Zależny czy niezależny?

Spór wokół powołania François-Noëla Buffeta na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich

Korespondencja z Francji

Kiedy w Polsce stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich obejmuje Sylwia Gregorczyk-Abram, we Francji trwa ostry spór wokół powołania nowego Défenseur des droits – bliskiego odpowiednika polskiego RPO. Prezydent Emmanuel Macron zaproponował na to stanowisko François-Noëla Buffeta, senatora i byłego ministra, który, jak podaje część mediów, może być związany ze skrajną prawicą.

Osoba Buffeta wywołała bezprecedensowy sprzeciw organizacji pozarządowych, związków zawodowych oraz części środowisk prawniczych. Niektóre media wskazują, iż nominacja ta była skutkiem układu politycznego: powierzenie stanowiska rzecznika osobie związanej z Republikanami (fr. Les Républicains, LR) miałoby gwarantować wsparcie przy innych nominacjach lub podczas głosowań nad określonymi ustawami.

François-Noël Buffet został nowym rzecznikiem praw obywatelskich po przesłuchaniach przed komisjami ustawodawczymi Zgromadzenia Narodowego i Senatu, które odbyły się 15 i 21 lipca 2026 r. – obie izby wydały pozytywną opinię w sprawie jego nominacji. Senator z departamentu Rodan obejmie to stanowisko po Claire Hédon.

Kim jest RPO we Francji

Historycznie, określenie Défenseur des droits pojawiło się po raz pierwszy w 1794 r., kiedy François-Noël „Gracchus” Babeuf wydał pismo „Le Journal de la Liberté de la Presse” przekształcone w „Le Tribun du peuple” (Trybun Ludu), nadając mu podtytuł „Obrońca Praw Człowieka” (Le Défenseur des Droits de l’Homme).

Mimo iż funkcja ta powinna być pierwszorzędna w republikańskim ładzie instytucjonalnym, oficjalnie powstała niedawno – zapisano ją w konstytucji w 2008 r., a rzecznik praw obywatelskich (Défenseur des droits) objął ją oficjalnie dopiero w 2011 r. Do jego dwóch głównych zadań należy przede wszystkim ochrona osób, których prawa i wolność nie są przestrzegane, oraz dbanie o zapewnienie równości wszystkich obywateli.

Wcześniej, od 1973 r., istniała instytucja Mediatora Republiki, który miał za zadanie poprawiać stosunki między obywatelami a administracją publiczną oraz pomagać w rozwiązywaniu sporów. Jego status nie był jednak skonstytucjonalizowany, a kompetencje stosunkowo mniejsze niż obecnego RPO.

Między polskim a francuskim RPO istnieją spore różnice. Francuski ma kompetencje szersze i bardziej wyspecjalizowane. Jego urząd obejmuje kilka obszarów, skupionych głównie na ochronie praw i wolności obywateli w relacjach z administracją publiczną, walce z dyskryminacją i promocji równego traktowania, ochronie praw dzieci, kontroli działalności osób wykonujących zadania związane z bezpieczeństwem (np. policji, żandarmerii, służb ochrony) czy ochronie sygnalistów. Jest zatem połączeniem kilku urzędów, które w Polsce są rozdzielone pomiędzy Rzecznika Praw Dziecka, Pełnomocnika Rządu ds. Równości, instytucje zajmujące się ochroną danych czy prawami pacjentów. Défenseur des droits jest powoływany przez Prezydenta Republiki na sześcioletnią kadencję,

Post Zależny czy niezależny? pojawił się poraz pierwszy w Przegląd.