Wydanie 298, 18.07.2026

12 godzin temu

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Polski prezydent Karol Nawrocki zawetował rządową ustawę przyznającą parom niepozostającym w związku małżeńskim, w tym parom jednopłciowym, prawa dostępne w tej chwili wyłącznie dla małżonków. Ustawa miała ułatwić życie osobom żyjącym w związkach nieformalnych, dając im m.in. prawo dostępu do dokumentacji medycznej partnera, wspólnego rozliczania podatków, wspólnego zakupu nieruchomości oraz możliwość skorzystania z urlopu opiekuńczego.” [BBC], [Wirtualna Polska]

• „Prezydent Karol Nawrocki ponownie złoży do Senatu wniosek o referendum w sprawie przyszłości unijnej polityki klimatycznej – poinformował szef gabinetu prezydenta Paweł Szefernaker. ” [TVN24]

• „Prezydent Karol Nawrocki podpisał w piątek nowelizację Kodeksu karnego zakładającą wprowadzenie odpowiedzialności karnej za tzw. patostreaming. Regulacja powstała w wyniku połączenia dwóch projektów – jednego autorstwa PiS i drugiego KO.” [Wirtualne Media]

• „Podczas gdy politycy prawicy nazywają Ukrainę »zabójczym reżimem« i nawołują do wstrzymania pomocy dla kraju zaatakowanego przez Federację Rosyjską, mieszkający w Polsce Ukraińcy mają coraz więcej powodów do obaw. Z danych przekazanych przez Komendę Główną Policji wynika, iż stale rośnie liczba ataków o podłożu narodowościowym.” [TVN24]

• myślwych jebać prądem [link]

• „Ukryta strona, brak raportów, dziesiątki zaprzyjaźnionych polityków. Izraelskie lobby w Polsce. Sprawdziliśmy, jak działa ELNET CEE – najważniejsza organizacja wpływu Izraela w Europie Środkowo-Wschodniej.” [Krytyka Polityczna]

• „Łukasz Żak za jazdę po pijanemu ponad 200 km/h i doprowadzenie do tragicznego wypadku ma spędzić w więzieniu 20 lat. W ubiegłym roku wyroki powyżej ośmiu lat usłyszało zaledwie sześciu pijanych sprawców śmiertelnych wypadków drogowych. Przyglądamy się liczbom i najgłośniejszym tragediom, które budzą społeczne oburzenie.” [TVN24]

---

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Ukraińskie uderzenie w żeglugę na Morzu Azowskim. 1602. dzień wojny]

• „15 lipca prezydent Wołodymyr Zełenski ogłosił, iż w nowym rządzie nie znajdzie się Mychajło Fedorow, dotychczasowy minister obrony. Pretekstem do zwolnienia tego bardzo popularnego ministra stała się rekonstrukcja rządu i rzekomo zbyt powolna realizacja reformy systemu mobilizacji. Powodem wskazanym przez głowę państwa był konflikt ministra z naczelnym dowódcą generałem Ołeksandrem Syrskim.” Pierwszy tekst jest o dymisji ministra i oburzeniu społecznym jakie to wywołało a drugi jest o ogłoszeniu nowego rządu przez prezydenta. [Ośrodek Studiów Wschodnich #1], [Ośrodek Studiów Wschodnich #2], [###]

• „17 lipca Ukraińcy zgromadzili się w Kijowie i innych miastach już drugi dzień z rzędu, aby zaprotestować przeciwko decyzji prezydenta Wołodymyra Zełenskiego o odwołaniu ministra obrony Mykhaila Fedorowa przy jednoczesnym utrzymaniu na stanowisku głównodowodzącego Oleksandra Syrskiego.” O drugich dniach protestów pisze Kyiv Independent. [Kyiv Indpendent]

• „14 lipca br. Ukraina podpisała porozumienie o stowarzyszeniu z Europejskim Funduszem Obronnym (EDF). Ukraińskie firmy po raz pierwszy uzyskają dostęp do konsorcjów finansujących badania i rozwój technologii obronnych w UE.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Krym, symbol neoimperialnej polityki Rosji, stał się celem ukraińskiej wielodomenowej wojny asymetrycznej. Kijów systematycznie niszczy Flotę Czarnomorską, obronę przeciwlotniczą i przeprawy promowe, dążąc do całkowitej izolacji półwyspu i przekształcenia go w odciętą od zaopatrzenia ”wyspę„. Celem tej strategii nie jest w tej chwili deokupacja, ale sparaliżowanie wojsk rosyjskich na południu i zabezpieczenie ukraińskiego eksportu morskiego. Sukcesy Ukrainy weryfikują kremlowską narrację o stabilności państwa, pokazując zachodnim sojusznikom sprawczość Kijowa i budując silniejszą pozycję przed ewentualnymi rozmowami pokojowymi.” [Instytut Europy Środkowej]

---

Europa

Nowy rząd na Litwie – socjaldemokraci po raz trzeci. Zmiany w polityce migracyjnej Szwecji. Rumunia wciąż bez rządu – polityczny pat i groźba utraty funduszy z KPO. Rosnąca rola Niemiec w NATO. Muzeum Pamięci w Moskwie – budowa nowej tożsamości historycznej. Francuskie Zgromadzenie Narodowe zatwierdza ustawę o eutanazji po wieloletniej debacie.

• „Opublikowany przez Komisję Europejską 7 lipca 2026 r. Plan działania w zakresie cyberbezpieczeństwa i sztucznej inteligencji za szczególnie istotne uznaje zagrożenia związane z wykorzystaniem zaawansowanych modeli AI w cyberatakach, a także europejską zależność od amerykańskich dostawców sztucznej inteligencji. Choć nie wprowadza wielu nowych rozwiązań, jego wartością jest wskazanie na kolejne podatności UE w sferze cyfrowej.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W tym odcinku rozmawiamy o raporcie »Chińska pułapka« oraz o tym, jak rosnące wpływy gospodarcze Chin zmieniają Europę i Polskę. Czy uzależnienie od chińskiego przemysłu i technologii staje się zagrożeniem? Jak wygląda rywalizacja Chin z Zachodem? Które sektory są najbardziej narażone na presję Pekinu i jakie mogą być konsekwencje dla europejskiej gospodarki?” [###]

• „Komisja Europejska przedstawi po wakacjach propozycję ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do platform społecznościowych. Poinformowała o tym przewodnicząca Ursula von der Leyen.” [Press]

• „Czy facet ze śmietnikiem na głowie zatrzyma Nigela Farage’a? Wszystkie główne partie zorientowały się, w co gra Farage i odmówiły uczestnictwa w jego wyborczej ustawce. W efekcie zmierzy się z politycznym planktonem i kandydatami startującymi dla żartu.” Tydzień temu wspominaliśmy o tym co wyczynia Farage a teraz możecie przeczytać tekst Jakuba Majmurka o tym. [Krytyka Polityczna]

• „Od września artyści w Irlandii będą co tydzień dostawać od rządu 325 euro dochodu podstawowego. Dlaczego to właśnie ten kraj zdecydował się na taki krok i w jaki sposób, według wyliczeń ekspertów, do budżetu ma wrócić więcej pieniędzy niż zostanie wydane na ten program?” [###]

• „Po zwycięstwie w wyborach parlamentarnych w kwietniu 2026 r. i uzyskaniu większości konstytucyjnej rząd Pétera Magyara przystąpił do realizacji jednej z głównych obietnic wyborczych mających na celu – według deklaracji – odbudowę państwa prawa oraz demontaż instytucjonalnego dziedzictwa 16 lat rządów Fideszu. Pierwszym symbolicznym krokiem była czerwcowa nowelizacja Ustawy Zasadniczej Węgier, wprowadzająca (retroaktywnie) ośmioletni limit sprawowania urzędu premiera, co w praktyce uniemożliwia Viktorowi Orbánowi ponowne objęcie funkcji szefa rządu. ” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Po pierwszych miesiącach rządów Pétera Magyara można już pokusić się o pierwsze podsumowania. Jak zmieniła się polityka zagraniczna Węgier? Czy Budapeszt odchodzi od kursu prowadzonego przez Viktora Orbána? Jak wyglądają dziś relacje z Unią Europejską, NATO, Ukrainą oraz najważniejszymi partnerami regionalnymi? O tym opowiedzą Ilona Gizińska i Andrzej Sadecki- eksperci Ośrodka Studiów Wschodnich” [###]

• „Objęcie wysokiego stanowiska w BYD przez byłego szefa węgierskiej dyplomacji wywołało kontrowersje. Zdaniem premiera Pétera Magyara sprawa wymaga zbadania pod kątem odpowiedzialności prawnej. ” [Euronews]

• „13 lipca parlament Macedonii Północnej zatwierdził rekonstrukcję rządu zgodnie z wnioskiem premiera Hristijana Mickoskiego. Najpierw odwołano ośmiu ministrów oraz dwóch wiceministrów, a następnie powołano nowych członków gabinetu.” [Instytut Europy Środkowej]

• „Premier Mołdawii Alexandru Munteanu podał się do dymisji. W tle są afera korupcyjna, nepotyzm i kryzys obozu rządzącego. Wydarzenia ostatnich tygodni to poważny cios wizerunkowy w partię prezydent Mai Sandu. Kto będzie nowym premierem Mołdawii? Jak obecna sytuacja wpłynie na proces akcesyjny do UE? Czy w Mołdawii dojdzie do kryzysu w obozie władzy? O aktualnej sytuacji w Kiszyniowie opowie Kamil Całus, ekspert OSW.” [###]

• „Rosyjskie władze pracują nad projektem ustawy mającym na celu kompleksowe uregulowanie rynku kryptowalut. Dokument, który miał – według pierwotnych planów – wejść w życie 1 lipca 2026 r., oczekuje na drugie czytanie w Dumie Państwowej i najprawdopodobniej zacznie obowiązywać jesienią br. Przyczyną są przedłużające się spory dotyczące szczegółowych zasad obrotu tego rodzaju aktywami w kraju i wykorzystywania ich do rozliczeń transgranicznych.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rosja ma poważny problem. Kryzys paliwowy w tym kraju nie tylko trwa, a staje się coraz poważniejszy. Jak może zareagować Putin? Czemu ma bardzo ograniczone pole manewru? Jak żyje się w Rosji dzisiaj? Jak wygląda życie w Rosji? Co mówią na ten temat Rosjanie? Jak dużym problemem jest brak paliwa? Na te i inne pytania odpowiadamy w tym odcinku. ” [###]

• „Jak wynika z dochodzenia przeprowadzonego przez serwis Follow the Money i opublikowanego 18 lipca, FIFA ma zamiar przekazać wpływy z Mistrzostw Świata szeregowi rosyjskich klubów piłkarskich należących do podmiotów objętych sankcjami międzynarodowymi, w tym rosyjskich firm naftowych i gazowych.” [Kyiv Indpendent]

• „Ministrowie ds. sportu z dziewięciu państw wzywają komisarza UE ds. sportu Glenna Micallefa do ograniczenia finansowania Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego ze środków unijnych w związku z podjętą w zeszłym tygodniu decyzją o zniesieniu zakazu wobec Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego.” [Politico]

---

Bliski i Środkowy Wschód

• A co tam w cieśninie? Amerykanie kontynuują ataki na Iran, a Iran kontynuuje odpowiedzi na państwa Zatoki. W konsekwencji ropa naftowa przebiła ponownie poziom 80 dolarów za baryłkę (na początku lipca, spadła choćby przejściowo do poniżej 68 dolarów za baryłkę). [Reuters], [Konflikty]

• Iran zwrócił się do jemeńskiego ruchu Huti z prośbą o gotowość do zamknięcia szlaku naftowego przez Morze Czerwone, jeżeli Stany Zjednoczone zaatakują irańską infrastrukturę energetyczną – poinformowały w czwartek trzy źródła agencji Reuters. Stanowi to nowe, poważne zagrożenie dla globalnych dostaw energii. Pomysł ten był omawiany w kierownictwie Islamskiej Republiki Iranu, a wiadomość przekazano sojusznikom Huti z Iranu – poinformowały dwa wysoko postawione źródła irańskie i źródło regionalne zaznajomione ze sprawą, prosząc o zachowanie anonimowości. [Reuters]

• W celu stworzenia alternatywnych wobec Cieśniny Ormuz szlaków transportu ropy z Zatoki Perskiej, amerykańskie firmy podpisały w piątek umowy i partnerstwa o wartości około 60 miliardów dolarów z rządem irackim. Nie jest jasne, kiedy umowy będą w stanie stworzyć realne alternatywy. Goldman Sachs szacuje, iż budowa rurociągów w jednym kraju zajmuje co najmniej dwa i pół roku. Rurociąg połączy Basrę w południowym Iraku z Hadithą w zachodnim Iraku, a stamtąd do portu Ceyhan w Turcji i portu Banijas na wybrzeżu Syrii. Przewiduje się, iż rurociąg będzie transportował około 2 milionów baryłek ropy dziennie. W nocie opublikowanej na początku tego tygodnia analitycy Goldman Sachs oszacowali, iż siedem planowanych rurociągów w regionie mogłoby do końca 2028 roku transportować około 60% ropy w tej chwili przesyłanej przez Cieśninę, czyli około 14 milionów baryłek dziennie. [AP News]

• Wojenny Iran walczy nie tylko z agresorami ale także z mniej lub bardziej realnymi wrogami wewnętrznymi. Pętla represji zaciska się wokół dysydentów wszelakiego rodzaju. Jedną z prześladowanych grup, zostali wyznawcy Bahaizmu. [DW]

• „Syria aresztowała Ahmada Habiba Alego, jednego z najważniejszych oficerów zaangażowanych w syryjski program chemiczny. Informacja ta bez wątpienia ucieszy Abd al-Hamida al-Awaka – nowego przewodniczącego Zgromadzenia Ludowego, kładącego nacisk na transformację ustrojową państwa, w tym rozliczenie dawnego reżimu.” [Konflikty]

• Izraelski atak w centralnej części Strefy Gazy zabił co najmniej osiem osób, a 22 zostało rannych. Atak miał miejsce w rejonie targowiska Al-Balata w obozie dla uchodźców Nuseirat w centralnej części Strefy Gazy – poinformowała agencja obrony cywilnej Gazy. [DW]

---

Azja

• „Był to szczyt poświęcony sztucznej inteligencji, na którym padły bardzo konkretne geopolityczne przesłania. W piątek prezydent Chin Xi Jinping wezwał państwa do współpracy w dziedzinie sztucznej inteligencji oraz do zapewnienia, by żadne państwo nie zdominowało tej technologii – co było ewidentną aluzją pod adresem Stanów Zjednoczonych.” [Al-Dżazira]

• „W sobotę ekipy ratownicze rzuciły się na poszukiwanie ocalałych po osunięciu się ziemi w mieście Chongqing w południowo-zachodnich Chinach, w wyniku którego zginęło co najmniej osiem osób, a 34 uznano za zaginione.” [AP News]

• „Decyzje IX Zjazdu Partii Pracy Korei z lutego br. i zmiany w konstytucji dokonane w marcu br. wskazują, iż Korea Płn. zamierza kontynuować politykę zagraniczną z ostatnich lat. Jej filarami pozostają sojusze z Chinami i Rosją oraz rozwój potencjału militarnego. KRLD utrzymuje konfrontacyjną postawę wobec USA, od których domaga się uznania de facto jej statusu państwa nuklearnego. ” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „W jaki sposób posty w mediach społecznościowych przyczyniają się do dehumanizacji społeczności rohindża w Malezji. Rosnące negatywne nastroje wobec tej społeczności wykazują niepokojące podobieństwo do narracji, które uzasadniały ich masowe wydalenie z Mjanmy w 2017 roku.” [The Diplomat]

• „Pakistańskie siły bezpieczeństwa przeprowadziły naloty na liczne kryjówki bojowników w północno-zachodniej części kraju, zabijając członków pakistańskich talibów i przejmując zapasy broni – poinformowały władze wojskowe i lokalne.” [AP News]

• „W sobotę policja siłą przewiozła znanego aktywistę do szpitala w New Delhi po tym, jak jego stan zdrowia pogorszył się podczas 20-dniowego strajku głodowego związanego z cieszącym się ogromną popularnością »partią karaluchów«, domagającym się reformy edukacji w Indiach.” [AP News]

---

Afryka

• „W DR Konga wirus Ebola rozprzestrzenia się coraz szybciej, podczas gdy Uganda jest bliska całkowitego wyeliminowania wirusa. W Ugandzie wypisano ostatniego pacjenta, a WHO stwierdza, iż w DR Konga wirus Ebola ”rozprzestrzenił się szybciej niż podczas jakiejkolwiek poprzedniej epidemii„.” [Al-Dżazira], [BBC]

• „Rząd Sierra Leone wycofał zarzuty, w tym zarzut zdrady stanu, wobec byłego prezydenta Ernesta Bai Koromy, który został aresztowany w związku z próbą zamachu stanu prawie trzy lata temu.” [BBC]

• „Wolontariusze zajmujący się opieką zdrowotną w społecznościach lokalnych przemierzają odległe tereny północnej Kenii, aby wykryć wirusa polio, zanim zdąży się rozprzestrzenić.” [BBC]

• „Unia Europejska (UE) wprowadziła zakaz zakupu, importu i transferu złota z Sudanu, stwierdzając, iż handel tym surowcem stał się głównym źródłem finansowania wojny domowej w tym kraju, która wybuchła w kwietniu 2023 roku.” [BBC]

• „Sudański sąd skazał przywódcę Sił Szybkiego Reagowania (RSF) Mohameda Hamdana Dagalo, znanego również jako Hemedti, na karę śmierci po uznaniu go winnym zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości oraz ludobójstwa w związku z okrucieństwami popełnionymi w Zachodnim Darfurze.” [Al-Dżazira]

• „TikTokerka z Ghany została skazana na rok więzienia po tym, jak przyznała się do zarzutów obraźliwego zachowania i rozpowszechniania fałszywych informacji w postach, które opublikowała na temat prezydenta Johna Mahamy.” [BBC]

• „Przez większą część roku 2025 nic nie odróżniało Prezydenckiej Rady ds. Promocji Interwencji Zagranicznych (PFIPC) od wielu innych agencji tworzących federalną administrację Nigerii.” O tym jak fałszywa agencja była fundowana z oficjalnych pieniędzy w Nigerii, pisze BBC. [BBC]

• Sudan Południowy to kraj o trudnej historii – najpierw kolonialnie powiązany z Sudanem z północy, mimo bliższej pokrewności etnicznej ze wschodnimi sąsiadami. Od dawna poddawany dyskryminacji, o bardzo trudnej geografii, z mozaiką etniczną, które relacje skutkują mniej lub bardziej gorącym konfliktem na przestrzeni całego trwania Sudanu Południowego jako państwa. O tym państwie z trudną przeszłością i niezbyt dobrymi widokami na przyszłość w podcaście Za Rubieżą opowiada Jędrzej Czerep, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. [###]

Ameryka Łacińska

• „W piątek późnym wieczorem sędzia brazylijskiego Sądu Najwyższego odrzucił wniosek prawników byłego prezydenta Jaira Bolsonaro o zezwolenie na wizytę prezydenta Argentyny Javiera Mileiego u jego klienta przebywającego w areszcie domowym.” [AP News]

• „Wiadomo, iż w dwóch trzęsieniach ziemi, które spustoszyły Wenezuelę w czerwcu, zginęło prawie 5 000 osób, ale Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, iż choćby 50 000 osób może przez cały czas być zaginionych – a wiele z nich, jak się obawia, zostało pogrzebanych pod gruzami.” [Al-Dżazira], [AP News]

• „Ulewne deszcze i gwałtowne wiatry nawiedziły środkową i południową część Chile, powodując śmierć co najmniej trzech osób i zmuszając setki innych do opuszczenia swoich domów.” [Al-Dżazira]

• „Dlaczego wielu mieszkańców Ameryki Łacińskiej chce, by Hiszpania pokonała Argentynę w finale mistrzostw świata. Historia rasizmu oraz trwające od dawna piłkarskie rywalizacje sprawiły, iż wybór drużyny, której warto kibicować w niedzielnym finale, stał się tematem budzącym emocje” [The Guardian]

• „Piłkarze z Argentyny świętowali zwycięstwo nad Anglią w mistrzostwach świata, wywieszając transparent z napisem »Las Malvinas son Argentinas«, nawiązującym do wojny o Falklandy z 1982 roku.” [The Guardian], [Al-Dżazira]

Ameryka Północna

• „Miasta w północno-wschodniej Kanadzie i Stanach Zjednoczonych przez cały czas borykają się z problemem gęstego dymu spowodowanego setkami pożarów lasów szalejących w całej Kanadzie.”„ [BBC]

• „Gęsty dym, który w ciągu ostatnich kilku dni ogarnął Nowy Jork i znaczną część wschodniego wybrzeża, wywołał ironiczne uśmiechy w Dallas i Los Angeles, gdzie mieszkańcy będą z pewną dozą schadenfreude śledzić niedzielny finał mistrzostw świata, który odbędzie się na stadionie New York New Jersey Stadium (zwanym zwykle MetLife Stadium w New Jersey).” [The Guardian]

• „Większość amerykańskiego społeczeństwa negatywnie ocenia prezydenturę Donalda Trumpa, przede wszystkim z powodu rosnących kosztów życia. Partia Republikańska pozostaje jednak silnie podporządkowana Trumpowi, który – mimo napięć wokół wojny z Iranem, interpretowanej jako porzucenie izolacjonistycznych założeń polityki America First – może wciąż liczyć na poparcie zwolenników MAGA. Choć dla republikańskich polityków otwarte dystansowanie się od prezydenta jest w tej chwili politycznie ryzykowne, to ewentualna utrata Izby Reprezentantów po wyborach połówkowych podwyższy koszty lojalności wobec Trumpa i może doprowadzić do zmiany układu sił w obozie republikańskim na niekorzyść prezydenta.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• „Oświadczenie sekretarza stanu Marco Rubio z 14 lipca br. i jego artykuł w The Wall Street Journal potwierdzają determinację obecnej administracji Stanów Zjednoczonych do sparaliżowania działań Międzynarodowego Trybunału Karnego, przynajmniej wobec USA i ich sojuszników.” [Polski Instutut Spraw Międzynarodowych], [DW]

• „Prezydent Donald Trump wykorzystał czwartkowe przemówienie do narodu wygłoszone w prime time, by nadać większy rozgłos swojej trwającej od lat kampanii mającej na celu podważenie legitymizacji wyborów w USA oraz zakwestionowanie swojej porażki w wyborach w 2020 roku, apelując o wprowadzenie bardziej restrykcyjnych przepisów wyborczych przed wyborami uzupełniającymi.” [AP News]

• „Donald Trump zagroził odebraniem licencji telewizyjnych stacjom ABC i NBC. Prezydent Stanów Zjednoczonych skrytykował nadawców za to, iż nie przerwali ramówek, aby transmitować na głównych antenach jego wystąpienie dotyczące bezpieczeństwa wyborów.” [Wirtualne Media]

• „Podczas środowego posiedzenia zarówno demokratyczni, jak i republikańscy ustawodawcy w Stanach Zjednoczonych wyrazili obawy dotyczące wykorzystywania przez Chiny wyników amerykańskich badań naukowych. Nie byli jednak zgodni co do sposobu ochrony i finansowania badań naukowych w USA.” [Nature]

• „W maju amerykańska marynarka wojenna wybrała – spośród 20 przesłanych propozycji – siedem przedsiębiorstw, które opracują i dostarczą prototyp dużego bezzałogowego okrętu nawodnego. Decyzja nie spotkała się z uznaniem dwóch firm, które zarzuciły US Navy nieprzestrzeganie określonych przez nią samą zasad wyboru. Stąd też firmy Saildrone i Blue Water Autonomy zdecydowały się skierować sprawę do sądu.” [Konfilkty]

• „Urzędnicy z administracji Trumpa chcą wykorzystać pomoc w zakresie praw człowieka do wspierania białych mieszkańców RPA oraz spraw prawicowych w Europie” [ProPublica]

• „Demokrata Graham Platner zawiesił swoją kampanię wyborczą do Senatu Stanów Zjednoczonych w stanie Maine w następstwie serii skandali, w tym oskarżenia o napaść seksualną, które wysunęła wobec niego pewna kobieta.” W redakcji uważamy, iż posiadanie przez lata nazistowskiego tatuażu i udawanie, iż się absolutnie nie wiedziało co oznacza jest także dyskwalifikujące. [BBC]

Oceania

• „Liderka partii One Nation, Pauline Hanson, podczas kontrowersyjnego wystąpienia w podcaście z udziałem skrajnie prawicowego aktywisty z Wielkiej Brytanii obwiniła zniesienie polityki »Białej Australii« za problemy migracyjne w kraju.” [ABC AU], [The Guardian]

Ekonomia i gospodarka

• „Gigant górniczy De Beers zawiesza na dwa lata wydobycie w największej kopalni diamentów w RPA, ponieważ zmieniające się nawyki konsumentów powodują dalszy spadek zysków.” [BBC]

• „Grupa czołowych wydawców, w tym Hachette Book Group, Cengage Learning i Elsevier, złożyła pozew przeciwko Google, oskarżając firmę o kopiowanie milionów chronionych prawem autorskim książek na potrzeby trenowania modeli sztucznej inteligencji Gemini. Wydawcy domagają się odszkodowania, zakazu dalszego wykorzystywania ich publikacji oraz usunięcia nielegalnie pozyskanych kopii.” [Wirtualne Media]

Nauka i technologia

• „Pobyt w warunkach mikrograwitacji na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej powoduje, iż mitochondria w komórkach ludzkich oraz u robaków z gatunku C. elegans wytwarzają mniej białek. Wydaje się, iż zjawisko to wynika z zaburzenia adhezji komórkowej — czyli zdolności komórek do łączenia się ze sobą dzięki białek znajdujących się na ich powierzchni — spowodowanego mikrograwitacją. Odkrycia te mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego po pobycie w kosmosie u astronautów dochodzi do zmniejszenia masy kostnej i mięśniowej.” [Nature]

• „Poznajcie najstarsze znane zwierzę »praworęczne« – stworzenie przypominające robaka, które żyło około 550 milionów lat temu. Jak wynika z analizy skamieniałości, w okresie ediakarskim stworzenie to pełzało po dnie oceanu na terenie dzisiejszej Australii Południowej i wolało skręcać w prawo.” [Smithsonian Magazine]

• „Małpa o charakterystycznych różowo-pomarańczowych wargach i czarnej twarzy – zamieszkująca lasy Demokratycznej Republiki Konga – została uznana za nowy gatunek w nauce.” [BBC]

• „Szczątki niektórych starożytnych egipskich księżniczek z okresu Późnego Średniego Królestwa, które pochowano wraz z piękną bronią, noszą ślady wskazujące, iż uprawiały one wyczerpujące i niebezpieczne zajęcia, takie jak łucznictwo i polowanie.” [Scientific American]

• „Naukowcy wykorzystali sztuczną inteligencję do zaprojektowania syntetycznych białek CRISPR, które potrafią edytować genom skuteczniej niż ich naturalne odpowiedniki. Wiele z tych białek znacznie różniło się od oryginałów, a niektóre z nich wykazywały różnice sięgające około 30% w sekwencjach aminokwasowych.” [Nature]

• „W tym odcinku programu Science Quickly biolożka Jaye Gardiner (...) bada, w jaki sposób powszechne infekcje wirusowe mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka – nie tylko poprzez mutacje genetyczne, ale także poprzez zmianę struktury »macierzy pozakomórkowej« organizmu, czyli zespołu cząsteczek wspierających komórki i tkanki.” [###]

• „Ponieważ kryzys klimatyczny powoduje, iż pożary stają się coraz bardziej gwałtowne i rozprzestrzeniają się na nowe obszary świata, osoby zajmujące się ich gaszeniem są zmuszone racjonować zasoby i decydować, które z nich należy gasić” Polecamy tekst Guardiana o tym jak strażacy z różnych części świata walczą ze zmieniającymi się pożarami. [The Guardian]

Idee, kultura, społeczeństwo

• O obecnych i historycznych stosunkach Polski i polskiej dyplomacji do państw po naszej wschodniej granicy Jakub Majmurek rozmawia z Maciejem Łuczakiem – autorem biografii Juliusza Mieroszewskiego.

  Warto pamiętać, iż ani Mieroszewski, ani Giedroyc nigdy nie byli szczególnymi ukrainofilami. Ich projekt polityki wschodniej był sformułowany jako jedyne skuteczne narzędzie oddziaływania przez Polskę na Rosję.

  [Krytyka Polityczna]

• Obecnie w kinach króluje Odyseja. A co ważniejsze to nie w kinach ale w dyskusjach. Historyczna wierność jest jednym z aspektów, poprzez które próbuje się oceniać dzieło Homera. Ale, kim adekwatnie był Homer? Czy on istniał? Czy był to jeden człowiek? A może dwóch? A może była grupa wędrownych pieśniarzy? I w jakich czasach ludzie chętnie sięgają po Odyseję i Iliadę? W radiu naukowym opowiada o tym prof. Marek Węcowski. [###]