Wydawnictwo Biały Kruk: Polska w głębokim kryzysie. Prof. Polak alarmuje

solidarni2010.pl 3 dni temu

Aktualności

data:05 maja 2026 Redaktor: Anna

Dzień dobry,

w związku ze zbliżającą się rocznicą przewrotu majowego 1926 roku publikujemy fragmentu książki prof. Wojciecha Polaka „Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926”. To analiza jednego z najważniejszych momentów w historii II Rzeczypospolitej – sporu o kształt demokracji, kryzysu państwa oraz odpowiedzialności elit politycznych.

Temat ten w sposób wyraźny rezonuje również ze współczesną debatą o kondycji życia publicznego. Prof. Wojciech Polak nie unika jednoznacznych ocen i wskazuje kierunek, który jego zdaniem pozostaje najważniejszy także dziś. Jak podkreśla: „Przełom, czy jak ktoś woli przewrót, który powinien nastąpić, czyli uzdrowienie, sanacja, to powinien być cel numer jeden”.

Czy przewrót majowy był wyłącznie zamachem na demokrację, czy też reakcją na jej głęboki kryzys? To pytanie od lat powraca w debacie historycznej i publicznej, dzieląc badaczy, publicystów i opinię społeczną. Z jednej strony wskazuje się na oczywiste naruszenie porządku konstytucyjnego, z drugiej na narastającą niewydolność systemu parlamentarnego, który coraz częściej nie był w stanie zapewnić stabilności państwa.

Prof. Wojciech Polak w książce „Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926” (wyd. Biały Kruk) wraca do jednego z najbardziej spornych i wciąż budzących emocje momentów w historii II Rzeczypospolitej. Autor nie tylko rekonstruuje przebieg wydarzeń, ale przede wszystkim analizuje mechanizmy narastającego kryzysu parlamentarnego, który doprowadził do przesilenia w maju 1926 roku. W jego ocenie system polityczny coraz wyraźniej tracił zdolność sprawnego funkcjonowania, a konflikt elit politycznych osiągał poziom zagrażający stabilności państwa.

Publikowany fragment stanowi próbę odpowiedzi na pytania o rzeczywistą kondycję demokracji w II RP oraz odpowiedzialność elit za narastający chaos polityczny. To także zaproszenie do refleksji nad tym, gdzie przebiega granica między obroną państwa a naruszeniem zasad ustrojowych.

„Marszałek rzeczywiście złamał demokratyczne reguły panujące w Polsce. Jednakże wcześniej bardzo wielu go zachęcało do przejęcia władzy, a przewrót udał się tylko dzięki dobrowolnej pomocy wielkiej części społeczeństwa. Należy jednak zastanowić się, jak ta demokracja funkcjonowała w II RP i czy jest systemem na tyle idealnym, niepoddającym się manipulacjom, iż jej naruszenie jest w sposób bezwzględny ciężkim grzechem. Gdyby sięgnąć do starożytności, to trzeba powiedzieć, iż już Platon krytykował demokrację. A niezwykle doświadczony polityk Winston Churchill powiedział przecież: ‘Demokracja to fatalny system, ale niczego lepszego nie wymyślono’. Najważniejsze jest na pewno stwierdzenie św. Jana Pawła II: ‘Demokracja bez wartości łatwo zamienia się w totalitaryzm’.

System demokracji parlamentarnej, o ile jest w dodatku oparty na modelu ustrojowym dającym parlamentowi nadmierną przewagę nad rządem i prezydentem, doprowadza często do forowania postaw egoistycznych i karierowiczowskich, stawiania interesów partii i koterii ponad interesy państwa i społeczeństwa, nieustannych sporów i kłótni, nominowania na wysokie stanowiska osób o znikomych kompetencjach, nieudolności w konstruowaniu budżetu, nepotyzmu, kolesiostwa, korupcji itp. O wszystkich tych sprawach mówił marsz. Piłsudski w przytaczanych powyżej wywiadach prasowych przed przewrotem majowym. Fatalne są niektóre tradycyjne mechanizmy demokracji, np. zwyczaj tworzenia koalicji. Powoduje on, iż partia, która zdobyła kilkuprocentowe poparcie, uzyskuje teki ministerialne i trzęsie całym społeczeństwem, wprowadzając w dodatku jakieś dziwaczne i szkodliwe reformy (tak dzieje się w tej chwili w Polsce, szczególnie w oświacie).

Marsz. Józef Piłsudski nie chciał likwidować demokracji parlamentarnej i nie zlikwidował jej po przewrocie majowym. A mógł. Nie doprowadził choćby do rozwiązania parlamentu. A wielu tego od niego oczekiwało”.

W Polsce dzieją się rzeczy karygodne i łamane są podstawowe prawa człowieka. Łamanie trójpodziału władzy, lekceważenie Prezydenta, niszczenie instytucji, które broniły polskiej suwerenności. Wobec tego wszystkiego nasuwa się jedno pytanie: jak reagować? Odpowiada na to prof. Wojciech Polak

Fragment książki prof. Wojciecha Polaka „Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926”, wyd. Biały Kruk .

Idź do oryginalnego materiału