytuacja jest trudna, gdyż przerwy w nawadnianiu mogą gwałtownie zniszczyć najbardziej wrażliwe uprawy, zwłaszcza młode sadzonki oraz warzywa szklarniowe.

Ograniczono również podlewanie obszarów zielonych, a w samym Tel Awiwie zmniejszono zużycie wody w systemach nawadniających, natryskach i kranach plażowych oraz innych usługach, które nie służą zaspokajaniu podstawowych potrzeb.

Dlaczego mętna woda uniemożliwia odsalanie?

Izraelski Zarząd Wodny poinformował, iż najbardziej prawdopodobną przyczyną zakłóceń działania infrastruktury są mikroalgi nanoszone na południowe wybrzeże Izraela przez fale z delty Nilu. Izraelski Krajowy Dyrektoriat ds. Cyberbezpieczeństwa wykluczył możliwość cyberataku.

Dlaczego niewielkie glony są tak problematyczne? Izraelskie zakłady odsalania wykorzystują technologię odwróconej osmozy, której wstępny etap polega na przepuszczeniu wody morskiej przez układ filtrów. o ile jest ona bardzo bogata w materiał biologiczny, filtry mogą się zatykać, a membrany ulec zanieczyszczeniu. Rośnie wówczas opór przepływu i spada wydajność instalacji, co wymusza wstrzymanie odsalania w celu ochrony sprzętu.

Rządowy raport kontrolny opublikowany w 2024 r. dowodzi, iż nie jest to pierwsza taka sytuacja. W latach 2007–2023 aż 14 razy dochodziło do wstrzymywania odsalania z powodu złej jakości wody morskiej. W 57 proc. przypadków przyczyną były zanieczyszczenia mikrobiologiczne, w 29 proc. ropopochodne, a w 14 proc. zmętnienie spowodowane burzami lub trzęsieniem ziemi. Przestoje trwały od kilku godzin do 5 dni.

Zawodność systemu wymusza dalsze inwestycje

Zdarzenia ostatnich dni dowodzą, iż infrastruktura do odsalania wody morskiej nie jest rozwiązaniem niezawodnym i choćby przy większej sieci zakładów może dojść do poważnych zakłóceń w dostawach wody pitnej. Dla państw ubogich w wodę, takich jak Izrael, to bardzo poważne ryzyko, które – jak widać – w dużej mierze zależy także od jakości wody morskiej.

Jedyny działający nieprzerwanie zakład w Haderze położony jest w strefie wolnej od zanieczyszczeń biologicznych pojawiających się na południu. To właśnie tutaj, w Emer Hefek, ma powstać kolejna instalacja do odsalania o wydajności 400 mln m³ – będzie to jeden z największych takich zakładów na świecie.

Póki co Mekorot, państwowe przedsiębiorstwo wodociągowe Izraela, odpowiedzialne za gospodarkę wodną w kraju, skupiło się na eksploatacji zasobów niezależnych od morza. Woda pompowana jest intensywnie z krajowych studni oraz Jeziora Galilejskiego.