Budżety obywatelskie potrzebują jasnych zasad. Związek Województw RP proponuje zmiany w przepisach

Jak skutecznie chronić dane osobowe mieszkańców, zapobiegać nadużyciom podczas głosowania i jednocześnie ułatwić organizację budżetów obywatelskich? Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej w stanowisku z 27 października 2026 roku wskazuje na potrzebę doprecyzowania przepisów ustawy o samorządzie województwa. Samorządowcy apelują o rozwiązania, które zwiększą bezpieczeństwo prawne, zapewnią wiarygodność głosowania i uwzględnią specyfikę funkcjonowania województw.

Budżety obywatelskie to ważne narzędzie umożliwiające mieszkańcom bezpośrednie decydowanie o przeznaczeniu części środków publicznych. Ich prawidłowe funkcjonowanie wymaga jednak przejrzystych procedur, szczególnie w zakresie identyfikacji uczestników głosowania i ochrony ich danych osobowych.

Zarząd Związku Województw RP zwraca uwagę, iż obowiązujące przepisy nie określają jednoznacznie, jakie dane mieszkańców mogą być zbierane, w jaki sposób należy weryfikować ich uprawnienia do głosowania oraz jak długo zgromadzone informacje powinny być przechowywane.

W praktyce oznacza to, iż poszczególne samorządy samodzielnie ustalają zasady organizacji głosowania, co prowadzi do rozbieżności w stosowanych rozwiązaniach, a także w rozstrzygnięciach organów nadzoru i sądów administracyjnych.

– Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje pogodzenie ochrony danych osobowych z koniecznością zapewnienia rzetelności głosowania i przeciwdziałania nadużyciom – podkreślono w stanowisku Zarządu ZWRP.

Województwa potrzebują rozwiązań dostosowanych do swoich możliwości

Związek Województw RP wskazuje, iż projektowane przepisy powinny uwzględniać istotne różnice pomiędzy poszczególnymi szczeblami samorządu terytorialnego.

W przeciwieństwie do gmin samorządy województw nie dysponują własnymi bazami danych mieszkańców, które mogłyby być wykorzystywane do weryfikacji osób uczestniczących w głosowaniu. Wynika to z odmiennego charakteru realizowanych przez nie zadań.

Dlatego rozwiązania stosowane na poziomie gminnym nie zawsze mogą zostać bezpośrednio przeniesione na poziom regionalny.

Zdaniem Zarządu ZWRP konieczne jest wypracowanie takich metod identyfikacji głosujących, które będą skuteczne, zgodne z przepisami o ochronie danych osobowych, a jednocześnie możliwe do zastosowania przez samorządy województw.

Ochrona danych i wiarygodność głosowania

W przyjętym stanowisku samorządowcy zwracają szczególną uwagę na potrzebę przeciwdziałania sytuacjom, w których jedna osoba oddaje głos kilkukrotnie, wykorzystuje nieprawdziwe dane lub głosuje w imieniu innych osób.

Jednocześnie podkreślają, iż wprowadzane rozwiązania nie powinny nadmiernie komplikować procedur ani ograniczać mieszkańcom możliwości uczestnictwa w budżecie obywatelskim.

ZWRP postuluje doprecyzowanie zasad dotyczących zakresu zbieranych informacji, okresu ich przechowywania oraz dopuszczalnych form głosowania – zarówno papierowego, jak i elektronicznego.

W ocenie samorządowców przepisy powinny określać podstawowe standardy bezpieczeństwa i organizacji głosowania, pozostawiając jednocześnie województwom odpowiednią swobodę w dostosowywaniu procedur do lokalnych uwarunkowań.

Istotną kwestią jest również zróżnicowanie okresów przechowywania danych osobowych w zależności od celu ich przetwarzania. Związek proponuje rozważenie możliwości usuwania danych osób głosujących po zakończeniu ewentualnej procedury odwoławczej, przy zachowaniu odpowiednio dłuższych okresów przechowywania informacji dotyczących autorów projektów wybranych do realizacji. Wszystkie te rozwiązania muszą pozostawać zgodne z obowiązującymi przepisami archiwalnymi.

Współpraca z Urzędem Ochrony Danych Osobowych

Jednym z kluczowych postulatów Związku Województw RP jest zaangażowanie Urzędu Ochrony Danych Osobowych w wypracowanie praktycznych zasad organizowania budżetów obywatelskich.

Samorządowcy proponują, aby pracom legislacyjnym towarzyszyło przygotowanie wskazówek dotyczących zgodnego z prawem przetwarzania danych mieszkańców, weryfikacji uczestników głosowania oraz przeciwdziałania nieprawidłowościom.

W działaniach tych powinni uczestniczyć przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego oraz inspektorzy ochrony danych.

Takie podejście pozwoliłoby ograniczyć niepewność prawną, ujednolicić praktykę stosowania przepisów i ułatwić organizację kolejnych edycji budżetów obywatelskich.

Czy listy poparcia projektów są konieczne?

Zarząd ZWRP proponuje również przeanalizowanie zasadności utrzymywania obowiązku zbierania list poparcia dla projektów zgłaszanych do budżetu obywatelskiego.

Obecnie procedura ta wiąże się z koniecznością gromadzenia i przetwarzania danych osobowych przez mieszkańców zgłaszających własne inicjatywy. Jednocześnie samorządy województw mają ograniczone możliwości weryfikowania prawdziwości informacji znajdujących się na takich listach.

Zdaniem Związku warto rozważyć, czy korzyści wynikające z tego mechanizmu uzasadniają dodatkowe obowiązki administracyjne i ryzyka związane z ochroną danych.

Ewentualne uproszczenie procedury zgłaszania projektów mogłoby ograniczyć formalności i ułatwić mieszkańcom angażowanie się w inicjatywy finansowane z budżetów obywatelskich.

ZWRP deklaruje gotowość do współpracy

Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej podkreśla, iż celem proponowanych zmian nie jest nadmierne uszczegółowienie przepisów, ale stworzenie przejrzystych i jednolitych podstaw prawnych, które pozwolą samorządom sprawnie organizować budżety obywatelskie.

Przyjęte rozwiązania powinny jednocześnie chronić prywatność mieszkańców, zapewniać równość udziału w głosowaniu i ograniczać ryzyko nieprawidłowości.

Najważniejszym celem pozostaje stworzenie takich regulacji, które z jednej strony zapewnią bezpieczeństwo danych osobowych i wiarygodność głosowania, a z drugiej pozwolą mieszkańcom aktywnie i bez zbędnych barier współdecydować o rozwoju swoich regionów.

Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP:

https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/10/Stanowisko-z-dnia-27-10-2026-r.-UODO-2.pdf