2 godzin temu
Właściciele nieruchomości mają czas tylko do 31 stycznia 2026 roku na złożenie deklaracji o azbeeście w urzędzie. Za niedopełnienie tego obowiązku grożą kary finansowe sięgające choćby 20 tys. zł. Choć samorządy rzadko wymierzają takie sankcje, brak zgłoszenia może oznaczać również pozbawienie możliwości uzyskania dofinansowania na usunięcie niebezpiecznego materiału.
Fot. Warszawa w Pigułce
Pomimo iż zakaz stosowania azbestu w Polsce obowiązuje od 1998 roku, na tysiącach polskich nieruchomości wciąż zalegają płyty eternitowe, rury i inne elementy zawierające ten rakotwórczy materiał. Właściciele posesji muszą go zgłosić, a później – usunąć. Zbliżający się termin 31 stycznia 2026 to deadline dla osób, które wciąż tego nie zrobiły.
Zabójcze włókna. Dlaczego azbest jest tak groźny?
Azbest to jeden z najbardziej niebezpiecznych materiałów budowlanych, jakie kiedykolwiek zastosowano w budownictwie. Mikrowłókna azbestowe, uwalniane podczas uszkodzenia lub starzenia się materiału, wnikają głęboko do płuc i tam pozostają na zawsze. Konsekwencje? Pylica azbestowa, rak płuc, międzybłoniak opłucnej – choroby, które mogą rozwinąć się choćby kilkadziesiąt lat po ekspozycji.
Przez dekady azbest był powszechnie używany. Pokrywał dachy, wzmacniał elewacje, stanowił element rur i innych instalacji. Dziś wiemy, jak śmiertelnie niebezpieczny jest ten materiał. Dlatego od września 1998 roku obowiązuje w Polsce całkowity zakaz wytwarzania i stosowania wyrobów azbestowych.
Problem w tym, iż zakaz nie sprawił, iż azbest zniknął z polskich posesji. Wręcz przeciwnie – wciąż jest go mnóstwo.
Program „Oczyszczania Kraju z Azbestu” – cel na 2032 rok
Rząd przyjął Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032. Cel? Całkowite usunięcie azbestu z Polski do końca 2032 roku. W praktyce oznacza to, iż właściciele nieruchomości mają obowiązek nie tylko zgłosić obecność niebezpiecznych materiałów, ale także zadbać o ich profesjonalne usunięcie.
Według szacunków, w Polsce wciąż pozostają dziesiątki tysięcy ton wyrobów azbestowych. Większość z nich to stare płyty eternitowe na dachach gospodarstw, budynków gospodarczych czy stodół. Problem nie dotyczy tylko wsi – azbest znajdziemy także w miastach, na balkonach, w piwnicach czy na elewacjach starszych bloków.
Nigdy sam! Dlaczego nie wolno usuwać azbestu we własnym zakresie
Wielu właścicieli nieruchomości, widząc stary eternitowy dach, zastanawia się: „Może sam to zdemontuje i wywiozę?”. To najgorsze, co można zrobić. Demontaż azbestu na własną rękę jest nie tylko zabroniony – jest śmiertelnie niebezpieczny.
Podczas prac na sucho, czyli bez odpowiedniego zwilżania materiału, dochodzi do uwalniania mikroskopijnych włókien azbestowych. Te unoszą się w powietrzu, a następnie są wdychane. Skutki mogą być tragiczne i nieodwracalne.
Dlatego usuwanie azbestu musi wykonać wyłącznie specjalistyczna firma. Taka firma:
- posiada uprawnienia do pracy z materiałami niebezpiecznymi,
- dysponuje odpowiednim sprzętem i przeszkolonymi pracownikami,
- ma zatwierdzony przez starostę program gospodarowania odpadami niebezpiecznymi.
Procedura usuwania azbestu jest ściśle określona. Wszystkie prace muszą odbywać się na mokro – materiał jest stale zwilżany, co zapobiega uwalnianiu włókien do powietrza. Zdemontowane elementy to odpady niebezpieczne, których nie wolno ponownie wykorzystać, wyrzucić na dzikie składowisko ani pozostawić na posesji. Azbest musi trafić na specjalnie wyznaczone składowisko odpadów niebezpiecznych.
31 stycznia to ostateczny termin. Kto musi złożyć deklarację?
Rząd planował wprowadzić nową ustawę azbestową do 21 grudnia 2025 roku. Taką konieczność narzucała unijna dyrektywa 2023/2668/UE. Projekt jednak utknął w procesie legislacyjnym i nowe przepisy pojawią się najprawdopodobniej dopiero w pierwszym kwartale 2026 roku.
To nie zmienia faktu, iż obowiązek zgłaszania azbestu przez cały czas obowiązuje. Właściciele nieruchomości muszą poinformować odpowiednie władze o obecności materiałów azbestowych na swoim terenie.
Kto i gdzie składa deklarację?
- Osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami – składają informacje w urzędzie gminy (u wójta, burmistrza lub prezydenta miasta).
- Przedsiębiorcy oraz inne podmioty – składają deklaracje do marszałka województwa.
Termin na złożenie deklaracji mija 31 stycznia 2026 roku. Wzór formularza znajduje się w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2010 roku.
W ramach inwentaryzacji zgłaszane są:
- wyroby, instalacje lub urządzenia zawierające azbest,
- drogi utwardzone odpadami zawierającymi azbest,
- rury azbestowo-cementowe,
- usunięte wyroby zawierające azbest.
Nawet 20 tys. zł kary za brak zgłoszenia
Niezłożenie deklaracji o azbeeście może kosztować od 10 zł do 20 tys. zł grzywny. Wysokość kary zależy od indywidualnego przypadku, ale w sytuacji, gdy ktoś nie zgłosi dużych ilości materiałów azbestowych, sankcja może być naprawdę dotkliwa.
Jak informuje Urząd Miasta Wojcieszów, za brak deklaracji grozi grzywna, której wysokość może sięgnąć właśnie 20 tys. zł. W praktyce jednak samorządy rzadko wymierzają takie kary.
Jak wyjaśnia Business Insider, nałożenie grzywny wymaga udziału policji lub sądu, co w praktyce komplikuje całą procedurę. Dlatego gminy stosują też inne metody mobilizacji właścicieli nieruchomości.
Przykład? Jelenia Góra. Tam osoby, które nie złożą informacji o wyrobach zawierających azbest, nie będą mogły ubiegać się o dofinansowanie kosztów jego unieszkodliwienia. To praktyczny i bardzo skuteczny sposób na zmotywowanie mieszkańców do działania – kto nie zgłosi, ten sam zapłaci za drogie usunięcie niebezpiecznego materiału.
Co to oznacza dla czytelnika?
Jeśli na twojej posesji znajdują się stare płyty eternitowe, rury azbestowo-cementowe lub inne elementy z azbestem – masz czas tylko do 31 stycznia 2026 roku na złożenie deklaracji.
Co musisz zrobić?
- Sprawdź, czy na twojej nieruchomości znajduje się azbest. jeżeli nie jesteś pewien, zweryfikuj to – stare dachy, elewacje, rury to najczęstsze miejsca występowania tego materiału.
- Jeśli masz azbest, złóż odpowiednią deklarację:
- Osoby fizyczne (niebędące przedsiębiorcami) – w urzędzie gminy (wójt, burmistrz, prezydent miasta),
- Przedsiębiorcy – do marszałka województwa.
- Wzór formularza znajdziesz w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2010 roku. Możesz go pobrać ze strony internetowej urzędu lub odebrać osobiście.
- Pamiętaj o terminie – 31 stycznia 2026 to ostateczna data na złożenie deklaracji.
- Nie zwlekaj z usunięciem azbestu. Im szybciej to zrobisz, tym bezpieczniej dla ciebie i twoich bliskich. Pamiętaj, iż wiele gmin oferuje dofinansowanie do usunięcia azbestu – ale tylko dla tych, którzy go wcześniej zgłosili.
- Nigdy nie próbuj usuwać azbestu samodzielnie. To może zagrażać twojemu życiu. Zlecaj takie prace wyłącznie specjalistycznym firmom.
Brak zgłoszenia to nie tylko ryzyko kary finansowej – to także pozbawienie siebie możliwości skorzystania z gminnego wsparcia finansowego na usunięcie niebezpiecznego materiału. A koszt profesjonalnego demontażu i utylizacji azbestu potrafi być znaczny.
