Wydanie 308, 27.09.2026

5 dni temu

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

„»W planie rosyjskim, w ocenie wywiadów, są także hybrydowe uderzenia dronami i rakietami na państwa wspierające Ukrainę, w tym Polskę« – mówił w ubiegłym tygodniu w Sejmie Donald Tusk. Polski premier nie jest jedynym europejskim liderem, który w ostatnim czasie publicznie odnosił się do strategii, jaką w ostatnim czasie intensyfikuje putinowska Rosja. Z przedstawicielami największych partii spotkał się w Pałacu Elizejskim Emmanuel Macron, a w wyniku tego spotkania oświadczenie potępiające Kreml wydali Marine Le Pen i Jordan Bardella. Nie oznacza to, iż w obliczu rosyjskich prowokacji kraje UE mówią jednym głosem. ” [###]

„Byłam świadkiem stosowania przemocy fizycznej i psychicznej wobec kilkuletnich dzieci – pisze w oświadczeniu rzeczniczka praw dziecka Monika Horna-Cieślak. Tymczasem opozycja już zapowiedziała wnioski o jej odwołanie. Wszystko po publikacji portalu Zero, którego autor opisał, jak rodzinie odebrano dzieci po interwencjach rzeczniczki, podczas gdy sąd i policja nie widziały do tego podstaw. Oświadczenie wydała też Komenda Stołeczna Policji.” Portal Zero kolejny raz z gównem. Jak wiadomo niebieska karta w rodzinie i pobyt w placówce interwencyjnej to wina RPD a nie wskaźnik tego, iż rodzice mogą nie nadawać się do opieki nad dziećmi. Ale co z tego, najwyżej zginą i Kanał Zero będzie mógł zrobić materiał o tym jaki ten rząd Tuska zły bo nie chroni dzieci. [TVN24], [Wirtualne Media]
„Agenci CBA zatrzymali w środę Piotra M. i Annę P. Dotyczy to śledztwa w sprawie nieprawidłowości w Polskiej Fundacji Narodowej – przekazał rzecznik ministra koordynatora służb specjalnych Jacek Dobrzyński. P. to aktualnie dyrektorka w kancelarii prezydenta, zaś M. jest pracownikiem Telewizji Republika. Wcześniej oboje byli powiązani z PiS.” [TVN24]
„Michał Moskal poinformował o zawieszeniu swojego członkostwa w klubie parlamentarnym Prawa i Sprawiedliwości. Decyzję podjął po rozmowie z Jarosławem Kaczyńskim w związku z doniesieniami dotyczącymi Zondacrypto. Poseł odniósł się również do informacji o poprawkach do ustawy o rynku kryptoaktywów. ” [Polsat]
„Prokuratura ustala okoliczności czwartkowego ataku nożownika w Opactwie Benedyktynek w Jarosławiu. Według ustaleń 31-letni Ukrainiec w nocy wjechał do Polski z Niemiec i udawał się na przejście graniczne z Ukrainą, ale granicy nie przekroczył. Nie wiadomo, jak trafił na teren opactwa i jakie są motywy jego działania.” [TVN24 #1], [TVN24 #2]
„W polskiej debacie publicznej jest mnóstwo mitów (i trochę prawdy) na temat Ukraińców. Postanowiliśmy sprawdzić najważniejsze rzeczy. Czy Ukraińcy zabierają Polakom pracę? Czy obniżają pensje? Czy mają pierwszeństwo w kolejkach do lekarzy? A może pobierają nienależne emerytury?” [###]

W Krakowie realizowane są w niedzielę wybory na prezydenta. Bardzo możliwe, iż zwycięzcę poznamy dopiero po drugiej turze, która odbędzie się 11 października. W związku z wyborami Kraków odwiedził Grzegorz Braun, który postawił fałszywy znak, żeby go dumnie przed kamerami zdemontować – świetna metafora polskiej prawicy. [Onet]
To wydanie tygodnika wychodzi tak późno (przepraszamy ale niestety życie stawia nam ostatnio wymagania nie do przeskoczenia), iż już po głosowaniu w Krakowie i znamy już wyniki exit pollu. [TVN24]
„Ostateczna decyzja USA o budowie stałej bazy amerykańskiej armii w Polsce może zapaść w grudniu. Do budowy potrzebna będzie specustawą, bo budowa bazy to de facto budowa małego miasteczka dla pięciu tysięcy żołnierzy i ich rodzin. Prawdopodobne lokalizacje to Wrocław, Oleśnica, Poznań lub Szczecin” [OKO.press], [###]

„Osoby, które uzyskały tak zwaną transkrypcję aktu małżeństwa, będą miały przed polskimi urzędami skarbowymi dokładnie takie same prawa i obowiązki jak pozostali małżonkowie – powiedział minister finansów i gospodarki Andrzej Domański w czwartkowych Faktach po Faktach w TVN24. ” [TVN24]
„Ostatnie tygodnie nie były dla Karola Nawrockiego łatwe. Kolejne starcia z rządem, sprawa konferencji biznesowej w Nowym Jorku i niezręczności w polityce bezpieczeństwa składają się na wyraźnie słabszy okres prezydentury. Andrzej Bobiński i Wojciech Szacki zastanawiają się, czy pałac prezydencki stracił formę, czy problem jest głębszy: brakuje strategii, która łączyłaby codzienne polityczne zagrania z ambicjami Karola Nawrockiego. ” [###]

Wojna w Ukrainie

Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińcy przeciążają obronę powietrzną Moskwy. 1672. dzień wojny]
„Rosja nie rezygnuje z wojny przeciwko Ukrainie. Przeciwnie przygotowuje się do jej dalszej eskalacji. Moskwa chce podporządkować Ukrainę, zastraszyć Europę i ograniczyć zaangażowanie Stanów Zjednoczonych. Dlaczego Kreml, mimo braku decydującego przełomu na froncie i rosnących problemów gospodarczych, przez cały czas wierzy w możliwość zwycięstwa? Dlaczego działania hybrydowe Rosji stają się coraz bardziej agresywne?” [###]

„Prezydent Donald Trump odmówił w sobotę odpowiedzi na pytanie, czy zgodził się zezwolić Ukrainie na produkcję rakiet Patriot w celu odparcia rosyjskich ataków – co dzień wcześniej stwierdził prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski.” [CNN]
„Jak poinformował 7. Korpus Szybkiego Reagowania Sił Desantowo-Powietrznych (DShV) Sił Zbrojnych Ukrainy, stał się on pierwszą jednostką w Siłach Obronnych tego kraju, która wprowadziła do użytku egzoszkielety w rzeczywistych warunkach bojowych. Egzemplarze testowe są już wykorzystywane na stanowiskach logistycznych i bojowych w rejonie Pokrowska, gdzie 147. Samodzielna Brygada Artylerii DShV prowadzi testy w trakcie trwającej rosyjskiej ofensywy.” [Euromaidan Press]
„Ukraina nie ustaje w precyzyjnych uderzeniach w strategiczną infrastrukturę reżimu Władimira Putina. Minionej nocy miał miejsce bezprecedensowy atak na rosyjskie rafinerie oraz najważniejsze zakłady zbrojeniowe i chemiczne. Ukraińskie drony pokonały setki kilometrów, docierając m.in. do Kraju Permskiego, położonego niemal 1800 km od granicy, gdzie wybuchł potężny pożar w zakładach Łukoil. Działalność wielu obiektów, w tym dużej rafinerii w Nowoszachtyńsku, została natychmiast wstrzymana.” [Obserwator Gospodarczy]
„Choć oba języki – rosyjski i ukraiński – pochodzą z rodziny języków wschodniosłowiańskich i dla niewprawionego ucha ich odróżnienie może być niełatwe, to są to dwa odrębne języki. W tym filmie wyjaśniamy podstawowe różnice oraz wskazujemy jak łatwo, choćby nie znając żadnego z nich, je odróżnić. O językach mówi Tadeusz Iwański.” [###]

Europa

„Minister spraw zagranicznych Niemiec Johann Wadephul wezwał Rosję do porzucenia »niebezpiecznej drogi eskalacji« w stosunkach z Niemcami, Europą i NATO podczas rozmów ze swoim rosyjskim odpowiednikiem Siergiejem Ławrowem w Nowym Jorku. Spotkanie, które odbyło się w sobotę przy okazji Zgromadzenia Ogólnego ONZ – pierwsze tego rodzaju rozmowy od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku – zostało zainicjowane przez stronę niemiecką, jak poinformowała rzeczniczka rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Maria Zacharowa.” [Al-Dżazira]
„W wyborach landowych w Meklemburgii-Pomorzu Przednim, które miały miejsce 20 września, partia CDU odniosła historyczną porażkę. Nie przekroczyła progu wyborczego i nie wejdzie do parlamentu kraju związkowego. Zwyciężyła AfD, uzyskując 38,2% głosów. Z kolei w Berlinie sukces odniosła Lewica (Die Linke), uzyskując 25,7% poparcia. O wynikach wyborów oraz ich skutkach dla polityki lokalnej jak i federalnej mówią eksperci OSW Anna Kwiatkowska i Kamil Frymark.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [###]

„Wyważanie otwartych drzwi: umowa między USA, Danią i Grenlandią. 22 września po ośmiomiesięcznych negocjacjach Stany Zjednoczone, Dania i Grenlandia zawarły porozumienie uzupełniające duńsko-amerykański układ o obronie wyspy z 1951 r. Dokument potwierdza pełen wojskowy dostęp USA do Grenlandii, gwarantując możliwość rozbudowy i modernizacji bazy Sił Kosmicznych USA w Pituffik oraz ustanowienia dodatkowych baz w Narsarsuaq i Mestersvig.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Francuski przemysł zbrojeniowy otrzymał silny impuls rozwojowy po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę. W 2025 r. siły zbrojne Francji i klienci zagraniczni złożyli w nim zamówienia na sumę ok. 58 mld euro, co stanowi blisko potrojenie wartości sprzedaży sprzed dekady. Francja uzyskała też w 2022 r. status drugiego światowego eksportera uzbrojenia i sprzętu wojskowego (UiSW), wyprzedzając Rosję. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Kwiaty z Grasse przez lata były podstawą najbardziej luksusowych perfum świata. Dziś ich producenci mierzą się z coraz mniejszymi zbiorami, tańszą zagraniczną konkurencją i zmianami klimatu, które mogą zmienić nie tylko ilość, ale i zapach lokalnych roślin.” [###]

„Skrajnie prawicowa partia Marine Le Pen – Zgromadzenie Narodowe – wraz ze swoimi sojusznikami zdobyła w niedzielę we francuskim Senacie wystarczającą liczbę mandatów, by po raz pierwszy w historii partii utworzyć grupę parlamentarną w izbie wyższej, zdobywając 14 z 348 mandatów. Połowa składu izby wyższej jest wybierana w wyborach pośrednich co trzy lata, a senatorowie w tej zdominowanej przez prawicę izbie pełnią swoje funkcje przez sześć lat.” [France24]
„23 września prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew ułaskawił obywatela Francji Martina Ryana, skazanego w marcu br. przez sąd w Baku na 10 lat więzienia za szpiegostwo obejmujące m.in. azerbejdżańską produkcję zbrojeniową. Zwolnienie dwóch odbywających kary w azerbejdżańskim więzieniu Francuzów to oczekiwana przez Paryż »zapłata« za wykreślenie z list sankcyjnych UE uzbecko-rosyjskiego oligarchy Aliszera Usmanowa, o co wielokrotnie apelował Alijew.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Jak wynika z ostatecznych wyników, w niedzielę 27 września szwajcarscy wyborcy zdecydowanie odrzucili propozycję zaostrzenia zasad neutralności swojego kraju, odrzucając inicjatywę popieraną przez skrajną prawicę i nazwaną przez przeciwników »prorosyjską«.” [Le Monde]
2 tygodnie temu pisaliśmy o wyborach w Szwecji a w zeszłym tygodniu zapomnieliśmy donieść o tym jakie były ich wyniki. Le Monde opisuje minimalną wygraną bloku lewicowego a The Guardian opisuje rezygnację premiera po ogłoszeniu tych wyników. [Le Monde], [The Guardian]
„Chorwacja i Albania to popularne kierunki dla Polaków i nie tylko. Jednak turystyka w tych krajach ma coraz większe problemy. W tym odcinku mówimy o tym dlaczego Chorwacja jest coraz droższa, jak skandale korupcyjne wpływają na Albanię i tamtejszy rynek turystyczny i jak oba kraje chcą sobie radzić z tymi problemami.” [###]

„Populistyczny prezydent Serbii, Aleksandar Vučić, złożył rezygnację, aby podjąć próbę objęcia stanowiska premiera w przedterminowych wyborach parlamentarnych, które będą sprawdzianem dla jego twardej władzy w tym bałkańskim kraju po prawie dwóch latach protestów.” A było to tak: bociana drapał szpak. A potem była zmiana i to szpak drapał bociana. [The Guardian]
„Były prezydent Kosowa Hashim Thaçi, jeden z przywódców partyzanckiej Armii Wyzwolenia Kosowa (UÇK) i jej politycznego skrzydła – Demokratycznej Partii Kosowa (PDK), został skazany na 25 lat pozbawienia wolności. Izby Specjalistyczne Kosowa (KSC) uznały go oraz trzech innych liderów UÇK (Kadri Veseli, Rexhep Selimi, Jakup Krasniqi) winnych zbrodni wojennych popełnionych w latach 1998–1999 przeciwko serbskiej, romskiej i albańskiej ludności cywilnej.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„We wrześniu 2026 roku w Rosji odbyły się wybory do Dumy Państwowej. Rekordowe były frekwencja, poparcie dla Jednej Rosji (partii Władimira Putina) i oszustwa. Po co w kraju, w którym Putin trzyma dyktatorską ręką władzę, organizować wybory, które choćby nie tworzą iluzji demokracji? O tym mówi Maria Domańska, ekspertka Ośrodka Studiów Wschodnich?” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

Bliski i Środkowy Wschód

„Naturalne źródła i starożytne zbiorniki wodne na okupowanym Zachodnim Brzegu od dawna stanowiły wytchnienie od uciążliwego letniego upału. Były one również najważniejsze dla przetrwania palestyńskich społeczności, które wykorzystują je w celach turystycznych oraz do nawadniania pól uprawnych. Jednak dla 2,8 miliona Palestyńczyków zamieszkujących ten obszar, źródła te i zasilane przez nie kamienne zbiorniki stają się coraz trudniej dostępne. Dzieje się tak, ponieważ izraelscy osadnicy – zachęcani przez twardogłowy rząd walczący o reelekcję – zintensyfikowali starania, by przejąć zarówno wspomniane źródła, jak i inne miejsca o znaczeniu historycznym i kulturowym.” [AP News]
The Guardian spędził tydzień z pięciorgiem zwykłych Palestyńczyków w Strefie Gazy. Za doniesieniami o bombardowaniach i masowych ofiarach kryje się cichsza tragedia – codzienne zmagania Palestyńczyków żyjących w warunkach oblężenia, o których rzadko słyszymy. Czego zatem potrzeba, by w Strefie Gazy zaparzyć poranną herbatę? [The Guardian]
Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka dodało 61 kolejnych firm do czarnej listy firm, które, jak twierdzi, są zaangażowane w łamanie palestyńskich praw człowieka poprzez powiązania biznesowe z izraelskimi osiedlami na okupowanym Zachodnim Brzegu. Zdecydowana większość z 214 firm, z siedzibą w 11 krajach, to firmy izraelskie. Pięć ze 158 firm wymienionych w zeszłym roku zostało usuniętych w najnowszej aktualizacji. Nie jest jasne, jak umieszczenie na liście wpłynęło na sytuację finansową tych firm. Izrael oświadczył, iż „kategorycznie odrzuca” tę publikację. [The Guardian]
Jak doniósł the Wall Street Journal Donald Trump miał odrzucić irańską propozycję porozumienia w sprawie przywrócenia swobody żeglugi w Cieśninie Ormuz. Teraz strona irańska ma oczekiwać ruchu ze storny amerykanów. [Reuters]
Dane od Kpler, lidera w śledzeniu przepływów m.in. ropy naftowej, wskazują, iż średnia wypływu ropy z zatoki perskiej za ostatnie 7 dni wynosi około 13,5 mbd (milionów baryłek ropy dziennie). Jest to ilość przez cały czas mniejsza niż przed rozpoczęciem działań wojennych. Za największą część przyrostu odpowiada Arabia Saudyjska. [CNBC]
Wiele wskazuje na to, iż Arabia Saudyjska szykuje się na konfrontację. Trzej członkowie Paktu Mekkańskiego (pozostali dwaj to Turcja i Pakistan) zapowiedzieli, iż planują zorganizowanie pilnego spotkania szefów sztabów. Retorykę wojenną przyjął również wielki mufti Arabii Saudyjskiej, który określił walkę z Hutimi jako religijny obowiązek. Dodatkowo do mobilizacji wezwał Raszad al-Alimi, który stoi na czele wspieranej przez Arabię Saudyjską Rady Przywództwa Prezydenckiego Jemenu. [DW], [Konflikty]
W przemówieniu wygłoszonym na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ prezydent Syrii Ahmad al-Sharaa poinformował, iż od momentu objęcia przez niego władzy niespełna dwa lata temu Izrael przeprowadził ponad 500 ataków powietrznych i artyleryjskich na terytorium Syrii. Dodał, iż Izrael dokonał również 1200 wtargnięć sił lądowych i zatrzymał blisko 300 osób. Al-Sharaa potępił także sprawowanie przez Izrael kontroli nad Wzgórzami Golan – terytorium przejętym od Syrii podczas wojny na Bliskim Wschodzie w 1967 roku i anektowanym w 1981 roku. „Żadne próby narzucenia stanu faktycznego (faktów dokonanych) nie mogą podważyć legitymacji naszego państwa, suwerenności naszego prawa ani mocy prawa międzynarodowego” – powiedział al-Sharaa. „Golan pozostanie ziemią syryjską”. [AP News]

Azja

Napięcia pomiędzy Afganistanem i Pakistanem nie słabną. Władze Afganistanu poinformowały w niedzielę, iż siły rządowe zabiły 28 bojowników i schwytały 32 kolejnych, w tym domniemanych członków tzw. państwa islamskiego, którzy mieli przedostać się na terytorium kraju z sąsiedniego Pakistanu. Pakistan poinformował w piątek, iż w wyniku nocnych walk wzdłuż południowo-zachodniej granicy zginęło co najmniej 13 członków afgańskich talibów; strona afgańska zaprzeczyła tym doniesieniom. Wcześniej strona pakistańska zbombardowała cele ne terenie Afganistanu. Afganistan nie uznaje przebiegu granicy z Pakistanem. Państwa te dzieli linia o długości ponad 2600 kilometrów, znana jako linia Duranda, narysowana w 1983 roku, która przedziela tereny pasztuńskie. [AP News]
„16 września w Seulu odbył się pierwszy szczyt przywódców Republiki Korei oraz pięciu państw Azji Centralnej – Kazachstanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Kirgistanu i Tadżykistanu (tzw. C5). Spotkanie zakończyło się przyjęciem strategicznego planu współpracy na najbliższe 30 lat oraz Deklaracji Seulskiej, która formalizuje współpracę stron. Jej podstawę mają stanowić południowokoreańskie technologie i inwestycje, które państwo to dostarczy w zamian za stworzenie przez państwa Azji Centralnej bezpiecznych łańcuchów dostaw minerałów krytycznych. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]
„Kim są ludzie z Azji Centralnej? Społeczeństwa Azji Centralnej przechodzą teraz wielką zmianę. Wysokie wskaźniki demograficzne, duże oczekiwania i autorytarne systemy które mogą się nie podobać wszystkim młodym obywatelom sprawiają, iż obserwacja przemian przechodzących w regionie jest niezwykle ważna. O tym, jak dziś funkcjonuje Azja Centralna mówią Krzysztof Strachota, Zuzanna Krzyżanowska i Mariusz Marszewski.” [###]

Kto kieruje grupą Tata? Posiedzenie zarządu tego indyjskiego konglomeratu, które odbyło się 17 września, nie daje jednoznacznej odpowiedzi. O wpływy rywalizują dwie osoby: Noel Tata, przewodniczący Tata Trusts – grupy organizacji charytatywnych będącej największym udziałowcem koncernu – oraz Natarajan Chandrasekaran, prezes Tata Sons, spółki holdingowej zarządzającej działalnością operacyjną grupy. Zarząd większością głosów przegłosował Noela Tatę w kluczowych decyzjach personalnych i biznesowych. O konflikcie na czele jednego z największych pracodawców świata. [The Economist]

Afryka

„Nasilenie walk między armią federalną Etiopii a siłami z północnego regionu Tigray budzi obawy, iż porozumienie pokojowe, które w 2022 roku zakończyło wyniszczającą, trwającą dwa lata wojnę, może zostać zerwane.” [Al-Dżazira], [AP News]
„Według ostatecznych wyników ogłoszonych w piątek przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych marokańska Partia Autentyczności i Nowoczesności zdobyła najwięcej mandatów w wyborach parlamentarnych, uzyskując 97 z 395 mandatów w Izbie Reprezentantów. Partia ta, założona przez doradcę królewskiego bliskiego królowi Mohammedowi VI i znana pod francuskim skrótem PAM, nie uzyskała większości bezwzględnej i będzie musiała prowadzić negocjacje z innymi partiami w celu utworzenia koalicji rządowej.” [AP News]
Policja w RPA odkryła ciało kolejnej kobiety na wschód od handlowej stolicy kraju, Johannesburga, co zwiększa łączną liczbę ciał kobiet znalezionych w pobliżu miasta od połowy lipca do 10. [Al-Dżazira]
„Podobnie jak w poprzednich latach, afrykańscy przywódcy uczestniczący w tegorocznym Zgromadzeniu Ogólnym ONZ domagają się reformy potężnej Rady Bezpieczeństwa, która przewidywałaby przyznanie krajom z tego kontynentu stałych miejsc w najwyższym organie decyzyjnym tej międzynarodowej organizacji.” [AP News]

Ameryka Łacińska

„Prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva podpisał w piątek dekret zakazujący zakładów bukmacherskich o stałych kursach nieco ponad tydzień przed pierwszą turą wyborów prezydenckich. Jak stwierdził, posunięcie to miało na celu walkę z powszechnym problemem zadłużania się rodzin.” [AP News]
„W Wenezueli uwolniono ponad trzy tuziny więźniów politycznych w wyniku drugiej rundy rozmów, wspieranych przez Waszyngton, między tymczasowym rządem kraju a opozycją.” [Al-Dżazira]
„Jak wynika z oficjalnych danych opublikowanych w czwartek, w pierwszej połowie 2026 r. wskaźnik ubóstwa w Argentynie wzrósł do 32,3%, ponieważ dochody nie nadążały za rosnącymi kosztami podstawowych towarów. Stanowi to cios dla libertariańskiego prezydenta Javiera Mileiego nieco ponad rok przed jego staraniem się o reelekcję.” [AP News]
„Rząd Kolumbii dokonał ekstradycji domniemanego przywódcy siatki handlarzy narkotyków do Stanów Zjednoczonych, co stanowi część zmian w polityce bezpieczeństwa tego kraju zmierzających do większego zbliżenia z Waszyngtonem.” [Al-Dżazira]
„Wysoki rangą urzędnik kubański ostrzegł, iż wszelkie ewentualne działania wojskowe Stanów Zjednoczonych skierowane przeciwko tej wyspiarskiej republice stanowiłyby poważną zbrodnię międzynarodową, i odrzucił twierdzenia prezydenta USA Donalda Trumpa, jakoby Kuba była państwem upadłym.” [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

Już w listopadzie odbędą się wybory do Izby Reprezentantów i Kongresu w USA. Czy Demokracie przejmą obie izby, tylko jedna czy może żadnej? Na to pytanie usiłują odpowiadać sondaże, które wskazują na coraz większe prawdopodobieństwo sukcesu Demokratów. Jedną z najbardziej sprzyjających im okoliczności są.... oczywiście wysokie ceny paliw. O sondażach w USA i zmianach poparcia opowiada [The Economist].
„Biały Dom uniemożliwił stacji CNN podróż samolotem Air Force One w sobotę, utrudniając jej wykonywanie obowiązków w ramach puli prasowej – co stanowi najnowszy etap eskalacji konfliktu administracji z mediami informacyjnymi.” [The Guardian]
„Wśród kilkudziesięciu protestujących zatrzymanych w czwartek w Nowym Jorku podczas demonstracji przeciwko premierowi Izraela Benjaminowi Netanjahu, który przebywał z wizytą w ONZ, znalazły się wielokrotnie nagradzana aktorka Susan Sarandon oraz Hannah Einbinder, gwiazda serialu Hacks.” [CNN]
„Gdy rok temu Charlie Kirk zginął od kuli zamachowca, wielu komentatorów spodziewało się, iż jego śmierć zostanie wykorzystana do zaostrzenia masowych represji wymierzonych w lewicę i stworzenia mobilizującego radykalnie prawicową bazę kultu. Tak się nie stało – dlaczego?” Czytając ten artykuł warto jednak pamiętać, iż mimo braku masowych represji to nie znaczy, iż ich nie było. Ludzie tracili pracę czy lądowali w więzieniu na 37 dni. [Krytyka Polityczna],
„Z dokumentów i wiadomości e-mail wynika, iż w 2024 roku FBI zamierzało wszcząć szeroko zakrojone śledztwo w sprawie praktyk »pay-to-play«, mające na celu zbadanie powiązań między senator Susan Collins a jednym z głównych darczyńców. Darczyńca, były wykonawca kontraktów dla resortu obrony, powiedział agentom, iż jego firma zdobyła kontrakty federalne warte miliony dzięki finansowaniu kampanii wpływowych polityków. Po powrocie Donalda Trumpa na urząd śledztwo zostało umorzone – padło ofiarą przeprowadzonej przez niego czystki w FBI. Jego zamknięcie pozbawiło nas potencjalnego wglądu w to, jak funkcjonuje Waszyngton.” [Pro Publica]
„W Pentagonie trwa wielka przebudowa. Donald Trump i sekretarz obrony Pete Hegseth wymieniają najwyższych rangą dowódców, ograniczają liczbę stanowisk generalskich i zapowiadają koniec tego, co określają jako ”woke„ w amerykańskich siłach zbrojnych. Czy chodzi wyłącznie o walkę z biurokracją i programami DEI? Czy za masowymi zmianami personalnymi kryje się również próba stworzenia bardziej lojalnego wobec prezydenta dowództwa?” [###]

Oceania

W wyniku eskalacji konfliktu zbrojnego w Papui Zachodniej, prowincji będącej pod kontrolą Indonezji, przesiedlono ponad 125 tysięcy osób, jednak rzeczywista liczba ta jest prawdopodobnie znacznie wyższa. Z niedawnego raportu organizacji Human Rights Monitor wynika, iż w bieżącym roku działania wojskowe i przemoc zbrojna przybrały na sile zwłaszcza w centralnych wyżynach tego regionu Papui. Siły indonezyjskie prowadzą nieustanne walki z niewielkimi grupami partyzantów z Armii Wyzwolenia Papui Zachodniej (TPNPB) w górzystych rejonach wnętrza wyspy. [Radio New Zealand]
Epidemia HIV na Fidżi zbiera żniw również wśród najmłodszych. W ubiegłym roku w największym szpitalu na Fidżi urodziło się 59 dzieci zakażonych wirusem HIV; 18 z nich zmarło przed ukończeniem pierwszego roku życia. Dzieci te przyszły na świat, gdy ich matki – nosicielki HIV – nie przyjmowały leków z obawy przed stygmatyzacją. Tymczasem w kraju gwałtownie rośnie liczba zakażeń; nowe statystyki wskazują, iż wirusem zakażona jest jedna na 60 dorosłych osób. W obliczu kryzysu rząd Fidżi ogłosił stan zagrożenia epidemicznego w związku z HIV, a przedstawiciele władz szacują, iż opanowanie epidemii zajmie „ponad pięć lat”. [Radio New Zealand]

Ekonomia i gospodarka

Przy obecnych cenach paliw wydaje się, iż elektromobilność dostanie kolejny impuls do jeszcze szybszego rozwoju. Dotyczyć to będzie również transportu ciężarowego. Polska jest największym rynkiem drogowego transportu towarowego w Unii Europejskiej. Elektryfikacja ciężarówek nie oznacza, iż w ciągu kilku lat cała flota przejdzie na prąd, ale możliwość zaoferowania transportu nisko- i zeroemisyjnego będzie coraz ważniejszym elementem konkurencyjności. Czy Polska zdąży zbudować sieć ładowania i infrastrukturę energetyczną, zanim brak odpowiedniej mocy zacznie ograniczać konkurencyjność przewoźników? [Wysokie Napięcie]
„Podwyżki płacy minimalnej w Polsce wyraźnie zwiększały wynagrodzenia w najbiedniejszych regionach państwa. Badanie Macieja Albinowskiego i Piotra Lewandowskiego pokazuje, iż gdyby po 2007 roku relacja płacy minimalnej do przeciętnego wynagrodzenia przestała rosnąć, to w 2018 roku przeciętne płace w najniżej opłacanych regionach byłyby o około 3,4% niższe.” [Obserwator Gospodarczy]
„Australia wezwała dyrektorów generalnych firm OpenAI i Anthropic do stawienia się przed senacką komisją śledczą ds. sztucznej inteligencji, zaledwie kilka dni po ujawnieniu informacji, iż niekontrolowany bot OpenAI włamał się do bazy danych krajowego systemu opieki zdrowotnej.” [Al-Dżazira]

Nauka i technologia

Operacje często ratują życie i podnoszą komfort życia. To prawda. Jednak coraz więcej danych wskazuje, iż wiele operacji, szczególnie pleców oraz barków, jest wykonywanych niepotrzebnie. Analogiczne efekty nierzadko można osiągnąć fizjoterapią i zmianą trybu życia, a biorąc pod uwagę możliwe powikłania, efekt operacji sumarycznie może być gorszy niż nieinwazyjna alternatywa. [The Economist]
„Starożytny mur odkryty pod Paryżem został określony przez francuskie ministerstwo kultury jako »przełomowe odkrycie«, a znalezisko archeologiczne może potwierdzać lokalizację pierwotnej osady miasta.” [The Guardian]
„Nietoperze są wyjątkowe: to jedyne ssaki, które potrafią latać, są odporne na wirusy i nie chorują, a ponadto charakteryzują się wyjątkową długowiecznością i odpornością na nowotwory. Dlatego naukowcy z zadowoleniem przyjmują przełomowe badanie dotyczące genomiki nietoperzy: pierwszą fazę projektu Bat1K, którego celem jest stworzenie genomów na poziomie chromosomowym dla wszystkich żyjących gatunków nietoperzy.” [Nature]
„Około 10–15% osób stosujących popularne leki z grupy GLP-1, takie jak Wegovy, traci kilka na wadze lub w ogóle nie traci na wadze — a naukowcy tak naprawdę nie wiedzą, dlaczego.” [Nature]
„Świat przygotowuje się na najgorsze skutki zjawiska »Super El Niño«. Albo »Godzilla El Niño«. Ale co to adekwatnie oznacza? Od tysiącleci zjawisko El Niño kształtuje pogodę na całym świecie, powodując powodzie w niektórych częściach Stanów Zjednoczonych, susze i pożary lasów w Australii i Indonezji oraz zakłócając działalność rybołówstwa na całym Pacyfiku.” [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

DZIECI NIE ĆWICZĄ! Olaboga... i co teraz? A może warto zacząć od siebie? Kibol, ale jednocześnie wuefista oraz dziennikarz portalu TETRYCY.PL, Jakub Olkiewicz, w swoim felietonie zachęca nas do pewnego wysiłku. jeżeli nie chcemy ciągle narzekać, iż dzisiejsza młodzież to nie to co kiedyś,to może pomóżmy rozpalić tę iskrę aktywności fizycznej. Jak? A to już musicie przeczytać felieton [Olkiewicz w środę]
„Niewiele postaci polskiej historii budzi dziś tyle emocji, co Tadeusz Rozwadowski. Jedni widzą w nim kluczowego autora zwycięstwa w 1920 roku, inni wypowiadają się znacznie ostrożniej, wskazując, iż jego rola bywała po latach wyolbrzymiana. Po 1926 roku jego postać została w Polsce w znacznym stopniu zmarginalizowana. Reakcją na to jest z kolei eksponowanie Rozwadowskiego i przypisywanie mu rozmaitych zasług. Nic więc dziwnego, iż narosło wokół niego wiele legend.” [Konflikty]
Ludzie od tysiącleci mają obsesję na punkcie marmuru. Równie długo wytwarzają też jego imitacje. Dlaczego jednak tak jest? Od starożytnych Rzymian po siedemnastowiecznych książąt, od malarzy po szklarzy, od unikatowego rzemiosła po masowo produkowane blaty kuchenne – oto prawdziwa historia sztucznego marmuru. [Aeon], [###]

Idź do oryginalnego materiału