2027 Rokiem Stanisława Basaja „Rysia”? Konferencja prasowa Fundacji Kisiela

Fundacja Kisiela zorganizowała konferencję prasową poświęconą inicjatywie ustanowienia roku 2027 Rokiem Stanisława Basaja ps. „Ryś” – żołnierza kampanii polskiej 1939 roku, dowódcy Batalionów Chłopskich i obrońcy polskiej ludności Zamojszczyzny.

Kim był Stanisław Basaj?

Stanisław Basaj urodził się w 1917 roku w rodzinie chłopskiej. Przed wybuchem II wojny światowej służył w Wojsku Polskim, a we wrześniu 1939 roku uczestniczył w kampanii obronnej przeciwko niemieckiej agresji.

W okresie okupacji niemieckiej zaangażował się w działalność konspiracyjną i został żołnierzem Batalionów Chłopskich. Jako dowódca oddziałów BCh na Hrubieszowszczyźnie brał udział zarówno w walce z niemieckim okupantem, jak i w obronie polskiej ludności Zamojszczyzny przed niemieckimi akcjami wysiedleńczymi i pacyfikacyjnymi, prowadzonymi również przy udziale kolaborujących z Niemcami formacji ukraińskich.

Wraz z zaostrzaniem się konfliktu polsko-ukraińskiego oddziały Stanisława Basaja uczestniczyły także w obronie polskich miejscowości przed napadami Ukraińskiej Powstańczej Armii.

W sierpniu 1944 roku Basaj został mianowany komendantem powiatowym Milicji Obywatelskiej w Hrubieszowie. W nowych, powojennych realiach przez cały czas angażował się w ochronę polskiej ludności przed działalnością oddziałów UPA. Organizowane przez niego posterunki w dużej mierze obsadzali jego dawni podkomendni z Batalionów Chłopskich.

Pod koniec 1944 roku Basaj został aresztowany przez NKWD i pozbawiony stanowiska komendanta, jednak przez cały czas pozostawał w strukturach MO i uczestniczył w działaniach mających chronić polskich mieszkańców regionu.

25 marca 1945 roku Stanisław Basaj został pojmany podczas napadu UPA na Kryłów. Następnie został uprowadzony i bestialsko zamordowany. Jego szczątków do dziś nie odnaleziono.

Akcją dowodził Marijan Łukaszewycz ps. „Jahoda”, wcześniej ukraiński kolaborant niemieckiego okupanta i członek 5. pułku policji SS. W 1944 roku przeszedł wraz z grupą swoich ludzi do struktur OUN-UPA, stając się następnie jednym z dowódców nazistowsko-banderowskiego ruchu, prowadzącego na tych terenach działania wymierzone w polską ludność.

Historia Stanisława Basaja nie może być rozpatrywana w oderwaniu od szerszych planów i działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów.

OUN, powstała w 1929 roku, dążyła do stworzenia niepodległego państwa ukraińskiego obejmującego ziemie uznawane przez ukraińskich nacjonalistów za ukraiński obszar etnograficzny. Do terenów tych zaliczano również obszary, na których żył i działał Stanisław Basaj.

Ma to szczególne znaczenie w kontekście wydarzeń z lat 1943–1944. Banderowskie struktury OUN-UPA, realizując swoje cele polityczne i terytorialne, dopuściły się ludobójstwa polskiej ludności na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, dążąc do usunięcia z tych ziem ludności polskiej.

Dlatego działalność Stanisława Basaja na Zamojszczyźnie i Hrubieszowszczyźnie należy postrzegać również przez pryzmat losu, jaki nacjonaliści ukraińscy przygotowali Polakom na terenach, które miały znaleźć się w granicach przyszłego państwa ukraińskiego.

Basaj nie był więc jedynie dowódcą partyzanckim walczącym z niemieckim okupantem. Był również człowiekiem, który w momencie bezpośredniego zagrożenia stanął w obronie polskich wsi i ich mieszkańców przed terrorem oraz próbami usunięcia polskiej ludności z rodzinnych ziem.

Rok 2027 stanowi szczególną okazję do przypomnienia jego postaci.

W przyszłym roku przypadać będzie:

• 110. rocznica urodzin Stanisława Basaja,
• 85. rocznica rozpoczęcia przez niemieckiego okupanta wysiedleń i pacyfikacji Zamojszczyzny,
• 10. rocznica ustanowienia przez Sejm RP Dnia Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej.

Jest to adekwatny moment, aby przypomnieć i uhonorować człowieka, który najpierw jako żołnierz Wojska Polskiego, następnie żołnierz i dowódca Batalionów Chłopskich, a po zakończeniu okupacji niemieckiej także jako funkcjonariusz odpowiedzialny za bezpieczeństwo miejscowej ludności, przez kolejne lata stawał w obronie polskich mieszkańców tego regionu.

Ustanowienie roku 2027 Rokiem Stanisława Basaja „Rysia” byłoby nie tylko uhonorowaniem jednego bohatera, ale także symbolicznym oddaniem hołdu mieszkańcom polskiej wsi, którzy podczas II wojny światowej padali ofiarą niemieckich wysiedleń i pacyfikacji, ukraińskiego nacjonalizmu oraz powojennego terroru.

Pamięć o Stanisławie Basaju jest zarazem pamięcią o tych, którzy w najtrudniejszych latach walczyli o życie, bezpieczeństwo i prawo polskiej ludności do pozostania na własnej ziemi.

Zapraszamy do obejrzenia materiału z konferencji prasowej Fundacji Kisiela.

Zachęcamy do subskrybowania kanału, pozostawienia polubienia, udostępnienia filmu oraz wsparcia naszej działalności.