Wydanie 299, 25.07.2026

1 tydzień temu

W końcu doszło do podziału PiSu, interesujące jak podzielą boty w internecie.

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Jarosław Kaczyński i Mateusz Morawiecki formalnie rozstają się we wtorek, ale już dziś jasne jest, kto na tym traci najwięcej – obaj. PiS straci status największego klubu w Sejmie na rzecz Platformy, a były premier będzie musiał budować struktury od zera. Sprawdzamy, co dalej z »drugim płucem« prawicy.” To pierwsze analizy na temat podziału w PiSie, więcej na pewno będzie w przyszłym tygodniu. [Wirtualna Polska]

• „Prezydent Karol Nawrocki skierował ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków z paliw do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Oznacza to, iż ani ustawy nie zawetował, ani nie podpisał. ” [Business Insider]

• „Republika informuje o zajęciu kont Fundacji Niezależne Media. Doszło do tego w związku ze sporem o zwrot 5,7 mln zł dotacji na projekt »Akademia Demokracji«. – Nie da się też ukryć, iż być może zamieszanie w opozycji pomaga takim działaniom, bo odwraca uwagę i daje nadzieję tym urzędnikom, którzy łamią prawo, iż pozostaną bezkarni. Nie pozostaną. Trafią do więzienia, będą płacić z własnego konta, będziemy im zajmować osobisty majątek – mówił na antenie Republiki Tomasz Sakiewicz, prezes stacji.” [Wirtualne Media]

• „Projekt nowej ustawy medialnej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przesłało do Stałego Komitetu Rady Ministrów. – Zrobiliśmy wszystko, co było w tej sprawie do zrobienia – mówiła podczas czwartkowego spotkania z dziennikarzami ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Jednak projekt ustawy medialnej nie trafi do parlamentu w dającej się przewidzieć przyszłości.” [Press]

• „Niedziela zrobi się upalna. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia pierwszego stopnia. Alarmy dotyczą kilkunastu województw. Sprawdź, jakiej temperatury się spodziewać.” [TVN24]

---

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosyjskie uderzenie w ukraiński transport morski. 1609. dzień wojny]

• „21 lipca prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił odwołanie ze stanowiska naczelnego dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy (SZU) generała Ołeksandra Syrskiego i mianowanie na jego miejsce generała Mychajła Drapatego, dotychczasowego dowódcy Sił Połączonych (zob. biogram w Aneksie). Roszada odbyła się na tle trwających od 16 lipca kilku-, kilkunastotysięcznych protestów w Kijowie i innych miastach Ukrainy, które wybuchły w reakcji na odsunięcie z funkcji szefa resortu obrony Mychajła Fedorowa. Głównym żądaniem demonstrantów było przywrócenie na stanowisko popularnego ministra i zdymisjonowanie Syrskiego, z którym Fedorow pozostawał w konflikcie. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• „Według sondażu opublikowanego 22 lipca przez Rating Group poparcie dla byłego ministra obrony Mychajła Fedorowa wzrosło w ciągu ostatniego tygodnia z 35% do 65%, przewyższając poparcie dla prezydenta Wołodymyra Zełenskiego.” [Kyiv Independent]

• „W najnowszym odcinku programu ”Ukraine This Week„ Anna Belokur analizuje dziedzictwo katastrofy lotu MH17 linii Malaysia Airlines, 12 lat po tym, jak samolot pasażerski został zestrzelony nad wschodnią Ukrainą rosyjską rakietą typu Buk, w wyniku czego zginęło wszystkie 298 osób na pokładzie. ” [###]

• „Długo oczekiwane dochodzenie w sprawie eksportu tlenku glinu z Irlandii do Rosji zakończyło się niejednoznacznym wynikiem – rząd nie potwierdził w pełni, ani nie zaprzeczył istnieniu jakiegokolwiek powiązania z machiną wojenną Władimira Putina.” [Euronews]

---

Europa

Niemcy konsekwentnie stawiają na gaz. Rosja pozbawia obywateli przebywających za granicą ich praw. Jak wygląda zmiana systemu ochrony czasowej obywateli Ukrainy w Unii Europejskiej. Czesi w Czechach nie zarabiają najwięcej.

• „Tysiące osób uciekają przed pożarami lasów we Francji i Hiszpanii, podczas gdy temperatury w południowej Europie osiągają ekstremalne poziomy. Francja zwraca się do UE o pomoc, a Hiszpania ogłasza stan wyjątkowy w okolicach Madrytu, ponieważ w wyniku morskiej fali upałów temperatura w niektórych rejonach Morza Śródziemnego jest o 5°C wyższa od normy” [The Guardian]

• „17 lipca w bazie sił powietrznych Nörvenich (Niemcy) doszło do spotkania Francusko-Niemieckiej Rady ds. Obrony i Bezpieczeństwa pod przewodnictwem prezydenta Emmanuela Macrona i kanclerza Friedricha Merza. Odbyło się ono przed wspólnym posiedzeniem Rady Ministrów Francji i Niemiec w Brühl. Konkluzje ze spotkania zawierają powtórzenie wspólnego stanowiska w kwestii wojen na Ukrainie i w Iranie, a także deklaracje dalszego zacieśniania współpracy wojskowej (...) i zbrojeniowej (...) w związku z potrzebą przejęcia przez państwa europejskie większej odpowiedzialności za obronę zbiorową w NATO.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Właściciel menedżera haseł Passwork, z którego korzystają europejskie agencje rządowe i uniwersytety, jest powiązany technologiczne ze swoim rosyjskim odpowiednikiem. Zdaniem ekspertów od cyberbezpieczeństwa to poważne zagrożenie dla jego klientów. W Polsce z usług menedżera haseł korzysta firma produkująca luksusowe jachty dla najbogatszych” [Frontstory]

• „Komisja Europejska potwierdziła wycofanie dotacji w wysokości 2 mln euro przeznaczonej dla Fundacji La Biennale di Venezia, co spowodowało pojawienie się nowego źródła napięć między Brukselą a jedną z najważniejszych instytucji kulturalnych we Włoszech.” jeżeli nie pamiętacie, to chodzi o dopuszczenie ponownie w tym roku Rosji do udziału w biennale. [Euronews]

• „Nowy premier Wielkiej Brytanii, Andy Burnham, jest dziś najpopularniejszym politykiem w swojej ojczyźnie. Nie ma nikogo, kto byłby poważnym konkurentem dla jego przywództwa w Partii Pracy, a w Izbie Gmin dysponuje potężną, samodzielną większością ponad 70 posłów. Mimo tego trudno powiedzieć, czy Burnham dotrwa do końca kadencji, a tym bardziej czy w następnych wyborach zdoła obronić swój rząd.” [Krytyka Polityczna]

• „Czy Łotwa zdemontuje tory kolejowe łączące ją z Rosją? Na razie wymaga od rosyjskiej mniejszości lojalności i znajomości języka – bądź opuszczenia kraju.” Wcześniej na ten temat polecaliśmy Wam teksty bardziej analityczne a Krytyka Polityczna ma materiał dużo bardziej reportażowy. [Krytyka Polityczna]

• „Wraz z pogłębianiem się przyjaźni między czeskim premierem Andrejem Babišem a byłym premierem Węgier Viktorem Orbánem rozszerzała się również działalność holdingu Agrofert należącego do Babiša na Węgrzech i w Rumunii. Agrofert pozyskał kredyty o wartości miliardów od banku, którego współwłaścicielami byli zarówno państwo węgierskie, jak i przyjaciel Orbána z dzieciństwa, a także nabył udziały w spółce powiązanej z osobami bliskimi ówczesnemu rządowi węgierskiemu.” [VSquare]

• „Zaprzysiężony 22 lipca br. gabinet Vasile Tofana – bezpartyjnego przedsiębiorcy – ma pomóc rządzącej Partii Działania i Solidarności (PAS) prezydent Mai Sandu przełamać kryzys wizerunkowy wywołany aferami korupcyjno-kumoterskimi w jej szeregach. Doświadczenie biznesowe premiera ma ułatwić negocjacje akcesyjne Mołdawii z Unią Europejską, zdynamizowanie gospodarki i przeprowadzenie niepopularnych reform.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych], [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Pierwszy raz od 2013 roku ani jeden okręt Rosji nie znajduje się na Morzu Śródziemnym. Jest to bezprecedensowe wydarzenie, które może oznaczać kolejne problemy Moskwy. Od lat Morze Śródziemne było elementem pokazu siły przez Rosję, teraz zaś może stać się kolejną oznaką kryzysu, z jakim walczy Moskwa.” [Obserwator Gospodarczy]

• „Rosja i Rosjanie w wielu kwestiach różnią się pod względem myślenia o swoim państwie i otoczeniu. Gościem Ośrodka Studiów Wschodnich był Siergiej Lebiediew, rosyjski pisarz i opozycjonista, który szczegółowo wyjaśnił jak powstaje współczesny Rosjanin, co myśli i w jaki sposób.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• W środę doszło do podpisania umowy między Stanami Zjednoczonymi, a Arabią Saudyjską o współpracy w zakresie cywilnej energetyki jądrowej. Był to wielki sukces Arabii Saudyjskiej. Jednak już 24 godziny później Donald Trump ogłosił w swoim medium społecznościowym, iż warunkiem wejścia go w życie jest dołączenie Arabii Saudyjskiej do porozumień Abrahamowych. Trump również dodał, iż porozumienie nie pozwala na wzbogacanie uranu przez Arabię Saudyjską. Na moment tworzenia tego opisu zatem nie do końca wiadomo co wiadomo. [CNN]

• Wojna na Bliskim Wschodzie weszła w kolejną fazę. Miejsce mają ponowne ataki zarówno USA, jak i Iranu. W materiale OSW z 22 lipca dyskutowane są następstwa wznowienia działań zbrojnych dla wewnętrznych relacji państw regionu oraz relacji ze Stanami Zjednoczonymi. Artykuł z AP News opisuje rozwój sytuacji z ostatnich dób. [AP News], [###]

• „Izrael rozpoczął wycofywanie swoich sił z części terytoriów Libanu, określanych jako ”regiony pilotażowe„. W ich miejsce wkraczają oddziały wojsk libańskich. Jednocześnie w Waszyngtonie przebywa prezydent Michel Aoun, który ma przedstawić Donaldowi Trumpowi plan rozbrojenia Hezbollahu.” [Konflikty]

• „Po kilku dniach od ogłoszenia blokady morskiej Arabii Saudyjskiej Ruch Huti przeprowadził pierwsze ataki wymierzone w żeglugę cywilną. Pierwsze dni po szumnych zapowiedziach blokady okazały się całkiem spokojne. Bojownicy jedynie zaniepokoili kilka cywilnych jednostek, jednak nie doszło do przemocy. Dziś Huti ogłosili zaatakowanie dwóch saudyjskich zbiornikowców.” [Konflikty]

• „Szczyt NATO w Ankarze okazał się sukcesem nie tylko Sojuszu, ale przede wszystkim Recepa Tayyipa Erdoğana. Turcja pokazała się jako państwo silne, ambitne i coraz bardziej samodzielne, które nie chce już wybierać między Zachodem a Wschodem, ale prowadzić własną grę.” [###]

Azja

• „Indyjski aktywista Sonam Wangchuk zakończył w piątek trwający 26 dni strajk głodowy, który pomógł zmobilizować ruch młodzieżowy, który stał się jedną z największych akcji protestacyjnych w Indiach w ostatnich latach, podczas gdy demonstranci wyszli na ulice, przysięgając, iż będą kontynuować protesty do momentu dymisji ministra edukacji.” jeżeli nie pamiętacie z jakimi postulatami związana jest ruch protestu/partia Karaluchów to drugi tekst AP News właśnie o tym przypomina. [AP News #1], [AP News #2]

• Protestujący w Indiach osiągnęli swój cel i minister szkolnictwa zrezygnował ze stanowiska. [Al-Dżazira]

• „Według danych chińskiej administracji wzrost PKB w II kwartale br. wyniósł 4,3% rok do roku. Jest to najgorszy wynik od czasów pandemii COVID-19 i związanych z nią ograniczeń, wskazujący na kontynuację problemów strukturalnych i narastającego kryzysu w ChRL.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Jak wojna w Mjanmie napędza śmiertelny boom wydobywczy metali ziem rzadkich. Dziesięciolecia konfliktu sprawiły, iż Mjanma stała się podatna na działania tajemniczej branży, która zanieczyszcza środowisko lokalnych społeczności i zagraża pracownikom.” [Grist]

• „W wyniku samobójczego ataku na punkt kontrolny w północno-zachodnim Pakistanie zginęło 27 osób, w tym żołnierze, policjanci i napastnicy – poinformowała armia. Do ataku doszło w nocy w pobliżu granicy z Afganistanem, w niespokojnym i odległym regionie północno-zachodnim, gdzie od dawna działają grupy zbrojne przeprowadzające ataki.” [Al-Dżazira]

Afryka

• „Dżama’at Nasr al-Islam wa-al-Muslimin, czyli lokalny oddział Al-Ka’idy, jest jedną z głównych sił stojących za wydarzeniami w Mali. Terroryści, sprzymierzeni z azawadzkimi separatystami, przeprowadzili dwie udane operacje, spychając wojska rządowe do głębokiej defensywy. Konflikt niepokoi nie tylko państwa Sahelu, ale również całą Afrykę Zachodnią. Ostatnie doniesienia sugerują, iż może do niego dołączyć kraj daleko spoza kontynentu – Stany Zjednoczone.” [Konflikty]

• „Dwóch Rosjan zostało uznanych przez sąd w Angoli za winnych terroryzmu i szpiegostwa po tym, jak oskarżono ich o planowanie zamachu stanu oraz pomoc w organizowaniu krwawych demonstracji w tym południowoafrykańskim kraju w zeszłym roku.” [The Guardian]

• „Prezydent RPA Cyril Ramaphosa wygrał w piątek sprawę sądową, która wstrzymała parlamentarną procedurę impeachmentu w związku z zarzutami o niewłaściwe postępowanie związane ze skandalem »Farmgate«.” [Reuters]

• „Lider wojskowy Burkina Faso, który niegdyś cieszył się poparciem wpływowych uczonych muzułmańskich, boryka się w tej chwili z narastającym podziałem w związku z aresztowaniami, nowymi przepisami oraz swoją kampanią przeciwko temu, co określa mianem ekstremizmu religijnego.” [Al-Dżazira]

• „Według czołowej afrykańskiej organizacji zajmującej się ochroną zdrowia w wyniku epidemii wirusa Ebola w Kongo zmarło ponad 1000 osób – to ponura liczba ofiar najszybciej rozprzestrzeniającej się epidemii wirusa Ebola w historii, której rozprzestrzenianie się napędzają konflikty, opór społeczności lokalnych oraz nierównomierna reakcja na sytuację.” [AP News #1], [AP News #2]

• „W poniedziałek kenijscy aktywiści oskarżyli władze o naruszenie wydanego w zeszłym miesiącu nakazu sądowego wstrzymującego utworzenie wspieranego przez Stany Zjednoczone ośrodka kwarantanny dla chorych na ebolę po tym, jak pojawiły się doniesienia, iż Amerykanie są poddawani kwarantannie w tym kraju.” [AP News]

Ameryka Łacińska

• „Prezydent Nikaragui Daniel Ortega oświadczył, iż w najbliższym czasie w jego kraju nie odbędą się wybory. Oświadczenie to podkreśla dążenia tego silnego przywódcy do przedłużenia trwających już prawie 20 lat rządów i niweczy nadzieje opozycji, iż mógłby on uwzględnić jej postulaty dotyczące przeprowadzenia demokratycznych wyborów.” jeżeli śledziliście newsy jakie wrzucaliśmy o tym kraju to pewnie też byliście zdziwieni, iż dopiero teraz zakończono z wyborami. [AP News], [Americas Quarterly]

• „Szereg działań Stanów Zjednoczonych wymierzonych przeciwko Brazylii, w tym różne cła i sankcje nałożone na lokalne gangi przestępcze, wpływa na nastroje brazylijskich wyborców przed październikowymi wyborami prezydenckimi.” [Al-Dżazira]

• „Gubernator Portoryko ogłosiła we wtorek, iż jej borykający się z problemami szef sztabu, Francisco Domenech, oraz zastępczyni szefa sztabu, Itza García, ustąpią ze stanowisk w przyszłym miesiącu, zaprzeczając jednocześnie zarzutom o korupcję.” [AP News]

• „Odchodzący prezydent Kolumbii Gustavo Petro ma wygłosić w poniedziałek publiczne przemówienie pożegnalne po tym, jak wezwał do ogólnokrajowych protestów, podczas gdy przez cały czas utrzymują się napięcia związane z kontrowersyjnymi wyborami prezydenckimi z zeszłego miesiąca oraz zbliżającym się przekazaniem władzy w kraju.” [Al-Dżazira]

• „Hiszpańska sieć hotelowa zamierza pod koniec tygodnia zaprzestać wszelkiej działalności na Kubie z powodu »poważnych trudności« w prowadzeniu działalności gospodarczej na wyspie w obliczu rosnącej presji ze strony Waszyngtonu.” [The Guardian]

• „Gwatemala stara się jak najszybciej zabezpieczyć 60 000 akt spraw zawierających zeznania dotyczące nadużyć popełnionych w trakcie trwającego dziesiątki lat konfliktu zbrojnego, zanim w styczniu 2028 r. dobiegnie końca kadencja prezydenta Bernardo Arévalo.” [AP News]

• „Władze poinformowały w niedzielę, iż trzęsienie ziemi o sile 5,5 w skali Richtera nawiedziło region Andów w Peru, powodując śmierć co najmniej sześciu osób. Ponad 30 osób odniosło obrażenia, a 300 zostało ewakuowanych.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Planowana na piątek wspólna uroczystość Stanów Zjednoczonych i Kanady z okazji otwarcia mostu Gordie Howe International Bridge łączącego Detroit z Windsor w prowincji Ontario prawdopodobnie nie odbędzie się po tym, jak Donald Trump ogłosił wprowadzenie 50-procentowego cła na większość kanadyjskich towarów.” [The Guardian]

• „We wtorek administracja Trumpa ogłosiła, iż wstrzymuje wypłatę ponad 1 miliarda dolarów środków z programu Medicaid dla stanów Minnesota i Kalifornia z powodu »podejrzeń o oszustwa i nieprzestrzeganie przepisów« – jest to najnowszy z serii działań karnych, które administracja ta wiąże z zarzutami oszustw w stanach rządzonych głównie przez Demokratów.” [AP News]

• „Nowa inicjatywa sekretarza obrony Pete’a Hegsetha, polegająca na przeprowadzaniu badań i leczeniu żołnierzy z powodu niskiego poziomu testosteronu, skłoniła sędziego federalnego do zadania pytania o różnice między tego rodzaju terapią zastępczą testosteronem a terapią hormonalną stosowaną u mężczyzn transpłciowych w siłach zbrojnych.” [AP News]

• „Prezydent Donald Trump nakazał umieszczenie przed Narodowym Muzeum Historii Ameryki należącym do Smithsonian tablic informacyjnych, które mają ostrzegać zwiedzających przed eksponatami, które jego administracja uważa za »nieścisłe«.” Nie mogą nakazać zmiany wystaw to szukają innego sposobu żeby pokazać jaka jest ich wersja historii. [BBC]

• „Rząd, skrytykowany przez sędziego federalnego za niedbałe wykonanie obowiązków prawnych, wycofał w czwartek niechętnie wezwania do sądu, które zmusiłyby trzech reporterów New York Timesa do złożenia zeznań na temat źródeł informacji wykorzystanych w artykułach dotyczących samolotu Air Force One prezydenta Donalda Trumpa, podarowanego przez Katar.” [AP News]

• „Amerykańscy abonenci telefonii płacą ponad 340 000 dolarów rocznie firmie z Anchorage za utrzymanie okablowania w domach i budynkach na wyspie Adak na Alasce, które służy do świadczenia przestarzałej usługi internetowej. Z nielicznymi wyjątkami wszystkie te obiekty stoją puste.” [ProPublica]

Oceania

• „Większość uchodźców i osób ubiegających się o azyl przetrzymywanych w ośrodkach detencyjnych na Nauru twierdzi, iż nie stać ich na zakup wystarczającej ilości żywności ani na dostęp do czystej wody pitnej, mimo iż w minionym roku budżetowym rząd Australii wydał na każdą z tych osób równowartość ponad 9 mln dolarów.” [The Guardian]

• „W nowozelandzkim mieście Dunedin hotele są rezerwowane z dwuletnim wyprzedzeniem, ponieważ miasto przygotowuje się do pierwszego w regionie całkowitego zaćmienia Słońca od ponad 850 lat.” [The Guardian]

• „Nowy samolot linii Qantas przeznaczony do lotów na bardzo długich dystansach wylądował w piątek po raz pierwszy na australijskiej ziemi po 19-godzinnym locie testowym z Francji. Airbus A350-1000ULR, zaprojektowany dla linii Qantas z myślą o realizacji jednych z najdłuższych lotów komercyjnych na świecie, wyruszył w czwartek w bezprzystankową podróż z zakładu produkcyjnego Airbusa w Tuluzie we Francji do Melbourne.” [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Klauzule o zakazie konkurencji miały przede wszystkim chronić przedsiębiorstwa przed utratą klientów, poufnych informacji i specjalistycznej wiedzy. Coraz częściej obejmują jednak także pracowników, którzy nie mają dostępu do strategicznych danych ani technologii. Z analiz OECD wynika, iż ich nadmierne stosowanie może ograniczać mobilność zawodową, spowalniać wzrost wynagrodzeń i obniżać produktywność całej gospodarki.” [Obserwator Gospodarcze]

• „W czwartek kurs akcji Tesli spadł o około 13,5%, co stanowi jedną z największych jednodniowych strat rynkowych w historii firmy.” [The Guardian]

• „Japoński koncern detaliczny Seven & i Holdings wycofał się z planów inwestycji w Grupę Żabka. Powodem tej decyzji był brak porozumienia w kwestii warunków finansowych transakcji.” [TVN24]

Nauka i technologia

• „W 2025 r. skala głodu na świecie zmniejszyła się trzeci rok z rzędu, jednak eksperci wzywają do podjęcia działań mających na celu obniżenie cen owoców, warzyw i produktów mlecznych, ponieważ z raportu wynika, iż 2,69 mld ludzi nie stać na pełnowartościowe wyżywienie.” [The Guardian]

• „Zgodnie z nowym raportem opublikowanym we wtorek, działania administracji Trumpa zakłócające realizację globalnego programu pomocy w walce z AIDS zmusiły organizacje do zamknięcia klinik, zwolnienia pracowników i ograniczenia zakresu świadczonych usług, co poważnie utrudnia działania na rzecz zapobiegania tej chorobie i jej leczenia w dziesiątkach krajów.” [AP News]

• Teleskop Jamesa Webba robi zdjęcia odległych zakątków wszechświata. To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Niejaka MOM-z14 zaskakuje swoją jasnością i zawartością chemiczną – krótko mówiąc, jest nie taka jak byśmy się spodziewali. I to tylko jedna z zagadek współczesnej nauki o galaktykach, a opowiada o nich w Radiu Naukowym dr Anna Durkalec z NCBJ [Radio Naukowe], [###]