Czternasta emerytura nie dla wszystkich. Tyle wystarczy, by stracić pieniądze

Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, nazywane czternastą emeryturą, zostało na stałe wprowadzone do polskiego systemu emerytalnego. Jego konstrukcja różni się jednak od trzynastej emerytury, którą co do zasady wypłaca się w jednakowej wysokości wszystkim uprawnionym, niezależnie od wysokości podstawowego świadczenia. Przy czternastce ustawodawca zastosował ograniczenie, które uzależnia kwotę wypłaty od poziomu emerytury lub renty.

W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której senior z niższą emeryturą otrzymuje wyższy dodatek niż osoba pobierająca większe świadczenie. Nie jest to pomyłka ZUS ani wynik indywidualnej decyzji urzędnika, ale bezpośrednia konsekwencja obowiązujących przepisów. Szczególnie istotne jest to dla osób, które po waloryzacji znalazły się powyżej ustawowego limitu.

Dlaczego wyższa emerytura oznacza mniejszą czternastkę?

Od marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Tyle samo wyniosła pełna czternasta emerytura wypłacana w tym roku. Ustawowy próg uprawniający do pełnego dodatku pozostał jednak na poziomie 2900 zł brutto miesięcznie.

Oznacza to, iż osoba pobierająca emeryturę w wysokości 2800 zł brutto mogła otrzymać pełne 1978,49 zł dodatkowego świadczenia. Senior z emeryturą wynoszącą 3000 zł brutto dostawał już o 100 zł mniej, ponieważ przekraczał ustawowy próg. Przy świadczeniu w wysokości 4500 zł brutto dodatkowa wypłata wynosiła zaledwie 378,49 zł.

Zasada jest stosunkowo prosta, choć jej konsekwencje mogą zaskakiwać. ZUS ustala, o ile podstawowe świadczenie przekracza kwotę 2900 zł, a następnie odejmuje tę różnicę od pełnej czternastki. Powstały wynik stanowi wysokość dodatkowego świadczenia brutto, o ile nie jest niższy niż ustawowe minimum wynoszące 50 zł.

Waloryzacja emerytur może obniżyć dodatkową wypłatę

Coroczna waloryzacja podnosi wysokość emerytur i rent, ale równocześnie może powodować przekroczenie progów obowiązujących przy świadczeniach uzależnionych od wysokości dochodów lub innych wypłat. W przypadku czternastej emerytury istotne jest to, iż próg 2900 zł nie wzrasta automatycznie razem z minimalną emeryturą. W rezultacie liczba osób otrzymujących pełną czternastkę oraz wysokość dodatku dla poszczególnych seniorów zależą także od zmian podstawowych świadczeń.

Można to zobrazować na hipotetycznym przykładzie seniora, którego emerytura przed waloryzacją wynosiła 2850 zł brutto. o ile po podwyżce podstawowe świadczenie wzrosłoby do 3050 zł brutto, przekroczyłoby ustawowy próg o 150 zł. Przy niezmienionych pozostałych warunkach czternastka byłaby więc niższa od pełnej kwoty o właśnie 150 zł.

Nie oznacza to, iż waloryzacja jest dla seniora finansowo niekorzystna w ujęciu całego roku. Podstawowa emerytura wypłacana jest bowiem co miesiąc, podczas gdy czternastka stanowi świadczenie jednorazowe. Obniżenie dodatkowej wypłaty może jednak sprawić, iż korzyść z podwyżki podstawowej emerytury będzie mniejsza, niż wynikałoby to z prostego pomnożenia miesięcznego wzrostu przez liczbę wypłat.

Komu ZUS nie przyznał ani złotówki?

Czternasta emerytura podlega nie tylko stopniowemu zmniejszaniu, ale także dolnemu limitowi wypłaty. Ustawodawca zdecydował, iż świadczenie niższe niż 50 zł brutto nie będzie przekazywane. To właśnie ten przepis wyznacza maksymalną wysokość podstawowej emerytury lub renty, przy której można jeszcze otrzymać dodatek.

W 2026 roku ostatnią kwotą uprawniającą do czternastki było 4828,49 zł brutto. Przy takiej emeryturze lub rencie dodatkowe świadczenie wynosiło dokładnie 50 zł brutto. Przekroczenie limitu, choćby o niewielką kwotę, powodowało, iż czternastka nie przysługiwała.

Przykładowe wyliczenia pokazują, jak zmienia się wysokość dodatkowego świadczenia:

• Przy emeryturze 2900 zł brutto dodatek wynosi 1978,49 zł brutto.
• Przy emeryturze 3100 zł brutto dodatek wynosi 1778,49 zł brutto.
• Przy emeryturze 3600 zł brutto dodatek wynosi 1278,49 zł brutto.
• Przy emeryturze 4100 zł brutto dodatek wynosi 778,49 zł brutto.
• Przy emeryturze 4600 zł brutto dodatek wynosi 278,49 zł brutto.
• Przy emeryturze 4800 zł brutto dodatek wynosi 78,49 zł brutto.
• Przy emeryturze 4828,49 zł brutto dodatek wynosi 50 zł brutto.
• Przy emeryturze przekraczającej 4828,49 zł brutto dodatek nie przysługuje.

Powyższe kwoty dotyczą podstawowych świadczeń oraz czternastej emerytury przed odliczeniem należnych obciążeń. W praktyce kwota wpływająca na konto może być niższa, ponieważ ZUS pobiera składkę zdrowotną oraz, o ile wynika to z sytuacji podatkowej świadczeniobiorcy, zaliczkę na podatek. Przy sprawdzaniu prawa do czternastki nie należy więc opierać się wyłącznie na kwocie przelewu.

Dwie emerytury nie oznaczają dwóch czternastek

Odrębne zasady obowiązują osoby pobierające więcej niż jedno świadczenie emerytalno-rentowe. Dotyczy to między innymi sytuacji, w których świadczeniobiorca ma prawo do emerytury i renty rodzinnej albo korzysta ze świadczeń wypłacanych przez różne instytucje. Prawo do kilku świadczeń nie daje możliwości otrzymania kilku czternastych emerytur.

Przy obliczaniu dodatku ZUS uwzględnia odpowiednie świadczenia podstawowe zgodnie z przepisami regulującymi ich zbieg. W przypadku renty wdowiej istotna jest więc łączna wysokość świadczeń uwzględnianych do ustalenia czternastki, a nie wyłącznie jedna z wypłacanych kwot. Może się okazać, iż po zsumowaniu świadczeń ustawowy próg zostanie przekroczony i dodatek będzie niższy albo nie zostanie przyznany.

Nie należy również zakładać, iż samo osiągnięcie wieku emerytalnego wystarczy do uzyskania czternastki. Osoba musi mieć prawo do świadczenia wskazanego w ustawie we właściwym terminie. o ile prawo do emerytury lub renty było zawieszone w ustawowo określonym dniu, dodatkowa wypłata nie przysługiwała.

Prawie 6,3 mln osób objętych wypłatami. ZUS podał dane

Czternaste emerytury w 2026 roku wypłacano przede wszystkim we wrześniu. Dodatkowe pieniądze trafiały do uprawnionych wraz z podstawową emeryturą lub rentą, zgodnie z obowiązującym terminem płatności. Ostatnia grupa, obejmująca świadczeniobiorców przedemerytalnych, miała termin wypłaty przypadający 1 października.

Z danych opublikowanych przez ZUS 25 września wynika, iż rozpatrzono ponad 6,2 mln spraw związanych z przyznaniem czternastki. Dotyczyły one niemal 6,3 mln uprawnionych osób, a wartość przyznanych świadczeń przekroczyła 9,2 mld zł brutto. Instytucja poinformowała również, iż po zakończeniu wypłat przystępuje do wysyłania decyzji o przyznaniu dodatkowego świadczenia.

Seniorzy nie musieli składać specjalnych wniosków ani odwiedzać placówek ZUS, ponieważ przyznanie czternastki następowało z urzędu. Dodatkowe świadczenie jest też chronione przed egzekucją komorniczą i nie wpływa na ustalanie prawa do świadczeń uzależnionych od dochodu. W razie wątpliwości dotyczących wysokości przyznanej kwoty należy sprawdzić dane zawarte w decyzji oraz sposób uwzględnienia podstawowych świadczeń.

Co stanie się z czternastą emeryturą w kolejnych latach?

Coroczna wypłata czternastej emerytury została zagwarantowana ustawą z 26 maja 2023 roku. Przepisy przewidują, iż wysokość pełnego świadczenia odpowiada co do zasady minimalnej emeryturze obowiązującej od marca danego roku, choć rząd ma możliwość określenia wyższej kwoty. Odrębną kwestią pozostaje próg dochodowy, od którego dodatkowe świadczenie zaczyna maleć.

Jeżeli limit 2900 zł nie zostanie podwyższony, kolejne waloryzacje emerytur mogą spowodować obniżenie czternastki dla następnych grup świadczeniobiorców. Nie oznacza to automatycznego zniesienia dodatku ani zmiany zasad jego corocznej wypłaty. Przesądza natomiast o tym, iż przy ocenie finansowych skutków waloryzacji trzeba uwzględniać nie tylko wysokość podstawowej emerytury, ale również zasady przyznawania dodatkowych świadczeń.