Biogazownie komunalne szansą na lepszy recykling

Recykling to już nie tylko plastik, metal, papier czy szkło. Dziś prawdziwa walka o poziomy odzysku odpadów toczy się w naszych kuchniach i ogrodach. Biogazownie komunalne są brakującym ogniwem, bez którego nowoczesna gmina może nie przetrwać nadchodzących zmian.

Polityka Unii Europejskiej w kontekście gospodarki odpadami opiera się na koncepcji obiegu zamkniętego. Zgodnie z unijnymi regulacjami, gminy są zobowiązane osiągnąć wskazane poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych w wysokościach wskazanych na poszczególne lata. Przykładowo za rok 2025 powinno to być co najmniej 55% masy odpadów komunalnych. Cel ten systematycznie rośnie, osiągając 60% w 2030 r. i 65% wagowo za 2035 i każdy kolejny rok. Wskazane poziomy dla lat 2020-2035 wzrastają nieregularnie o 1, 5 lub choćby o 10 punktów procentowych rok do roku.

Problemy w osiągnieciu poziomów recyklingu

Znajdujemy się właśnie w najtrudniejszym do osiągnięcia punkcie, kiedy to z 45% poziomu odpadów za rok 2024 powinniśmy osiągnąć aż 55% wagowo za rok 2025. Przypomnieć należy, iż wiele gmin nie osiągnęło wskazanych poziomów za 2024 r., co z pewnością nie jest dobrą prognozą w kontekście bieżącego roku. Dla samorządów oznacza to ogromną presję, co jest związane m.in. z sankcjami finansowymi za niedopełnienie wskazanych progów. Dodatkowo wzrost kosztów opłat środowiskowych może bezpośrednio uderzyć w portfele mieszkańców, a jak wiadomo już dzisiaj opłaty za zagospodarowanie odpadów w wielu gminach nie należą do niskich.

Mając to na uwadze odpady stają się ważnym elementem strategii ekonomicznej dla każdej z gmin. Osiągnięcie wskazanych poziomów bez głębokiej reformy systemu gospodarki odpadami wydaje się dziś praktycznie nieosiągalne. Szczególną uwagę należy poświecić bioodpadom komunalnym, ponieważ to w nich upatruje się największą szansę na możliwie szybkie podniesienie omawianych wskaźników.

Bioodpady komunalne w Polsce – zbiórka i problemy z nią związane

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906) selektywnie zbiera się: papier, szkło, metale, tworzywa sztuczne, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady. Szczególna uwaga powinna być poświęcona właśnie ostatniemu ze wskazanych strumieni odpadów komunalnych. Jest to związane nie tylko z tendencją do ich biodegradacji, ale przede wszystkim z ich ilością – powstają każdego dnia, praktycznie w każdym gospodarstwie domowym.

Biogazownie komunalne mogą zmienić kosztowny dziś problem odpadów w stabilne źródło zielonej energii i wysokiej jakości nawozów

Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego w 2024 r. w Polsce wytworzono 14,158 mln t wszystkich odpadów komunalnych przy wzroście o 5,3% w stosunku do roku ubiegłego¹. 5,952 mln t odpadów zostało zebranych selektywnie (ok. 42%). Aż 37,6% z odpadów selektywnie zebranych stanowiły bioodpady, będące zdecydowanie frakcją dominującą spośród wszystkich odpadów zebranych selektywnie.

W 2024 r. w Polsce na mieszkańca przypadało 60 kg odpadów biodegradowalnych zebranych selektywnie, przy 54 kg w roku poprzednim². Dane te potwierdzają systematyczny wzrost zebranych odpadów oraz wskazują na znaczną ilość bioodpadów wciąż znajdująca się w strumieniu odpadów zmieszanych. Szacuje się bowiem, iż masa bioodpadów komunalnych w Polsce może być nawet
dwa razy większa niż aktualnie zbierana.

Biogazownie komunalne – szanse

Najważniejszym aspektem w kontekście gospodarki selektywnie pozyskiwanych bioodpadów jest ich zbiórka. Chcąc osiągnąć wskazane poziomy recyklingu należy ją prowadzić tak, aby jak najwięcej bioodpadów zostało skierowanych do brązowych pojemników i worków, a nie do pojemników na odpady zmieszane. Praktyka ta szczególnie często występuje w odniesieniu do odpadów kuchennych i argumentowana jest przez część społeczeństwa brakiem miejsca na kolejny kosz w gospodarstwie domowym. Drugim problemem w kontekście zbiórki bioodpadów jest ich czystość. W wielu gminach ilość zanieczyszczeń (wagowo) wynosi powyżej 10, czy choćby 15% co generuje dodatkowe koszty związane z oczyszczeniem strumienia.

JUŻ DZISIAJ ZAPISZ SIĘ NA KONGRES BIOMETANU 2026!

O ile z bioodpadów zebranych z domów jednorodzinnych zwykle nie ma większych problemów z zanieczyszczeniami, to w przypadku zabudowy wielorodzinnej nieprawidłowości zdarzają się częściej. Z tego względu konieczne jest podnoszenie świadomości mieszkańców, aby ilość zebranych bioodpadów oraz ich jakość szły ze sobą w parze.

Działanie to pozwoli uzyskać dobrej jakości wsad do biogazowni komunalnych, których z każdym rokiem będzie przybywać.

Biogazownie komunalne w Polsce – stan obecny

Obecnie w Polsce działa jedynie 11 biogazowni komunalnych, przetwarzających selektywnie zbierane bioodpady lub frakcję organiczną odpadów komunalnych wydzieloną z odpadów zmieszanych. Aż 4 z funkcjonujących zakładów znajdują się na terenie Wielkopolski: ZZO Poznań, WCR Jarocin, „Orli Staw” pod Kaliszem oraz RCGO w Trzebani pod Lesznem. To właśnie ostatnia z wymienionych instalacji jest najstarszą w Polsce (2010 r.), z kolei ZZO Poznań jest pierwszą dedykowaną bioodpadom zebranym selektywnie.

Potrzeby w zakresie kolejnych instalacji są znacznie większe. Zdaniem Autora praktycznie w każdym powiecie powinna być minimum jedna instalacja przetwarzająca selektywnie zbierane bioodpady (biogazownia lub kompostownia). Ze względu na dążenie do samowystarczalności przedsiębiorstw komunalnych należy się spodziewać znacznego wzrostu liczby biogazowni, mimo wyższych kosztów inwestycyjnych, niż ma to miejsce w przypadku kompostowni.

Biogazownie komunalne w Polsce w budowie

W budowie są kolejne duże instalacje, które będą produkować biogaz komunalny: w Olsztynie, Bydgoszczy oraz w Słupsku, a ich szacunkowa przepustowość wynosi odpowiednio 30 tys. Mg, 30 tys. Mg oraz 15 tys. Mg bioodpadów rocznie. Łączna wydajność tych instalacji wynosić będzie ok. 75 tys. Mg, co znacząco zwiększy sumaryczną przepustowość biogazowni komunalnych w Polsce.

W 2024 r. w Polsce wytworzono 14,158 mln t wszystkich odpadów komunalnych przy wzroście o 5,3% w stosunku do 2023 r. 5,952 mln t odpadów zostało zebranych selektywnie (ok. 42%) i aż 37,6% z nich stanowiły bioodpady

W najbliższym czasie spodziewać się można rozpoczęcia kolejnych inwestycji. Kluczowym aspektem powinien być wybór technologii fermentacji dostosowany do ilości wytwarzanych bioodpadów oraz ich charakterystyki. Z obserwacji rynku biogazu komunalnego wynika, iż coraz częściej rozważany jest wybór technologii fermentacji mokrej, która posiada wiele zalet, w tym możliwy większy uzysk biogazu, jednak jej zastosowanie jest związane również z licznymi wyzwaniami, w tym z odpowiednim przygotowaniem surowca oraz zagospodarowaniem pofermentu.

Biogaz komunalny – wyzwania i prognozy

Instalacje przetwarzające bioodpady komunalne są niezbędne, aby osiągnąć wskazane poziomy recyklingu. Głównym wyzwaniem dla rozwoju sektora biogazu i biometanu są procedury administracyjne połączone z brakiem akceptacji społecznej. Kluczowa jest tu edukacja i transparentność w zakresie planowanej inwestycji, która ma służyć społeczeństwu. Nie bez znaczenia pozostaje wysoki kapitał początkowy niezbędny do realizacji inwestycji. W tym przypadku dostępne są dofinansowania oraz pożyczki, które znacząco zbliżają inwestora do realizacji projektu.

Biogazownie w Polsce – rolnicze i komunalne na jednej mapie!

Prognozy wskazują, iż w bliskiej przyszłości biogazownie i kompostownie komunalne staną się standardem w wielu miejscach. Impulsem będą nie tylko kary za brak osiągnięcia poziomów recyklingu, ale i dynamiczny rozwój rynku biometanu, który może zasilać floty pojazdów komunalnych. W mojej ocenie przyszłość należy do instalacji zintegrowanych, które domykają lokalne obiegi materii, przekształcając kosztowny problem bioodpadów w stabilne źródło zielonej energii i wysokiej jakości nawozów.

Tekst: Prof. dr hab. inż. Wojciech Czekała, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
Zdjęcie: Shutterstock

Chcesz wiedzieć więcej? Czytaj magazyn Rynek Biogazu i Biometanu:

PRZYPISY:

1. Ochrona Środowiska 2025, Główny Urząd Statystyczny ︎
2. Ibidem ︎