1 dzień temu
31 sierpnia br. Prezes URE ustaliła w drodze decyzji administracyjnej ostatnią korektę końcową kosztów osieroconych[1]. Oznacza to, iż najstarszy i najdłuższy program pomocy publicznej został zakończony.
Program pokrywania kosztów osieroconych oraz rozwiązania kontraktów długoterminowych (tzw. KDT) był konsekwencją reformy polskiego rynku energii elektrycznej i stanowił realizację „Programu dla elektroenergetyki” przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 28 marca 2006 r.[2]
W trakcie całego programu objętego ustawą KDT wypłacono 17,45 mld zł rekompensat z tytułu kosztów osieroconych oraz kosztów zużycia odebranego gazu ziemnego i kosztów nieodebranego gazu ziemnego.
Program pomocy publicznej był realizowany na podstawie ustawy z 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej.[3]
Zgodnie z ustawą KDT koszty osierocone są to wydatki wytwórcy, które po przedterminowym rozwiązaniu KDT nie zostały pokryte przychodami ze sprzedaży energii elektrycznej, rezerw mocy i usług systemowych na rynku konkurencyjnym, a które wynikały z nakładów na majątek trwały związany z wytwarzaniem energii poniesionych do 1 maja 2004 r.
Program wsparcia w zakresie rekompensaty kosztów osieroconych był pierwszym wprowadzonym ustawowo, jest więc najstarszym i najdłuższym programem wsparcia – rozpoczął się w 2008 r. i trwał do 2025 r. Rekompensata była powiązana z rzeczywistą sytuacją ekonomiczną danego wytwórcy, w porównaniu z założeniami przyjętymi w modelu ekonomiczno-finansowym wyliczającym maksymalne koszty osierocone tego wytwórcy. Na bazie zapisów ustawy KDT realizowane były dwa odrębne programy w zakresie rekompensat kosztów:
- mechanizm rekompensaty kosztów osieroconych związanych z rozwiązaniem przed terminem długoterminowych kontraktów na sprzedaż mocy i energii elektrycznej (KDT),
- mechanizm dla określonych wytwórców – jednostek opalanych gazem ziemnym, którzy zawarli przed 1 maja 2004 r. długoterminowe umowy na dostawę gazu ziemnego i ponosili koszty wynikające z obowiązku odbioru zakontraktowanego gazu ziemnego, w tym również koszty gazu nieodebranego. Mechanizm ten miał służyć promocji w kraju wytwarzania energii elektrycznej z gazu ziemnego.
Spośród 12 beneficjentów uprawnionych do otrzymania pomocy w zakresie mechanizmu rekompensaty kosztów osieroconych, w mechanizmie rekompensaty kosztów gazowych uczestniczyło 5 z nich. Faktyczna realizacja programu pomocowego rozpoczęła się 1 kwietnia 2008 r. a ostatnim dniem jej obowiązywania był 31 grudnia 2025 r.
Na podstawie ustawy KDT:
- zawarto 12 umów rozwiązujących KDT z dniem 1 kwietnia 2008 r.
- łączna dopuszczalna decyzją KE maksymalna pomoc publiczna na rzecz wytwórców (wysokość dla wszystkich beneficjenta została wskazana w załączniku 2 do ustawy KDT), w cenach stałych na 1 stycznia 2007 r. wyniosła 12 582 710 tys. zł, z czego:
- 11 577 430 tys. zł z tytułu kosztów osieroconych,
- 1 005 280 tys. zł z tytułu kosztów gazu.
Większość beneficjentów programu realizowała rozbudowę i modernizację zakładów. Tylko jedna spółka – Elektrownia Pątnów II Sp. z o.o. (obecnie ZE PAK S.A.) – była przedsięwzięciem związanym w stu procentach z budową nowych mocy. Okres obowiązywania pierwotnych umów KDT wahał się od 7 do 20 lat, a większość umów przekraczała okres 15 lat.
Prezes URE rozliczał koszty osierocone z uwzględnieniem zmian organizacyjnych i własnościowych jakie miały miejsce w obszarze rynku energii elektrycznej, co zostało ocenione za prawidłowe przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W całym okresie 2008 – 2025, zostało wydanych łącznie:
- 101 decyzji aktualizujących (do cen bieżących na dany rok) prognozowane w załączniku nr 3 do ustawy KDT kwoty kosztów osieroconych – dla wszystkich beneficjenta,
- 144 decyzji dotyczących korekt rocznych,
- 7 decyzji dotyczących korekt końcowych[4].
Tabela. Rzeczywista wysokość pomocy publicznej z tytułu przedterminowego rozwiązania umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii elektrycznej otrzymana przez beneficjentów tej pomocy za okres 2008 – 2025.
Źródło: URE
***
- Na podstawie ustawy KDT została powołana przez PSE S.A., operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego, celowa Spółka Skarbu Państwa – Zarządca Rozliczeń S.A. Spółka ta jest podmiotem gromadzącym, zarządzającym środkami pieniężnymi z opłaty przejściowej oraz prowadzącym rozliczenia między z wytwórcami w ramach programu pomocowego z ustawy KDT. Spółka ta jest w tej chwili kluczowym podmiotem w obszarze zarządzania rozliczeniami programów pomocowych w sektorze energetycznym.
- Po akcesji Polski do UE, KDT zostały ocenione jako niedozwolona (nienotyfikowana) pomoc publiczna i z tych powodów, podobnie jak w wielu innych krajach, musiały zostać rozwiązane.
[1] Zgodnie z ustawą o rozwiązaniu KDT.
[2] Dz. U. z 2022 r. poz. 311, dalej „ustawa KDT”.
[3]
Program_dla_elektroenergetyki
[4]
Ze względu na zmiany w wyniku przekształceń własnościowych oraz połączeń liczba beneficjentów zmieniała się w stosunku do pierwotnie przyjętych do programu zgodnie z załącznikiem 1 do ustawy KDT.
Źródło: Urząd Regulacji Energetyki
