8 godzin temu
Senackie komisje Gospodarki Narodowej i Innowacyjności oraz Klimatu i Środowiska odbyły wspólne posiedzenie poświęcone zielonemu wodorowi i amoniakowi w polskiej transformacji energetycznej.
Tydzień wcześniej premier Donald Tusk i premier Japonii Sanae Takaichi zawarli w Tokio wszechstronne partnerstwo strategiczne z technologiami wodorowymi i amoniakowymi jako jednymi z jego filarów, a Stowarzyszenie Hydrogen Poland podpisało porozumienie o współpracy z Hungarian Hydrogen Technology Association. Senat debatuje w momencie, gdy Polska musi podjąć konkretne decyzje regulacyjne.
Krajowe moce produkcyjne amoniaku wynoszą ok. 2,8 mln ton rocznie na 17,8 mln t łącznych mocy UE
Eksperci zaproszeni przez komisje – dr hab. inż. Magdalena Dudek z Centrum Energetyki AGH oraz Aleksander Naumann, członek zarządu Hydrogen Poland – przedstawili stan globalnego rynku amoniaku, możliwości produkcyjne Polski oraz propozycje regulacyjne dla rządu. Efektem prac komisji ma być pakiet rekomendacji skierowanych do rządu, obejmujący ramy systemu wsparcia dla krajowego rynku wodoru oraz propozycje konkretnych mechanizmów finansowych.
Polska dysponuje solidnym punktem wyjścia. Krajowe moce produkcyjne amoniaku wynoszą ok. 2,8 mln ton rocznie na 17,8 mln t łącznych mocy UE, a doświadczenie w jego produkcji, transporcie i wykorzystaniu sięga ponad stu lat. Globalny rynek produkuje ok. 180–185 mln t amoniaku rocznie, a do lutego 2026 r. ogłoszono na świecie ponad 500 projektów niskoemisyjnego amoniaku o łącznych planowanych mocach ok. 404 mln t. Rynek rośnie gwałtownie, a Polska, z rozwiniętą bazą tzw. wielkiej syntezy chemicznej i wieloletnim doświadczeniem eksploatacyjnym, może być jego pełnoprawnym uczestnikiem.
Zielony amoniak – szeroki wachlarz zastosowań przemysłowych
Zielony amoniak, produkowany z wykorzystaniem wodoru wytworzonego ze źródeł odnawialnych, ma szeroki wachlarz zastosowań przemysłowych. Jego pierwszym zastosowaniem będzie przemysł nawozowy i wielka chemia – sektor odpowiadający globalnie za ok. 85 proc. zużycia amoniaku. Zastąpienie szarego amoniaku, produkowanego z gazu ziemnego, jego zielonym odpowiednikiem pozwoli polskim zakładom chemicznym uniknąć rosnących kosztów produkcji konwencjonalnej, wynikającej z rosnącego obciążenia systemem ETS i utrzymać konkurencyjność na rynku unijnym.
2 najważniejszy obszar w polskim kontekście to współspalanie amoniaku z węglem – technologia już testowana komercyjnie przez japońską JERA na bloku klasy 1000 MW w Hekinan, porównywalnym z polskimi instalacjami w Jaworznie i Kozienicach. Udział amoniaku na poziomie 40-45% obniża emisyjność bloku poniżej unijnego limitu 550g CO₂/kWh, co może pozwolić na pracę polskich bloków węglowych w systemie po roku 2028 r. (gdy kończy się derogacja dla najbardziej emisyjnych polskich jednostek).
Amoniak może również służyć jako paliwo w transporcie morskim i kolejowym oraz jako nośnik wodoru w handlu międzynarodowym – łatwiejszy w magazynowaniu i transporcie niż sam wodór.
Presja regulacyjna UE nadaje tym decyzjom charakter pilny. Elektrownie emitujące powyżej 550 g CO₂/kWh stracą dostęp do Rynku Mocy po 1 stycznia 2028 r. – w pesymistycznym scenariuszu zagrożonych jest choćby 8,2 GW mocy. Jednocześnie mechanizm CBAM nakłada opłaty emisyjne na importowane nawozy i produkty energochłonne, wymuszając dekarbonizację całego łańcucha produkcji stali, aluminium, cementu czy właśnie nawozów azotowych
Kluczowym wnioskiem z obrad jest konieczność stworzenia mechanizmu wsparcia. Projekty wytwarzania zielonego amoniaku wymagają długoterminowych kontraktów – od 10 do 15 lat – których rynek nie jest w stanie samodzielnie zapewnić, dziś opiera się na krótkoterminowym rynku kontraktów gazowych. Eksperci rekomendowali instrument łączący wsparcie po stronie producenta i odbiorcy jednocześnie, wzorowany na niemieckim programie aukcji dwustronnej (H2 Global). Szacunkowy koszt polskiego programu to ok. 2 mld zł w perspektywie 10 lat – przy wzrastających cenach uprawnień ETS inwestycja, która może zwrócić się z nadwyżką.
Brakuje jednego: mechanizmu wsparcia, który połączy gotowość rynku produkcji zielonego amoniaku z pewnością inwestycyjną
– Polska ma wszystko, czego potrzeba, żeby stać się liderem zielonego amoniaku w Europie Środkowej – wieloletnie doświadczenie w syntezie chemicznej, gotową infrastrukturę i ogromną bazę przemysłową, która gwarantuje popyt. Brakuje jednego: mechanizmu wsparcia, który połączy gotowość rynku produkcji zielonego amoniaku z pewnością inwestycyjną, czyli długotrwałą gwarancją odbioru po stronie popytowej. Dokładnie tak, jak wydarzyło się to na rynku energii odnawialnej w ciągu ostatnich 20 lat – mówi Aleksander Naumann.
Kontekst geopolityczny
15 kwietnia br. premier Donald Tusk i premier Japonii Sanae Takaichi podpisali w Tokio deklarację o wszechstronnym partnerstwie strategicznym, najwyższym możliwym szczeblu relacji dyplomatycznych. Wśród współdziałających sektorów wprost wymieniono wykorzystanie wodoru i amoniaku w energetyce. Japonia walczy z głębokim kryzysem energetycznym: od marca 2026 r. Cieśnina Ormuz jest de facto zamknięta, a 94,2% japońskiego importu ropy pochodziło z Bliskiego Wschodu. Tokio uwolniło co prawda największe w historii rezerwy strategiczne, ale było to działanie doraźnie ograniczające skutki kryzysu – a nie rozwiązanie problemu. Strukturalna odpowiedź wymaga zmiany nośnika energii i geografii jego pochodzenia. Zielony amoniak – produkowany wszędzie tam, gdzie istnieją dogodne warunki do generacji OZE i dostęp do wody – może być na to odpowiedzią, a Japonia posiada technologie, które mogą tę zmianę przyspieszyć: od palników i kotłów na amoniak po dojrzałe modele logistyki morskiej i długoterminowego kontraktowania. Polska – z potencjałem produkcyjnym, doświadczeniem chemicznym i położeniem w centrum Europy – to dla Japonii naturalny partner w tej części świata.
Rekomendacje wypracowane przez obie komisje senackie zostaną przekazane rządowi
Porozumienie Hydrogen Poland z HHTA ustanawia ramy współpracy regulacyjnej dla środkowoeuropejskiego łańcucha dostaw zielonego amoniaku, obejmujące doprecyzowanie regulacji RFNBO oraz warunki powołania Regionalnego Banku Wodoru.
Rekomendacje wypracowane przez obie komisje senackie zostaną przekazane rządowi. Ich trzon stanowią propozycje dotyczące kształtu polskiego mechanizmu wsparcia dla rynku zielonego amoniaku, w tym struktury instrumentów finansowych redukujących ryzyko cenowe i wolumenowe po obu stronach rynku (podaży i popytu), modelu kontraktowania długoterminowego oraz warunków uruchomienia podobnego jak niemiecki program H2 Global.
Hydrogen Poland
Hydrogen Poland to polskie stowarzyszenie branżowe założone w 2021 r. Zrzesza przedsiębiorców z sektora gospodarki wodorowej, reprezentuje ich interesy w kraju i za granicą oraz wspiera rozwój wodoru jako elementu transformacji energetycznej. Stowarzyszenie jest inicjatorem 3 Seas Hydrogen Council – platformy łączącej organizacje wodorowe z państw Europy Środkowej i Wschodniej.
