Wydanie 282, 28.03.2026

2 dni temu

Jeśli podoba się Wam nasza praca, to tutaj znajdziecie Patronite naszego projektu. Listę naszych patronów możecie znaleźć tutaj.

Dla czytelników newslettera: To wydanie najprawdopodobniej przekracza objętość narzuconą przez serwis Gmail, więc nie wyświetli się w całości w skrzynkach pocztowych w tym serwisie. Możecie rozwinąć pełną treść maila na skrzynce lub otworzyć wersję webową – wystarczy kliknąć numer wydania w mailu.

Polska

• „Karol Nawrocki podczas swojego lotu do USA zdecydował o podpisaniu ustaw, których celem jest obniżenie cen paliwa w Polsce. Wcześniej przepisy w błyskawicznym tempie zostały przyjęte przez Sejm i Senat. Rząd zapowiadając nowe rozwiązania, wskazał, o ile mniej kierowcy zapłacą na stacjach benzynowych.” [Onet]

• „Izba Odpowiedzialności Zawodowej nie dała zgody na uchylenie immunitetu Piotrowi Schabowi, który odpowiada za represje wobec sędziów. Izba uznała, iż wystąpił o to nielegalny prokurator. Taką decyzję wydała jednoosobowo wadliwa neo-sędzia SN Maria Szczepaniec” [OKO.press]

• „Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił decyzję ówczesnego przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Macieja Świrskiego o nałożeniu 550 tys. zł kary na TVN SA za emisję w TVN 24 reportażu »Bielmo. Franciszkańska 3« Marcina Gutowskiego. Wyrok nie jest prawomocny.” [Press]

• „ZUS poinformował, iż będzie uznawać prawa małżeństw jednopłciowych do zabezpieczenia społecznego. Urzędy Stanu Cywilnego czekają w blokach startowych, żeby dokonać pierwszej transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa. A rząd? ” [OKO.press]

• „Prezes UODO zawiadamia prokuraturę w sprawie przerobienia zdjęcia nauczycielki – poinformował w piątek Urząd. Chodzi o fotografię umieszczoną pod postem nauczycielki w mediach społecznościowych i przekształconą w taki sposób, iż jest na niej naga.” [Wirtualne Media]

• „Prezydent Polski leci na kongres CPAC do Teksasu. Spotka tam synów skazanego prezydenta, youtubera oskarżanego o nazizm, Japończyka, który był w sekcie guru uważającego się za Wenusjanina, i kaznodzieję głoszącego, iż Trump jest wysłannikiem Boga. Może jednak nie spotkać Trumpa” [OKO.press]

• „Już dziś bez ukraińskich kobiet polski sektor opieki by się zapadł. Trend jest nieodwracalny. Łączenie ról społeczno-zawodowych w tysiącach gospodarstw domowych w Polsce będzie zależeć od migrantek – głównie z Ukrainy” [OKO.press]

• „Rezerwat Madohora obejmuje niewielki wycinek lasu w Beskidzie Małym. Od kilku lat samorząd, przyrodnicy i mieszkańcy walczą o jego powiększenie – dzięki temu chronione byłyby źródliska rzeki Wieprzówki. Dziś powoli otwierają szampana – RDOŚ podaje, iż rezerwat może być poszerzony jeszcze w tym roku, mimo sprzeciwu leśników ” [OKO.press]

• „W dzisiejszym odcinku Agnieszka Smoleńska, analityczka z London School of Economics i Hanna Cichy opowiadają o grupie G20. Zastanawiają się, czy i w jaki sposób Polska może dołączyć do tego grona.” [###]

---

Wojna w Ukrainie

• Atak Rosji na Ukrainę – aktualny stan wydarzeń przedstawia Ośrodek Studiów Wschodnich: [Rosjanie budują swój system Starlink. 1490. dzień wojny]

• „W trakcie potężnego ataku na Ukrainę w nocy z 23 na 24 marca Rosja wystrzeliła prawie 1000 dronów i 34 pociski. Według amerykańskiego Instytutu Badań nad Wojną była to »największa jak dotąd seria rosyjskich ataków na Ukrainę w trakcie tej wojny«.” [DW]

• „Kollen Post z serwisu The Kyiv Independent rozmawia z Ołeksandrem Jakowenko, założycielem firmy TAF Industries, o tym, jak jego przedsiębiorstwo przekształciło się z organizacji zajmującej się logistyką dla wolontariuszy w czasie wojny w jednego z największych producentów dronów na Ukrainie.” [###]

• Jak Rosja próbuje zalegalizować okupację Krymu [Kyiv Independent]

---

Europa

• „W dzisiejszym odcinku Robert Jeszke, założyciel Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych, opowiada o przyszłości systemu handlu emisjami i ocenia polityczne pomysły na jego korekty.” Czy ten ETS taki straszny? Czy były lepsze alternatywy? Na te i inne pytania poznacie odpowiedzi w tej audycji (spoiler alert: bardzo dużo z nich to różne formy „to zależy”). [###]

• Państwa bałtyckie wobec incydentów z ukraińskimi dronami [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Rząd czeski zamierza ograniczyć środki przeznaczone na promowanie dobrowolnych szczepień, co budzi niepokój wśród ekspertów ds. zdrowia i ponownie wywołuje napięcia polityczne związane z polityką zdrowia publicznego.” [Euractiv]

• Porażka SPD w wyborach w Nadrenii-Palatynacie nasili napięcia w rządzie RFN [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Według prognoz opublikowanych w poniedziałek wieczorem projekt reformy włoskiego wymiaru sprawiedliwości, przedstawiony przez premierka Giorgię Meloni, prawdopodobnie nie zostanie przyjęty w referendum.” O tym co proponowała skrajnie prawicowa Giorgia Meloni i dlaczego nie naprawiło by to największych problemów z włoskim wymiarem sprawiedliwości pisze DW. [DW]

• Jaka jest reakcja premierki Meloni na przegrane referendum? Zmiany w swoim rządzie. Reuters jak i Guardian opisują jak wylatują ministrowie którzy mogą najbardziej zaszkodzić osłabionej w tej chwili pozycji rządu Meloni. [Reuters], [The Guardian]

• „Hiszpania jest jedynym krajem NATO, które otwarcie sprzeciwia się Donaldowi Trumpowi, za co ten grozi jej wyrzuceniem z Sojuszu. Czy prędzej może wyjść z niego sama i czemu w tym konflikcie chodzi bardziej o miejscowych robotników niż amerykańskiego prezydenta?” [###]

• „Pomimo zwycięstwa Partii Socjaldemokratycznej (PS) 24 marca w przedterminowych wyborach partie lewicowe nie zdobyły większości w 179-osobowym, jednoizbowym parlamencie (Folketingu).” [Polski Instytut Spraw Politycznych], [BBC]

• „Znamy już wyniki wyborów w Słowenii. Niespodziewanie wygrała je w tej chwili rządząca partia Svoboda, której liderem jest obecny premier Robert Golob. Jest to niespodzianką, gdyż przewidywano zwycięstwo opozycji. Jaki wpływ na to miała sprawa tajemniczej firmy z Izraela? O co chodzi w słoweńskiej aferze podsłuchowej? Jak dalej może wyglądać przyszłość Słowenii? Na te i inne pytania odpowiada Michał Kucharski, analityk OSW.” [Ośrodek Studiów Wschodnich], [###]

• Ustawy Mrdicia: kolejna odsłona instrumentalizacji serbskiego wymiaru sprawiedliwości [Instytut Europy Środkowej]

• O najnowszych sondażach na Węgrzech oraz tematach gospodarczych w kampanii wyborczej przeczytacie w 4 wydaniu Monitora OSW: Wybory na Węgrzech. [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Minister sprawiedliwości Węgier Bence Tuzson potwierdził w czwartek złożenie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przeciwko dziennikarzowi śledczemu Szabolcsowi Panyiemu w sprawie domniemanego szpiegostwa. Dziennikarz odrzucił na Facebooku zarzuty jako »całkowicie bezpodstawne«.” Wirtualne Media donoszą o (dość komicznych) zarzutach węgierskiego ministra a VSquare w oświadczeniu broni swojego dziennikarza. [Wirtualne Media], [VSquare]

• „Bułgaria od 2020 r. blokuje rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych UE z Macedonią Północną, zarzucając jej niewywiązywanie się z zapisów umów dwustronnych. Wcześniej czyniły to inne państwa członkowskie. Kres wieloletniemu wetu Grecji położyło podpisane w 2018 r. porozumienie z Prespy, w wyniku którego doszło do zmiany nazwy kraju na Macedonia Północna.” [Ośrodek Studiów Wschodnich]

• „Przedstawiciel Donalda Trumpa po raz kolejny odwiedził Białoruś. Tak, jak w poprzednim przypadku w związku z tym uwolniono więźniów politycznych na Białorusi. Ceną za to były ustępstwa w sprawie amerykańskich sankcji na Białoruś. Co ustalono? Czy możemy się spodziewać jakiegoś porozumienia na linii USA-Białoruś? Komu służą kolejne wizyty Johna Coale? Na te i inne pytania odpowiada Kamil Kłysiński, ekspert OSW.” [###]

• „W Rosji narastają protesty rolników – pierwsze na taką skalę od lat. W obwodzie nowosybirskim i innych regionach Syberii władze zarządziły masowy ubój bydła w indywidualnych gospodarstwach, powołując się na ogniska chorób. Problem w tym, iż decyzje podejmowane są bez jasnych dowodów, a działania służb budzą ogromne kontrowersje. Rolnicy tracą dorobek życia i blokują drogi, domagając się interwencji Kremla. Czy chodzi o walkę z chorobą, czy o coś więcej? Na pytania odpowiada Iwona Wiśniewska- ekspertka OSW.” [###]

Bliski i Środkowy Wschód

• Rozmowy między USA i Iranem odnośnie zakończenia wojny realizowane są i zanotowały dobry progres czy to tylko wypowiedzi obliczone na opinię publiczna oraz rynki kapitałowe? Mamy pewne wątpliwości. Jak donoszą irańskie media, Iran miał odrzucić propozycje USA przestawioną za pośrednictwem Pakistanu i wystosował kontrpropozycję. [The Guardian]

• Donald Trump utrzymuje, iż rozmowy z Irańczykami trwają, zanotowały dobry progres i dlatego opóźnia najpierw o 5, a później o 10 dni ataki na irańską infrastrukturę energetyczną. [AP News]

• Cieśnina Ormuz przez cały czas pozostaje se facto zamknięta dla większości statków. Pojawiły się doniesienia o pierwszych okrętach, które przepłynęły bezpiecznie przez cieśninę po tym gdy zapłaciły Irańczykom odpowiednie sumy. W tym czasie irański parlament ma pracować nad rozwiązaniami prawnymi mającymi sformalizować proces pobierania opłat za bezpieczeństwo żeglugi. [AP News]

• „W tym odcinku zadaliśmy naszym ekspertom pytania o średnioterminowe skutki obecnych wydarzeń na Bliskim Wschodzie. Czy możliwa jest fala uchodźców? Czy rosyjska gospodarka dostanie zastrzyk gotówki? Czy Rosja korzysta z tej sytuacji? Jaki może być wpływ na bezpieczeństwo Europy? Ile jeszcze może potrwać ten konflikt? Czy możliwe są ataki terrorystyczne w związku z wojną? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci OSW.” [###]

• „Kolejna wojna w Zatoce Perskiej nie oznacza jednak, iż inne problemy regionu zniknęły. Izrael przez cały czas prowadzi ekspansywną politykę na Zachodnim Brzegu, wysiedlając ludność i przymykając oko na działania radykałów. W ostatnim czasie narasta kolejna fala przemocy, a przyczyną stała się najpewniej właśnie wojna z Iranem. Od jej rozpoczęcia bojówki osadnicze zabiły co najmniej siedmiu Palestyńczyków.” [Konflikty]

• Jemeńscy bojownicy Huti do tej pory nie włączyli się do konfliktu, chociaż co jakiś czas ślą pogróżki, iż mogą to zrobić. Dlaczego jeszcze nie atakują żeglugi wrogich państw? Przyczyn jest wiele ale jedną z nich, omawianą w artykule jest sytuacja wewnątrz samego Jemenu. [DW]

• Z ostatniej chwili: Jemeńscy Huti przeprowadzają atak rakietowy na Izrael w miarę eskalacji konfliktu z Iranem [Al-Dżazira]

Azja

• „Intensywna rozbudowa chińskiego arsenału jądrowego wywołuje zrozumiały niepokój w Waszyngtonie, Tokio, Tajpej i kilku innych stolicach. Czy Chiny wzmacniają swój potencjał odstraszania, czy też przygotowują się na ewentualność wojny jądrowej? Chińska doktryna jest miejscami bardzo niejednoznaczna, a niekiedy zdaje się wręcz wychodzić z błędnych założeń, co zwiększa ryzyko niezamierzonej eskalacji.” [Konflikty]

• „Chiny opublikowały swój nowy plan 5-letni. Co to za dokument? Jakie jest jego znaczenie? Jaki jest plan Chińczyków? Jak ma wyglądać chińska gospodarka i państwo? Na te i inne pytania odpowiadają wicedyrektor OSW Jakub Jakóbowski oraz Paulina Uznańska i Maciej Kalwasiński z Zespołu Chińskiego.” [###]

• „Zdecydowane zwycięstwo Narodowej Partii Niezależnej (RSP) w przyspieszonych wyborach parlamentarnych, które odbyły się 5 marca, oznacza całkowitą przebudowę sceny politycznej Nepalu, w tym zmianę pokoleniową. Wyzwaniem dla nowego rządu będzie m.in. utrzymanie jedności partii, walka z korupcją, ukaranie winnych śmierci protestujących podczas rewolucji we wrześniu ub.r. oraz poprawa sytuacji gospodarczej. W polityce zagranicznej Nepal prawdopodobnie rozluźni współpracę z Chinami czy Rosją, poprawi relacje z Indiami i zacieśni stosunki z USA. UE, w tym Polska, może być ważnym partnerem we wzmacnianiu instytucji i poprawie sytuacji gospodarczej kraju.” [Polski Instytut Spraw Międzynarodowych]

• Jeśli nie pamiętacie, iż nowy premier Nepalu jest także raperem to przypomina on o tym wypuszczając nowy utwór muzyczny zaraz przed zaprzysiężeniem na stanowisku premiera. [Al-Dżazira]

• „»Dochody podatkowe rządu indyjskiego poniosły ogromne straty« po tym, jak New Delhi znacznie obniżyło centralne podatki akcyzowe od paliw przeznaczonych do użytku krajowego – poinformował w piątek minister ds. ropy naftowej i gazu ziemnego Hardeep Singh Puri.” [CNBC], [Al-Dżazira]

• „Prezydent Filipin Ferdinand Marcos Jr ogłosił stan wyjątkowy w sektorze energetycznym w odpowiedzi na wojnę USA i Izraela przeciwko Iranowi oraz na to, co nazwał »bezpośrednim zagrożeniem« dla dostaw energii w kraju.” [Al-Dżazira]

• „Shell i Eni popadły w konflikt z Kazachstanem. Te dwie firmy energetyczne utraciły prawo do budowy zakładu przetwórstwa gazu ziemnego na polu gazowym Karachaganak.” [EurasiaNet]

Afryka

• „Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało uznanie zniewolenia Afrykanów w okresie transatlantyckiego handlu niewolnikami za »najpoważniejszą zbrodnię przeciwko ludzkości« – zwolennicy tej inicjatywy mają nadzieję, iż posunięcie to utoruje drogę do uzdrowienia i sprawiedliwości.” Były trzy głosy przeciwko, jesteśmy ciekawi czy zgadniecie jakie to państwa. [BBC], [AP News]

• „Odznaczająca się ogromną chaotycznością wojna domowa w Sudanie może niebawem przerodzić się w wojnę sudańsko-czadyjską. Walczący prowadzą ostrzał niedbale, przez co liczba przypadkowych ofiar jest ogromna – nie tylko w Sudanie, ale także w Czadzie, którego cierpliwość do niestabilnej sytuacji na pograniczu zaczyna się wyczerpywać. Ndżamena nie tylko zapowiada, iż ma zamiar odpowiedzieć, ale również podejmuje działania związane z potencjalną inwazją.” [Konflikty]

• „Pełniący obowiązki głównego wysłannika ONZ w Kongu ostrzegł w czwartek Radę Bezpieczeństwa ONZ, iż konflikt we wschodniej części Konga, bogatej w surowce mineralne, nasila się i rozprzestrzenia, a coraz częstsze stosowanie broni ciężkiej i dronów bojowych stanowi poważne zagrożenie dla ludności cywilnej.” [AP News]

• „Wyrzucone urządzenia elektroniczne zbliżające się do końca cyklu życia, wysyłane z państw rozwiniętych, przyczyniają się do rosnącego obciążenia Nigerii odpadami elektronicznymi.” [Al-Dżazira]

• „W środę szefowi policji w RPA doręczono nakaz aresztowania; postawiono mu zarzuty w związku z rozszerzającym się skandalem korupcyjnym, w wyniku którego śledczy z wydziału ds. zwalczania korupcji aresztowali 12 innych wysokich rangą funkcjonariuszy.” [AP News]

• „Coraz więcej państw zaczyna się orientować, jakie zagrożenie stanowią wyjazdy ich obywateli ”do pracy„ w Rosji. Młodzi mężczyźni, zamiast zostawać kierowcami, pracownikami biurowymi czy specjalistami, wcielani są do sił walczących na wschodzie Ukrainy. Afrykańskie rządy dostrzegają, iż udawanie, iż problemu nie ma, może stanowić poważny problem w polityce wewnętrznej. Rodziny zabitych coraz głośniej zadają pytania, na które Harare, Abudża czy Nairobi zwyczajnie nie mają odpowiedzi.” [link]

Ameryka Łacińska

• Jakiś czas temu wydawało się, iż prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva ma pewną wygraną w tegorocznych wyborach prezydenckich. Teraz sondaże wskazują, iż jego przewaga nad jednym z synów Jaira Bolsonaro jest niepokojąco mała. [Americas Quarterly]

• „Prezydentka Meksyku Claudia Sheinbaum oświadczyła w środę, iż Meksyk będzie przez cały czas zatrudniał kubańskich lekarzy, podczas gdy inne kraje Ameryki zerwały umowy z rządem Kuby w obliczu rosnącej presji ze strony Stanów Zjednoczonych.” [AP News]

• „Wyciek ropy w Zatoce Meksykańskiej, do którego doszło na początku marca, rozprzestrzenił się na obszarze ponad 600 kilometrów, obejmując siedem rezerwatów przyrody, a jego źródłem był statek, który nie został jeszcze zidentyfikowany, oraz dwa »naturalne wycieki« – poinformowały w czwartek władze meksykańskie.” [AP News], [Al-Dżazira]

• „Popularność prezydenta Kolumbii wzrosła, co zwiększa szanse lewicy na zwycięstwo w majowych wyborach prezydenckich.” [Americas Quarterly]

• „Grupa 18 mężczyzn z Wenezueli, których Stany Zjednoczone wydaliły do niesławnego salwadorskiego więzienia o zaostrzonym rygorze, domaga się pociągnięcia władz Salwadoru do międzynarodowej odpowiedzialności za łamanie praw człowieka – przedstawiając nowe zarzuty dotyczące tortur, napaści seksualnych i zaniedbań medycznych.” [The Guardian]

Ameryka Północna

• „Pilot i drugi pilot regionalnego samolotu Air Canada Express zginęli w wyniku zderzenia z wozem strażackim podczas lądowania na nowojorskim lotnisku LaGuardia; wypadek ten spowodował zamknięcie lotniska na kilka godzin.” [The Guardian]

• „Prezydent Trump wysłał funkcjonariuszy Służby Imigracyjnej i Celnej do głównych portów lotniczych w całym kraju w związku z brakami kadrowymi spowodowanymi częściowym zamknięciem administracji rządowej.” [NPR]

• „Sędzia prowadzący postępowanie karne przeciwko Nicolásowi Maduro zasugerował w czwartek, iż rząd Wenezueli powinien mieć możliwość pokrycia kosztów obsługi prawnej obalonego przywódcy pomimo sankcji nałożonych przez Stany Zjednoczone.” [Politico]

• „Departament Skarbu USA planuje umieścić podpis prezydenta Donalda Trumpa na wszystkich nowych banknotach amerykańskich – poinformowała agencja w czwartek. Byłoby to pierwsze tego rodzaju posunięcie w przypadku urzędującego prezydenta, ponieważ tradycyjnie na amerykańskich banknotach widnieją podpisy sekretarza skarbu i skarbnika, a nie prezydenta.” [AP News]

• „Rolnicy z wiejskich obszarów stanu Kansas, a także z całego świata, odczuwają nieoczekiwane skutki wojny w Zatoce Perskiej, ponieważ zamknięcie Cieśniny Ormuz spowodowało zablokowanie prawie 50% światowego eksportu mocznika.” [NPR]

• „Naukowcy ze Uniwersytetu Stanforda oszacowali, ile osób mogłoby umrzeć lub stać się niepełnosprawnymi w ciągu 25 lat, gdyby szczepionki przeciwko polio, odrze, różyczce lub błonicy przestały być dostępne.” [ProPublica]

Oceania

• „We wtorek Unia Europejska i Australia uzgodniły ostateczną treść umowy o wolnym handlu, około dwa lata po załamaniu się negocjacji spowodowanym żądaniami Australii dotyczącymi szerszego dostępu do rynku czerwonego mięsa oraz skargami dotyczącymi australijskich produktów opatrzonych tradycyjnie europejskimi nazwami, takimi jak prosecco.” [AP News]

• „Australia wprowadziła tymczasowy zakaz wjazdu dla osób przybywających z Iranu, argumentując, iż trwająca wojna między Stanami Zjednoczonymi a Izraelem zwiększyła ryzyko, iż posiadacze irańskich paszportów odmówią powrotu do kraju lub nie będą w stanie tego zrobić po wygaśnięciu ich krótkoterminowych wiz turystycznych.” [Al-Dżazira]

Ekonomia i gospodarka

• „W rozmowie z Mateuszem Szczurkiem rozbieramy na części pierwsze pojęcie nadpłynności sektora bankowego. Okazuje się, iż setki miliardów złotych »leżących« w Narodowym Banku Polskim nie są niewykorzystanym potencjałem, który można po prostu skierować do gospodarki.” Z góry trzeba uprzedzić, iż nie jest to nadmiernie pasjonujący temat – co nie znaczy, iż wiedza o tym jak działa system bankowy nie może się przydać. [###]

• „W ciągu 48 godzin sytuacja prawna dotycząca mediów społecznościowych i dzieci uległa zmianom, których pełne zrozumienie i weryfikacja zajmie lata.” Artykuł w The Conversation opisuje dwa wyroki jakie niedawno zapał∂y w Stanach Zjednoczonych oraz stara się przewidzieć ich wpływ na przyszłość mediów społecznościowych. [The Conversation]

• Czy zbliża się kolejny globalny kryzyz paliwowy, na skalę podobną do tego z lat 70tych? Nie wiadomo. Warto jednak zerknąć w przeszłość i zobaczyć jakie zmiany wywołały w społeczeństwach globu tamte wydarzenia. [DW]

• „Drożeje nam ropa i gaz, drożeją na stacjach paliwa, będzie rosła inflacja. Skoro poprzedni szok inflacyjny część sceny politycznej nazywała – nie bez argumentów – Putinflacją, to ten skok wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych trzeba będzie nazwać Trump-flacją. Jakiego wzrostu cen możemy się spodziewać?” [###]