Wydanie 305, 05.09.2026

1 tydzień temu

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Sejm wybrał dra Macieja Berka, niedawnego szefa Stałego Komitetu Rady Ministrów, na sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Zgłosiła go grupa posłów KO. Zastąpi sędziego Justyna Piskorskiego, wskazanego w uchwale Sejmu z marca 2024 r. wprost jako następcę dublera, który nie jest sędzią TK i którego orzeczenia są dotknięte wadą prawną. Nie wiadomo jednak jak zachowa się prezydent Karol Nawrocki, czy zaprosi Berka na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego, czy odbędzie się ono np. w Sejmie, w obecności notariusza.” [Prawo]

• „Rząd przyjął autopoprawkę do projektu ustawy w sprawie najmu krótkoterminowego, która pozwala gminom tworzyć strefy wolne od takiej działalności — przekazało Ministerstwo Sportu i Turystyki.” [Business Insider]

• „Zakaz polowań komercyjnych, zakaz strzelania w pobliżu zabudowań, badania psychologiczne co pięć lat i odpowiedzialność karna za polowanie pod wpływem alkoholu – to tylko część zapisów z obywatelskiego projektu ustawy, która ma zmienić prawo łowieckie. Zbiórka wymaganych 100 tys. podpisów zakończyła się sukcesem, a podpisy trafiły właśnie do Sejmu.” [Wirtualna Polska]

• „Dymiąca strzelba w ręku i tabliczka z napisem: »Koniec dręczenia myśliwych i leśników«. Taką grafikę AI z sobą w roli głównej opublikowała w mediach społecznościowych Urszula Pasławska. To komentarz do rezygnacji ze stanowiska wiceministra klimatu i środowiska Mikołaja Dorożały.” PSL jak zwykle z gównem. [Onet]

• „Z zeznań ujawnionych przez premiera wynika, iż Przemysław Kral miał zapłacić 2 mln zł Zbigniewowi Ziobrze za rozwiązanie jego problemów z prawem. Pośrednikiem miała być żona polityka, Patrycja Kotecka. Co więcej, według relacji Tuska, szef upadłej giełdy Zondacrypto miał usłyszeć od utajnionej osoby obietnicę ułaskawienia ze strony prezydenta Karola Nawrockiego.” [Onet]

• „Afera Zondacrypto łączy kryptowaluty, polityków, media, służby i wielkie pieniądze. Prokuratura bada kolejne wątki, a na prawicy narastają wzajemne oskarżenia i spory o odpowiedzialność za kontakty z Przemysławem Kralem. W dzisiejszym odcinku Wojciech Szacki i Maciej Czapluk przypominają, co dotąd wiadomo o aferze i zastanawiają się, jak może się dalej rozwijać. Mówią o politycznych konsekwencjach dla PiS, Konfederacji i środowiska Mateusza Morawieckiego.” [###]

• „Wydarzenie PRZYSZŁOŚĆ.PL prezydenta Karola Nawrockiego w Juracie nieprzypadkowo zorganizowano w weekend, w którym zaplanowany był Campus Polska Przyszłości. Impreza Rafała Trzaskowskiego jest oczywiście od lat obiektem ostrych ataków ze strony prawicy. Ale i obiektem zazdrości. (...) W tym kontekście zorganizowane naprędce przez Kancelarię Prezydenta wydarzenie w Juracie można uznać za sukces. W prezydenckim ośrodku pojawiło się 800 uczestników i uczestniczek, którzy wysłuchali koncertów uczestników Konkursu Chopinowskiego i gwiazdy disco polo Skolima. (...) Co politycznie wynika z Juraty? Karol Nawrocki najpopularniejszy jest właśnie wśród wyborców dwudziestoletnich, gdzie odsetek pozytywnych ocen jego prezydentury sięga 70 proc.” [###]

---

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie sukcesy na północ od Łymanu. 1651. dzień wojny]

• „W sobotę prezydent Rosji Władimir Putin zarządził trzydniowe zawieszenie ataków na Kijów, podczas gdy amerykańscy wysłannicy specjalni Steve Witkoff i Jared Kushner przybyli do Moskwy z nadzieją na wznowienie utkniętych negocjacji mających na celu zakończenie wojny na Ukrainie.” [Politico]

• O Ukrainie, ale od strony Polski. Płk Piotr Lewandowski odpowiada na pytanie, czy Rosja zaatakuje NATO, wyjaśnia, jak działają rosyjskie służby specjalne w Polsce, i ocenia, czy wojna hybrydowa przeciwko Polsce już trwa. Rozmowa w podkaście KL [###]

• „Od maja br. siły ukraińskie dokonują uderzeń na dużą skalę przeciw celom z wybranych sektorów rosyjskiej gospodarki, zwłaszcza energetycznego, logistycznego i zbrojeniowego. Celem ataków jest ograniczenie zdolności Rosji do zaopatrywania wojsk i rozbudowy potencjału militarnego. Mają one także wywrzeć wpływ na rosyjskie społeczeństwo przed zaplanowanymi na 20 września br. wyborami do Dumy Państwowej. Ukraina próbuje w ten sposób doprowadzić do kryzysu społeczno-ekonomicznego w Rosji i wpłynąć na jej kalkulacje opłacalności kontynuowania wojny.” [Polski Instytut Studiów Międzynarodowych]

• „Spotkanie koalicji chętnych, które odbyło się 24 sierpnia 2026 r. w Kijowie, miało przede wszystkim potwierdzić trwałość europejskiego wsparcia dla Ukrainy. Wzięło w nim udział ponad 30 państw, a przywódcy ponownie zadeklarowali zwiększenie pomocy wojskowej, wzmocnienie ukraińskiej obrony powietrznej, wsparcie sektora energetycznego oraz dalsze prace nad przyszłymi gwarancjami bezpieczeństwa. Jednocześnie spotkanie nie przyniosło jednak zasadniczego przełomu w żadnej z najważniejszych kwestii stojących przed koalicją.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Queerowa armia? W ukraińskim wojsku służbę pełni 50 tysięcy osób LGBT+. Chociaż zdecydowana większość osób nieheteroseksualnych, pełniących służbę w co najmniej 59 jednostkach ukraińskiej armii, ukrywa swoją orientację w obawie o dyskryminację, ich sytuacja stopniowo zmienia się na lepsze.” [Krytyka Polityczna]

• „Jak Ukraińcy radzą sobie z niemal nieustannymi alarmami powietrznymi w obliczu nasilonej rosyjskiej kampanii ataków dronów wymierzonej w Kijów i okolice? W ciągu ostatnich dwóch tygodni stolica doświadczyła ataków z powietrza o częstotliwości kojarzonej zwykle z miastami położonymi na linii frontu, co zakłóciło sen, pracę, naukę i codzienne życie lokalnych mieszkańców.” [###]

Europa

• „Dlaczego kraje europejskie wycofują swoje zasoby złota z Ameryki Północnej? Kiedy bank centralny Holandii potwierdził w tym tygodniu, iż wywiózł z Ameryki Północnej tony krajowych zasobów złota, stwierdził, iż przeniesienie tych zasobów pozwoli mu »lepiej przygotować się na poważne kryzysy«.” [BBC]

• „Pod koniec sierpnia unijne magazyny gazu były zapełnione w najniższym stopniu (średnio 65%) od co najmniej 15 lat, mniejszym niż w rekordowym do tej pory 2021 r., kiedy rozpoczynał się kryzys gazowy w UE. Obecny stan wynika z trwającej od pół roku wojny w Zatoce Perskiej. Utrzymujące się duże ograniczenia dla drożności cieśniny Ormuz w zasadzie wyeliminowały w ostatnich miesiącach dostawy LNG z Kataru na rynek globalny. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „1 września rząd RFN po raz pierwszy przypisał Rosji próbę zamachu z 4 sierpnia br. na lotnisku Lipsk/Halle (...) i ogłosił pakiet retorsji. Minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt (CSU) uzasadniał zarzuty, dowodząc, iż wykorzystane elementy techniczne, materiały wybuchowe i rozwiązania dotyczące zapłonu są znane niemieckim służbom z innych rosyjskich operacji hybrydowych oraz z wojny przeciw Ukrainie. Sama operacja wymagała także znacznej wiedzy technicznej i przygotowania. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [The Guardian]

• „Tematy energii pozostają jednymi z najważniejszych w niemieckiej polityce. Ta wpływa zarówno na sondaże, jak i wyniki wyborów, a kolejne pomysły dotyczące tak niemieckiego prawa, jak i stosunku do unijnych przepisów budzą emocje wśród Niemców. O tym, jak w tej chwili wygląda niemiecka polityka energetyczna, mówi Michał Kędzierski.” [###]

• „29 sierpnia 2026 r. w referendum Islandczycy odrzucili propozycję wznowienia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Przeciw głosowało 52,8% obywateli (118 040 osób), za – 47,2% (105 399 osób), przy frekwencji wynoszącej 82,6%. Wynik ma charakter doradczy, ale rząd Kristrún Frostadóttir zapowiedział, iż go uszanuje i nie wznowi negocjacji do końca kadencji w 2028 r. ” [Instytut Europy Środkowej], [Euronews]

• „16 sierpnia 2026 r. nieustaleni sprawcy uzyskali dostęp do systemu redakcyjnego portalu Polskiego Radia PiK w Bydgoszczy i zamieścili tekst o rzekomym planie przejęcia przez Polskę około 600 hektarów terytorium Republiki Czeskiej. 25 sierpnia 2026 r. serwis Seznam Zprávy ujawnił, iż incydent stanowił element szerszej operacji, obejmującej klon domeny czeskiego radia publicznego, fałszywe profile dyplomatów oraz wezwanie do demonstracji.” [Instytut Europy Środkowej]

• Estonia: wybory prezydenckie w cieniu kryzysu politycznego [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Minister obrony Estonii złożył rezygnację w związku z transakcją zbrojeniową na rzecz Ukrainy, w ramach której środki unijne zostały przekazane indyjskiej firmie, która nie ma doświadczenia w produkcji pocisków.” [Euronews]

• „Integracja Serbii z UE od niemal pięciu lat nie postępuje. Powodem jest brak poprawy stanu praworządności i regres standardów demokracji. Co więcej, państwo to wybiórczo dostosowuje politykę zagraniczną do wspólnotowej. Te niedostatki powodują, iż choć Komisja Europejska (KE) w lipcu br. podtrzymała opinię o gotowości Serbii do otwarcia klastra 3. (konkurencyjność i wzrost), sprzeciwiają się temu niektóre państwa członkowskie.” [Polski Instytut Studiów Międzynarodowych]

• „Ratko Mladić – ludobójca odpowiedzialny za masakrę w Srebrenicy zmarł w szpitalu więziennym w Hadze. Mladić dla wielu Bośniaków jest symbolem ludobójstwa które rozegrało się w Bośni i Hercegowinie, a które przeprowadzili Bośniaccy Serbowie. Jednak wielu zwolenników serbskich nacjonalistów widzi w dowódcy kogoś zupełnie innego. Więcej o tym, jak reagowali obywatele i przywódcy różnych państw na śmierć Ratko Mladicia, mówi w podcaście OSW Michał Kucharski.” [###]

• „1 września Kiszyniów po raz pierwszy w historii objął podmioty gospodarcze działające w separatystycznym Naddniestrzu obowiązkiem odprowadzania do mołdawskiego budżetu podatku VAT i akcyzy od części importowanych przez nie towarów. (...) Działania Kiszyniowa to kolejny etap postępującego de facto od dwóch lat procesu stopniowego włączania Naddniestrza w przestrzeń prawno-gospodarczą Mołdawii.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Po dziewięciu miesiącach od wprowadzenia waluty euro w Bułgarii utrzymuje się trend wzrostowy inflacji. Zaproponowane przez rząd rozwiązania prawne i instytucjonalne jak dotąd nie przynoszą rezultatów. Źródeł wzrostu cen należy szukać zarówno w niestabilnej sytuacji na arenie międzynarodowej, jak i w nieskutecznych działaniach bułgarskich instytucji podczas wprowadzania euro. Skutkiem jest narastające społeczne niezadowolenie, które przekłada się na spadek poparcia dla Unii Europejskiej.” [Instytut Europy Środkowej]

Bliski i Środkowy Wschód

• „Kontynuacja czy stylistyczna korekta? Izrael przed wyborami parlamentarnymi. 17 lipca Kneset zdecydował o samorozwiązaniu w związku z upływem kadencji. Nowe wybory odbędą się 27 października. Był to pierwszy parlament od lat 80., który przepracował pełne cztery lata, i pierwszy rząd od lat 70., który przetrwał całą kadencję. Formalnej stabilności towarzyszyły jednak głębokie wstrząsy.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Fala przemocy osadniczej na Zachod­nim Brzegu nie ustępuje. Oprócz ataków na Palestyńczyków ostatnie dni przyniosły również przypadki ataków na dziennikarzy. Tymczasem władze Izraela niezmiennie bagatelizują problem i starają się zrzucić winę na niewielkie grupy złożone z osób wywodzących się »z rozbitych rodzin«. Do aresztowań dochodzi jedynie wtedy, gdy nie ma już innego wyjścia.” [Konflikty]

• Od czasu wejścia w życie zawieszenia broni między Izraelem a Hezbollahem ponad dwa miesiące temu, walki ustały w dużej części Libanu. Jednak strategiczne wzgórze Ali Taher było miejscem codziennych ostrzałów i nalotów izraelskiego wojska. Hezbollah, ugrupowanie zbrojne wspierane przez Iran, wielokrotnie atakował izraelskie siły w tym rejonie dzięki dronów. Stany Zjednoczone, które pośredniczą w rozmowach między Libanem a Izraelem, chciały, aby Hezbollah przekazał wzgórze armii libańskiej w ramach szerszego planu rozbrojenia ugrupowania zbrojnego.. Jednak Hezbollah odmówił. [AP News]

• Po przyjęciu dodatkowych sankcji USA na Iran, w Cieśninie Ormuz ponownie wzrasta intensywność konfliktu. Siły amerykańskie poinformowały o ataku na trzy tankowce powiązane z Iranem po tym, jak dwa okręty wojenne USA zostały ostrzelane przez siły irańskie. Dodatkowo Amerykanie zapowiadają wprowadzenie zasady „zbiornikowiec za zbiornikowiec” – czyli za każdy zbiornikowiec zaatakowany w Cieśninie Ormuz przez Iran, Amerykanie będą atakować zbiornikowiec powiązany z Iranem. Z innych informacji, amerykanie najpewniej nie wrócą prędko do bazy marynarki w Bahrajnie, która przed wojna była głowną tego typu placówką w regionie. Jest ona usytuowana ~200 km od terytorium Iranu. [BBC], [Konflikty]

Azja

• „Pod koniec sierpnia pakistański parlament uchwalił ustawę, która po raz pierwszy jasno określa w przepisach uprawnienia najwyższego rangą urzędnika wojskowego w kraju, kontynuując tym samym proces restrukturyzacji struktury dowodzenia sił zbrojnych, który rozpoczął się wraz z przyjęciem 27. poprawki do konstytucji w listopadzie ubiegłego roku.” [Al-Dżazira]

• „Sześcioletnie śledztwo Tajwanu w sprawie tajnych chińskich laboratoriów produkujących chipy. Niepublikowane dotąd dane rządowe ujawniają skalę działań Tajwanu wymierzonych w chińskie firmy oskarżane o ukrywanie swoich powiązań podczas rekrutacji specjalistów z branży chipowej i pozyskiwania wrażliwych technologii.” [Rest of World]

• „Rosja coraz mocniej zaostrza kurs wobec Japonii. W sierpniu Władimir Putin odwiedził Iturup – jedną ze spornych Wysp Kurylskich – a rosyjska Flota Pacyfiku przeprowadziła szeroko zakrojone ćwiczenia w regionie. Co Kreml chce osiągnąć? Czy chodzi o spór o Terytoria Północne, japońskie wsparcie dla Ukrainy i współpracę z USA, czy także o próbę odstraszenia Japonii przed zaangażowaniem w ewentualny konflikt wokół Tajwanu?” [###]

• „W czerwcu rząd Indii uruchomił program Prime Minister Research Chair (PMRC) – inicjatywę mającą na celu zachęcenie indyjskich naukowców, którzy wyjechali za granicę, do powrotu do kraju.” [Nature]

• „Przeklęta nostalgia. Czy gdyby nie ZSRR, Kirgizi wciąż żyliby w jurtach? Odczuwając nostalgię po radzieckim życiu Kirgizi i Kirgizki muszą się jakoś pozycjonować wobec współczesnej Rosji, a to już bardziej skomplikowane. Paulina Siegień rozmawia z Emilią Sułek, autorką książki »Baranie oko. Reportaż z Kirgistanu«” [Krytyka Polityczna]

• „W tym tygodniu prawie 2 000 osób, w większości uczniów, zachorowało w wyniku prawdopodobnych przypadków zatrucia pokarmowego związanych z flagowym programem prezydenta Prabowo Subianto »Bezpłatne, pożywne posiłki«, co wywołało nowe obawy dotyczące bezpieczeństwa żywności w sytuacji, gdy rząd gwałtownie rozszerza tę wartą wiele miliardów dolarów inicjatywę na cały kraj – poinformowali w sobotę przedstawiciele władz.” [AP News]

Afryka

• „W piątek Zgromadzenie Ogólne ONZ zatwierdziło nową mapę świata, która dokładniej przedstawia Afrykę, pokazując ją jako większy kontynent. Było to zwieńczeniem niedawnej kampanii prowadzonej przez kraje afrykańskie i organizacje społeczne.” [AP News], [Al-Dżazira]

  

• „Próba przewrotu wojskowego w Niamey była kubłem zimnej wody dla miejscowej junty. Atak ze strony terrorystów nie byłby dużym zaskoczeniem, jednak mało kto spodziewał się buntu. Do tej pory Niger był najbardziej stabilnym członkiem Sojuszu Państw Sahelu (AES), jednak wydarzenia z ostatniego weekendu sierpnia ujawniły poważne pęknięcia wewnątrz sprawujących władzę elit wojskowych. Sytuację uratowały zdecydowane działania Gwardii Prezydenckiej i wspierających rząd rosyjskich najemników. Udało im się dość gwałtownie opanować centrum stolicy, a później również odzyskać port lotniczy. Pucz pokazał, iż mimo wyrzucenia z kraju Francuzów i Amerykanów Niger przez cały czas jest uzależniony od wsparcia z zagranicy. Gdy opadł kurz po bitwie, jednym z pierwszych krajów, które udzieliły wsparcia Niamey, była Algieria.” [Konflikty]

• „Tunezyjska policja aresztowała znanego dziennikarza Mohameda Yousfiego, zagorzałego krytyka rządów prezydenta Kaisa Saieda – poinformował agencję Reuters przewodniczący Krajowego Związku Dziennikarzy Tunezyjskich.” [Al-Dżazira]

• „Ghana nakłada na niektórych eksporterów złota obowiązek rafinacji złota dore na terenie kraju przed wysyłką za granicę, co ma na celu zatrzymanie w kraju większej części wartości generowanej przez krajowy przemysł złota.” [Al-Dżazira]

• „Porywacze ciał: jak młody Nigeryjczyk został zwabiony do Londynu w ramach spisku mającego na celu handel organami” [###]

• „Jedna z największych indyjskich firm chemicznych, Tata Chemicals, została wezwana do wycofania się z Kenii po tym, jak rząd stwierdził, iż nie przyniosła ona krajowi wystarczających korzyści.” [BBC]

Ameryka Łacińska

• „Liderka wenezuelskiej opozycji María Corina Machado zakwestionowała porozumienie Donalda Trumpa z tymczasowym rządem Wenezueli w sprawie ropy naftowej, twierdząc, iż zasoby naturalne tego kraju nie należą do »nielegalnego reżimu«.” [The Guardian]

• „Miliarder, który pomógł wynegocjować szeroko zakrojone, długoterminowe porozumienie naftowe administracji Trumpa z Wenezuelą, był do niedawna przedmiotem amerykańskich dochodzeń w sprawie prania brudnych pieniędzy związanych ze środkami sprzeniewierzonymi z państwowej spółki naftowej PDVSA. Teraz, po udzieleniu pomocy władzom amerykańskim przed schwytaniem autorytarnego przywódcy Nicolasa Maduro, Alejandro Betancourt jest kluczowym partnerem Waszyngtonu w ramach niezwykłego porozumienia naftowego z Caracas.” [Reuters]

• „Prezydent Argentyny Javier Milei ogłosił plany nałożenia sankcji na koncerny naftowe prowadzące działalność w pobliżu Wysp Falklandzkich, co doprowadziło do eskalacji długotrwałego sporu z Wielką Brytanią kilka dni po tym, jak prezydent Donald Trump stwierdził, iż stanowisko Stanów Zjednoczonych w sprawie tego archipelagu jest »przedmiotem przeglądu«.” [CNN], [AP News]

• „Sekretarz stanu USA Marco Rubio uda się w przyszłym tygodniu do Ameryki Łacińskiej, gdzie odwiedzi Ekwador oraz spotka się z dwoma nowo wybranymi prezydentami w Kolumbii i Peru – będą to jego pierwsze wizyty w tych dwóch krajach jako najwyższego rangą dyplomaty Stanów Zjednoczonych – poinformował w piątek Departament Stanu.” [Reuters]

• „W środę wieczorem brazylijski Senat przyjął przełomową ustawę regulującą poszukiwanie minerałów o znaczeniu krytycznym i strategicznym w tym południowoamerykańskim kraju, co stanowi krok w kierunku intensywniejszego wydobywania ogromnych zasobów pierwiastków ziem rzadkich, pod względem wielkości ustępujących jedynie Chinom.” [AP News]

Ameryka Północna

• „Podczas gdy Kanada i Stany Zjednoczone toczą spór o cła, Kanada odniosła zwycięstwo na rzecz swojej kadry naukowej. 27 sierpnia rząd ogłosił, iż kanadyjskie uniwersytety zatrudniły 64 naukowców z całego świata w ramach kampanii mającej na celu przyciągnięcie zagranicznych talentów — a 48 z nich przeniosło się ze Stanów Zjednoczonych.” [Nature]

• „Jak rozpoznać, czy Demokraci mają szansę na ogromne zwycięstwo w wyborach śródokresowych. Do wyborów śródokresowych pozostały już tylko dwa miesiące, a republikanie są coraz bardziej zaniepokojeni. Sondaże wskazują, iż prezydent Donald Trump cieszy się bardzo małą popularnością wśród wyborców, a walka o kontrolę nad Kongresem toczy się na coraz bardziej konserwatywnych terenach.” [Politico]

• „Stany Zjednoczone i Chiny przygotowują się do omówienia zagrożeń związanych z bezpieczeństwem sztucznej inteligencji podczas dialogu zaplanowanego na połowę września – poinformowały agencję Reuters dwa źródła zaznajomione z przebiegiem rozmów – w sytuacji, gdy gwałtownie rozwijające się przełomowe możliwości sztucznej inteligencji osiągają globalny punkt krytyczny.” [Reuters]

• „Według źródeł zaznajomionych z tą sprawą fabryka w stanie Tennessee, którą Waszyngton miał nadzieję chronić w ramach działań mających na celu zabezpieczenie amerykańskiego łańcucha dostaw półprzewodników, jest zagrożona zamknięciem po tym, jak nowe środki handlowe administracji Trumpa spowodowały odejście jej dwóch pozostałych klientów.” [Reuters]

• „Prezydent Donald Trump przez 20 miesięcy obiecywał, iż Ameryka stoi u progu boomu gospodarczego. Jednak opublikowany w piątek zaskakująco pozytywny raport o zatrudnieniu ostatecznie wywołał u Trumpa frustrację.” [AP News]

• „Administracja Trumpa wywierała presję na amerykańskie firmy kosmiczne, aby nie brały udziału w głośnym światowym szczycie kosmicznym w Paryżu, zorganizowanym przez prezydenta Emmanuela Macrona, co spowodowało zmiany w programie w ostatniej chwili oraz odwołanie niektórych zapowiedzi w czwartek – poinformowały osoby zaznajomione z tą sprawą.” [Reuters]

Oceania

• „Przywódcy państw regionu Pacyfiku uzgodnili podczas szczytu, iż wyrażą wspólne »zaniepokojenie« w związku z wystrzeleniem przez Chiny pocisku balistycznego na ich wody terytorialne, jednak w czwartek oświadczyli, iż ich oświadczenie nie było jednogłośne i nie posunęli się do ostrzejszej krytyki działań Pekinu.” [AP News]

Ekonomia i gospodarka

• „Administracja Donalda Trumpa opowiedziała się po stronie OpenAI w jednym z najważniejszych sporów dotyczących praw autorskich i sztucznej inteligencji. Departament Sprawiedliwości USA przekonuje sąd, iż trenowanie modeli AI na chronionych prawem autorskim materiałach może być objęte zasadą »fair use«.” [Wirtualne Media]

• „Komisja Europejska poinformowała w poniedziałek, iż ChatGPT, Reddit i Roblox zostały zakwalifikowane jako »bardzo duże platformy internetowe i wyszukiwarki« w rozumieniu unijnego aktu o usługach cyfrowych (DSA). Platformy spełniają warunki, ponieważ zadeklarowały co najmniej 45 mln miesięcznych użytkowników w Unii Europejskiej.” [Press]

• „Włochy po 1945 roku rozwijały się w sposób wyraźnie nierównomierny. Północ gwałtownie stała się jednym z najważniejszych europejskich obszarów przemysłowych, natomiast Południe przez dekady zmagało się z niską produktywnością, bezrobociem i niedoborem inwestycji. Źródeł tej różnicy należy szukać zarówno w historii, jak i w polityce gospodarczej państwa oraz jakości lokalnych instytucji. Nie bez znaczenia dla pojawienia się trwałych różnic w poziomie również, były również wielowiekowe różnice polityczne oraz przynależność państwowa obu regionów. Mezzogiorno stało się z czasem symbolem słabości instytucji i granic możliwości pomocy rządu dla lokalnej gospodarki. ” [Obserwator Gospodarczy]

Nauka i technologia

• „Wydaje się, iż psilocybina – związek psychoaktywny – chroni myszy przed wyniszczającym skutkiem ubocznym chemioterapii zwanym neuropatią. Aż 60% osób leczonych lekami chemioterapeutycznymi na bazie platyny może doświadczać neuropatii, która powoduje ciągłe uczucie pieczenia lub mrowienia w dłoniach i stopach.” [Nature]

• „Naukowcy gromadzą dowody na to, iż nienaprawione lub nieprawidłowo naprawione uszkodzenia DNA leżą u podstaw wielu charakterystycznych cech starzenia się. Skłoniło to do podjęcia badań nad tym, czy pobudzenie procesów naprawy DNA może pomóc ludziom dłużej zachować zdrowie.” [###]

• „Badania przeprowadzone na myszach sugerują, iż semaglutyd – lek z grupy GLP-1 sprzedawany pod nazwą Wegovy i stosowany w leczeniu otyłości – może wykazywać adekwatności przeciwstarzeniowe. Naukowcy odkryli, iż starsze samice myszy przyjmujące lek z grupy GLP-1 żyły dłużej niż myszy, które go nie przyjmowały, a terapia spowolniła kilka zmian biologicznych związanych ze starzeniem się, takich jak stany zapalne.” [Nature]

• „Naukowcy mogli wykryć pierwsze oznaki istnienia cząstki ciemnej materii. jeżeli wynik ten zostanie potwierdzony, może to być jedno z najbardziej przełomowych odkryć w historii fizyki.” [New Scientist]

• „Sekunda przestępna może zostać zniesiona już w październiku. Okresowa korekta zegarów na całym świecie, przeprowadzana co kilka lat od 1972 roku, miała zakończyć się już w 2035 roku. Jednak władze rozważają natychmiastowe zniesienie tej praktyki, aby uniknąć realnego zagrożenia, iż następna sekunda przestępna będzie ujemna – co oznaczałoby, iż zegary musiałyby pominąć sekundę, a nie dodać ją. Jak twierdzą naukowcy, sytuacja taka nigdy wcześniej nie miała miejsca i wiąże się z bezprecedensowym ryzykiem.” [Nature]

• „Genetycznie zmodyfikowana nerka pochodząca od świni o imieniu Wilma pozwoliła 66-letniemu mężczyźnie cierpiącemu na niewydolność nerek przeżyć rekordowe dziewięć miesięcy i z powodzeniem pełniła rolę pomostu do przeszczepu ludzkiej nerki – co stanowi światową nowość.” [The Guardian]

• „W tym odcinku programu Science Quickly teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman należący do NASA rozpoczyna swoją misję, której celem jest badanie ciemnej energii, poszukiwanie odległych światów oraz sporządzenie mapy kosmosu z niespotykaną dotąd szczegółowością. Julie McEnery, główna naukowiec projektu, wyjaśnia, dlaczego astronomowie są tak podekscytowani tym, co teleskop Roman może odkryć.” [###]

Idee, kultura, społeczeństwo

• „Ekspert OSW, Kamil Frymark, przeanalizował niemieckie podręczniki. Co piszą Niemcy o Polsce? Jak Niemcy po II wojnie światowej mówią o tamtych wydarzeniach? Jak historia Polski jest opisywana w niemieckich podręcznikach? Na te i inne pytania odpowiadamy w tym odcinku.” [###]