Edmund Szwed. Nowy Model Zarządzania Finansami Publicznymi dla Rozwoju Elbląga i nie tylko …

Elbląg wśród najbardziej zadłużonych miast w kraju. Ponad 9 proc. mieszkańców zalega z płatnościami – krzyczy swym tytułem – portal info.elblag.pl

Artykuł na portalu : info.elblag.pl i pod tym artykułem zamieszczone – liczne komentarze – zmotywowały nas do głębszej analizy nad przyczynami i skutkami tego stanu rzeczy.

Od diagnozy kryzysu do wizji przyszłości

Niniejsza propozycja strategiczna stanowi konstruktywną odpowiedź na głęboki, wielowymiarowy kryzys, w jakim znalazł się Elbląg.

Jej celem jest przedstawienie strategicznej alternatywy dla obecnego modelu zarządzania finansami, który doprowadził miasto do zapaści gospodarczej i zdegradował jakość życia jego mieszkańców.

Kluczowe jest przy tym fundamentalne rozróżnienie: medialne nagłówki alarmują o długu miasta, podczas gdy twarde dane wskazują, iż prawdziwy dramat finansowy dotyczy bezpośrednio jego mieszkańców.

To właśnie ich zadłużenie jest najbardziej alarmującym symptomem dysfunkcji systemu.

Poniższa tabela prezentuje najważniejsze wskaźniki, które plasują elblążan w niechlubnej czołówce najbardziej zadłużonych społeczności miejskich w Polsce.

Te wskaźniki nie są jedynie statystyką; stanowią one werdykt dla dotychczasowego modelu zarządzania, który systematycznie transferował ryzyko finansowe z budżetu miasta na barki jego mieszkańców. Statystyki te są jednak jedynie symptomem głębszych problemów strukturalnych, wynikających z wieloletnich zaniedbań i błędnej filozofii zarządzania finansami publicznymi.

2. Diagnoza obecnej sytuacji: Wielowymiarowy kryzys i jego przyczyny

Zrozumienie skali kryzysu w Elblągu wymaga analizy jego trzech kluczowych wymiarów: społecznego, gospodarczego i zarządczego. Dopiero kompleksowa diagnoza pozwala zidentyfikować fundamentalne błędy w dotychczasowej strategii rozwoju miasta i wskazać drogę do trwałej odnowy.

2.1 Społeczny wymiar kryzysu: zadłużenie mieszkańców i erozja jakości życia

Problemy finansowe miasta w sposób bezpośredni przekładają się na dramatyczną sytuację jego mieszkańców. Średni dług elblążanina na poziomie 21 545 zł oraz fakt, iż niemal co dziesiąty mieszkaniec (9,26%) zalega ze spłatą zobowiązań, są dowodem postępującej erozji stabilności ekonomicznej lokalnej społeczności. Problem ten ma namacalny, codzienny charakter i dotyczy podstawowych kosztów życia, co pogłębia marazm społeczny, poczucie braku perspektyw. Zubożenie finansów osobistych, co jest bezpośrednim skutkiem gospodarczej stagnacji miasta, która pozbawia mieszkańców perspektyw zawodowych i zmusza ich do życia na kredyt.

2.2 Gospodarczy wymiar kryzysu: Stagnacja i utrata perspektyw

Brak lokalnych zakładów pracy i wysokie bezrobocie systemowo ograniczają endogeniczny potencjał rozwojowy Elbląga, uniemożliwiając młodym ludziom planowanie przyszłości w rodzinnym mieście. W rezultacie Elbląg stopniowo przekształca się w „sypialnię” dla prężniej rozwijającego się Trójmiasta. Według „Dziennika Elbląskiego”, około 6 000 elblążan codziennie dojeżdża do pracy w Trójmieście. Taki drenaż kapitału ludzkiego i finansowego osłabia elbląską gospodarkę.

2.3 Kryzys zaufania i model zarządzania

U podstaw stagnacji Elbląga leżą fundamentalne zaniedbania w sferze zarządzania i kultury politycznej. Krytyka mieszkańców wobec lokalnych elit koncentruje się wokół trzech głównych zarzutów:

• Wieloletnie zaniedbania: Politycy partyjni są obarczani odpowiedzialnością za świadome doprowadzenie miasta do zapaści gospodarczej poprzez zaniechanie kluczowych działań prorozwojowych.

• Koncentracja na własnych interesach: Zamiast dbać o dobro wspólne, władze miały skupiać się na obsadzaniu stanowisk i realizowaniu partykularnych celów partyjnych.

W dyskusji publicznej mieszkańcy stale powracają do pojęcia lokalnego „układu”, które odnosi się do tzw. „wszechobecnego kolesiostwa” i obsadzanie stanowisk według klucza partyjno – towarzyskiego, co blokuje merytokrację, która dotyczy szczególnie ludzi młodych i ich kreatywności i woli działania.

Opisane problemy obecnego stanu Elbląga – nie są wynikiem pecha, czy negatywnych czynników zewnętrznych. Są logiczną konsekwencją: fundamentalnie błędnej filozofii zarządzania finansami publicznymi, która zostanie szczegółowo omówiona w kolejnym rozdziale.

3. Błędna Filozofia Finansowa: Identyfikacja Głównej Przyczyny Problemu

Sedno problemów Elbląga – leży w mylnym rozumieniu pojęcia „inwestycji” przez władze samorządowe. Obecne podejście, choć pozornie prorozwojowe, w rzeczywistości prowadzi do konsumpcji zasobów publicznych i pogłębia spiralę zadłużenia. Traktowanie wydatków na infrastrukturę czy remonty jako inwestycji, podczas gdy nie generują one żadnych przyszłych przychodów, jest fundamentalnym błędem strategicznym.

3.1 Dwa rodzaje długu: kredyt konsumpcyjny a kredyt inwestycyjny

Kluczowe jest rozróżnienie dwóch fundamentalnie odmiennych rodzajów zadłużenia, które mają całkowicie inne skutki dla budżetu miasta.

3.2 Analiza budżetu na 2026 rok – studium przypadku wydatków konsumpcyjnych

Uchwalony budżet Elbląga na 2026 rok stanowi jaskrawy przykład instytucjonalizacji tej błędnej filozofii finansowej, gdzie wydatki konsumpcyjne są błędnie etykietowane jako „inwestycje”, utrwalając cykl zadłużenia.

Z opiewającego na ponad 1,1 miliarda złotych projektu budżetu około 10% ma być przeznaczonych na tzw. „wydatki inwestycyjne”. Analiza planowanych zadań pokazuje jednak, iż żadne z nich nie spełnia kryteriów prawdziwej inwestycji, czyli umiejętności generowania przychodu.

Przykładowe pozycje z budżetu na 2026 rok:

• Dokończenie modernizacji nabrzeża Wyspy Spichrzów

• Remonty torowisk tramwajowych

• Przebudowa ulicy Portowej i mostu Kardynała Wyszyńskiego

• Rozpoczęcie prac nad podgrzewaną murawą na stadionie

• Odnowa nawierzchni miejskich ulic

• Modernizacja budynku po przedszkolu

• Roboty ratujące zabytkowe mury przy Galerii EL

• Przebudowa dojazdu i parkingu przy przychodni

Wszystkie wymienione pozycje są w rzeczywistości wydatkami o charakterze konsumpcyjnym. Choć mogą być potrzebne, ich finansowanie z kredytu pogłębia zadłużenie miasta, nie tworząc jednocześnie żadnych nowych źródeł dochodu, które mogłyby ten dług obsłużyć.

Kontynuacja tej strategii finansowej nieuchronnie doprowadzi do dalszego pogłębiania się zdiagnozowanych problemów społecznych i gospodarczych. Wymaga to pilnej zmiany paradygmatu i przyjęcia nowej wizji rozwoju.

4. Wizja Rozwoju: Zmiany modelu zarządzania

Niniejsza propozycja przedstawia nową, prorozwojową wizję dla Elbląga. Jej celem jest strategiczne przejście od modelu „przeżerania” budżetu na cele konsumpcyjne do strategii opartej na inteligentnym inwestowaniu, które buduje długoterminowy dobrobyt miasta i jego mieszkańców bez dodatkowego obciążania ich budżetów domowych.

4.1 Fundamenty nowej strategii: rentowność i samofinansowanie

Nowa filozofia zarządzania finansami publicznymi musi opierać się na fundamentalnym mechanizmie rentowności i procentu składanego. Fundamentalne założenie nowej strategii jest następujące: inwestycje publiczne muszą generować przychody. Dochody te powinny nie tylko w całości pokrywać koszty zaciągniętego na nie kredytu, ale również tworzyć nadwyżkę finansową, która będzie przeznaczana na finansowanie przyszłych potrzeb miasta – zarówno tych konsumpcyjnych (jak remonty dróg), jak i kolejnych, rentownych projektów inwestycyjnych.

4.2 Oczekiwane rezultaty: od miasta-sypialni do lidera gospodarczego

Wdrożenie modelu inwestycji przychodowych zainicjuje kaskadę pozytywnych efektów, tworząc samonapędzający się mechanizm rozwoju. Jego wdrożenie doprowadzi do transformacji gospodarczej, przekształcając Elbląg z miasta bez perspektyw w regionalnego lidera.

Stworzenie samofinansujących się podmiotów gospodarczych wygeneruje wysokiej jakości miejsca pracy, co bezpośrednio przełoży się na poprawę dobrobytu i stabilności finansowej mieszkańców. Wzmocnienie lokalnej bazy podatkowej pozwoli w efekcie na sfinansowanie kluczowych usług publicznych bez konieczności skokowych podwyżek kosztów i obciążania budżetów domowych. Taka strategia jest jedynym skutecznym sposobem na odwrócenie negatywnych trendów migracyjnych i kapitałowych, które od lat hamują potencjał Elbląga.

Przedstawiona wizja jest realną szansą na odwrócenie negatywnych trendów, która wymaga jednak odwagi, determinacji i otwartości na merytoryczną współpracę ponad podziałami.

5. Podsumowanie i wezwanie do działania

Elbląg stoi przed historyczną szansą na zerwanie z destrukcyjnym modelem stagnacji i zadłużenia, który przez lata hamował jego rozwój.

Klucz do sukcesu leży w fundamentalnej zmianie filozofii zarządzania finansami publicznymi. Główna rekomendacja niniejszej propozycji, jest jednoznaczna: konieczne jest natychmiastowe przejście od modelu finansowania wydatków konsumpcyjnych z długu do strategicznego tworzenia inwestycji przychodowych, które budują trwały dobrobyt miasta. W biznesie to działa, więc w samorządzie tym bardziej, nie ma żadnego powodu, aby ta zasada nie działała”.

Wzywamy decydentów odpowiedzialnych za przyszłość Elbląga do potraktowania tej propozycji, jako merytorycznego fundamentu dla nowej strategii rozwoju.

Przedstawione tu rozwiązania, oparte są na sprawdzonych zasadach ekonomii, stanowią realną i pilną szansę na systemową odnowę miasta i zapewnienie jego mieszkańcom pomyślnej przyszłości.

Wyrażamy gotowość do współpracy w celu wdrożenia tego prorozwojowego modelu.

Edmund Szwed