Wybory Prezydenta Krakowa raczej we wrześniu? Termin sierpniowy jest możliwy, ale coraz bardziej napięty.

Data 23 sierpnia 2026 roku jest dziś najbardziej logicznym terminem ewentualnych przedterminowych wyborów prezydenta Krakowa. Logiczna nie znaczy jednak pewna. W kalendarzu wszystko jeszcze się mieści, ale margines bezpieczeństwa kurczy się z każdym dniem. Ostatecznie o tym, czy krakowianie pójdą do urn właśnie 23 sierpnia, zdecydują nie polityczne deklaracje, ale tempo postępowania przed Sądem Okręgowym w Krakowie.

Sprawa jest bardziej skomplikowana, niż może się wydawać. Po referendum z 24 maja i ogłoszeniu jego wyników 26 maja uruchomił się kalendarz przewidziany w ustawie o referendum lokalnym oraz w Kodeksie wyborczym. Gdyby nie protesty, procedura byłaby stosunkowo prosta: po skutecznym referendum premier powinien zarządzić wybory przedterminowe, a ich data musiałaby mieścić się w ustawowym limicie 90 dni. Problem polega na tym, iż do sądu trafiły trzy protesty referendalne, a jeden z nich — jak wynika z ustaleń KRKnews — obejmuje bardzo obszerny materiał dowodowy.

I właśnie ten fakt może przesądzić o całym kalendarzu.

Dlaczego 23 sierpnia jest datą graniczną

Jeżeli punktem wyjścia jest 26 maja, czyli dzień ogłoszenia wyników referendum w wojewódzkim dzienniku urzędowym, to 90-dniowy termin prowadzi nas do 24 sierpnia 2026 roku. To poniedziałek. Wybory realizowane są w dniu wolnym od pracy, dlatego ostatnią naturalną niedzielą mieszczącą się przed upływem tego terminu jest 23 sierpnia.

Z tego punktu widzenia 23 sierpnia nie jest datą przypadkową. To nie jest polityczny kaprys ani luźna spekulacja. To termin, który wynika z matematyki kalendarza wyborczego. o ile wybory miałyby odbyć się w sierpniu i jednocześnie zmieścić się w 90-dniowym limicie liczonym od ogłoszenia wyników referendum, 23 sierpnia jest najbardziej oczywistą datą.

Ale jest tu zasadnicze zastrzeżenie: ten kalendarz działa tylko wtedy, gdy wcześniej zostaną rozstrzygnięte protesty referendalne.

Dlaczego liczyć od 26 maja, a nie od 24 maja

Kluczowe znaczenie ma tutaj nie sam dzień głosowania, ale dzień urzędowego ogłoszenia wyników referendum. Głosowanie odbyło się 24 maja. To wtedy mieszkańcy oddali głosy. Jednak z punktu widzenia skutków prawnych ważniejszy jest 26 maja, czyli dzień ogłoszenia wyników referendum w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Wynika to z art. 67 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym. Przepis stanowi, iż ogłoszenie — w trybie art. 63 ust. 2 — wyników referendum przeprowadzonego na wniosek mieszkańców, rozstrzygających o odwołaniu organów gminy przed upływem kadencji, oznacza zakończenie działalności tych organów.

Z kolei art. 63 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym wskazuje, iż wojewoda niezwłocznie ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym protokół wyniku referendum otrzymany od terytorialnej komisji.

To oznacza, iż ustawa nie wiąże zakończenia działalności organu z samym dniem głosowania. Wiąże je z ogłoszeniem wyników referendum w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Innymi słowy: 24 maja jest datą politycznego rozstrzygnięcia przy urnach, ale 26 maja jest datą uruchomienia skutku prawnego w postaci zakończenia działalności organu.

Ten wniosek wzmacnia Kodeks wyborczy. Art. 492 § 1 pkt 8 Kodeksu wyborczego wskazuje, iż wygaśnięcie mandatu wójta, burmistrza lub prezydenta miasta następuje wskutek odwołania w drodze referendum. Natomiast art. 474 § 2 Kodeksu wyborczego stanowi, iż w razie konieczności przeprowadzenia wyborów wójta przed upływem kadencji Prezes Rady Ministrów zarządza wybory przedterminowe w trybie określonym w art. 372. A art. 372 § 1 mówi o zarządzeniu i przeprowadzeniu wyborów w ciągu 90 dni od daty wystąpienia tej przyczyny.

Jeżeli więc przyjąć, iż przyczyną jest skuteczne odwołanie w referendum, a jego skutek ustrojowy następuje z chwilą ogłoszenia wyników w wojewódzkim dzienniku urzędowym, to punktem odniesienia dla 90-dniowego terminu powinien być 26 maja, a nie 24 maja.

To rozstrzygnięcie ma zasadnicze znaczenie dla kalendarza. Licząc od 26 maja, 90. dzień przypada 24 sierpnia, a więc 23 sierpnia jest ostatnią naturalną niedzielą mieszczącą się w tym horyzoncie.

Protesty blokują decyzję premiera

Ustawa o referendum lokalnym zawiera bardzo istotny bezpiecznik. o ile wniesiono protest przeciwko ważności referendum, do czasu rozstrzygnięcia sprawy nie zarządza się wyborów przedterminowych. To oznacza, iż premier nie powinien wyprzedzać sądu. Nie chodzi tylko o polityczną ostrożność, ale o literalny sens procedury.

Ten bezpiecznik wynika wprost z art. 67 ust. 5 ustawy o referendum lokalnym. Przepis brzmi: „W przypadku wniesienia protestu przeciwko ważności referendum do czasu rozstrzygnięcia sprawy w trybie art. 66 nie zarządza się wyborów przedterminowych”.

To jeden z najważniejszych przepisów dla obecnej sytuacji w Krakowie. Oznacza on, iż choćby o ile kalendarz 90-dniowy prowadzi do 23 sierpnia jako naturalnej daty wyborów, premier nie może swobodnie uruchomić procedury, o ile protesty referendalne wciąż są w sądzie. Najpierw musi zapaść rozstrzygnięcie w trybie art. 66 ustawy o referendum lokalnym.

Dopóki protesty są w toku, nie ma pełnej stabilności prawnej co do skutków referendum. A skoro nie ma stabilności, nie powinno się uruchamiać kolejnego etapu, czyli przedterminowych wyborów prezydenta miasta.

To właśnie dlatego dzisiejszy kalendarz wyborczy jest zawieszony między dwiema datami. Z jednej strony mamy 23 sierpnia jako ostatnią logiczną niedzielę w 90-dniowym horyzoncie. Z drugiej strony mamy trzy sprawy sądowe, których rozstrzygnięcie jest warunkiem bezpiecznego uruchomienia wyborów.

Sąd ma 14 dni, ale ta sprawa może nie być prosta

Ustawa referendalna w art. 66 ust. 3 przewiduje, iż sąd okręgowy rozpatruje protest referendalny w ciągu 14 dni od dnia jego zgłoszenia. Na papierze to bardzo krótki termin ale dla sądu tylko instrukcyjny. Ustawodawca założył szybkie postępowanie, bo od protestów zależy dalszy bieg spraw publicznych w gminie.

W praktyce jednak wszystko zależy od charakteru protestu. o ile protest jest prosty, opiera się na kilku dokumentach i kilku jednoznacznych zarzutach, sąd może go rozpoznać szybko. o ile jednak jeden z protestów obejmuje ogromną ilość materiału dowodowego — wpisy w mediach społecznościowych, reklamy, zrzuty ekranów, dane o publikacjach, możliwe naruszenia ciszy referendalnej, aktywność kont i profili, zasięgi, godziny emisji oraz finansowanie promocji — sprawa przestaje być typową formalnością.

W takim przypadku sąd może stanąć przed pytaniem, czy jest w stanie samodzielnie ocenić cały materiał, czy też potrzebna będzie opinia biegłego. I to jest dziś jedno z największych zagrożeń dla terminu 23 sierpnia.

Biegły może zmienić wszystko

Jeżeli sąd uzna, iż dla oceny protestu konieczna jest opinia biegłego, kalendarz wyborczy natychmiast stanie się znacznie trudniejszy. Chodzi zwłaszcza o sytuację, w której trzeba byłoby ustalić, czy konkretne działania w internecie były prowadzone w okresie ciszy referendalnej, jaki miały zasięg, czy były płatnie promowane, kto mógł być ich odbiorcą i czy mogły mieć istotny wpływ na wynik referendum.

To nie są pytania, które zawsze da się rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie wydruków lub screenów. Materiał cyfrowy wymaga często analizy technicznej: czasu publikacji, źródeł emisji, metadanych, mechanizmów reklamowych, archiwów platform społecznościowych, a czasem także rekonstrukcji zasięgu i potencjalnego wpływu przekazu.

Sąd może oczywiście uznać, iż zgromadzone dowody są wystarczające i nie ma potrzeby powoływania biegłego. Ale przy dużej skali materiału dowodowego i dużej wadze politycznej sprawy równie realny jest wariant ostrożniejszy: dopuszczenie dowodu z opinii specjalisty.

Dla terminu 23 sierpnia byłby to scenariusz krytyczny. Opinia biegłego rzadko powstaje w kilka dni. choćby samo sformułowanie tezy dowodowej, przekazanie materiałów, analiza i sporządzenie opinii może pochłonąć tygodnie. A każdy tydzień działa dziś przeciwko sierpniowemu terminowi wyborów.

Możliwe scenariusze

Pierwszy scenariusz jest najprostszy: sąd uznaje, iż protesty nie spełniają wymagań formalnych albo są oczywiście bezzasadne. Wtedy sprawy kończą się szybko, premier może zarządzić wybory, a termin 23 sierpnia pozostaje realny. To scenariusz najbardziej korzystny dla zwolenników szybkiego rozstrzygnięcia politycznego w Krakowie.

Drugi scenariusz zakłada, iż sąd rozpoznaje protesty merytorycznie, ale bez prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego. Wtedy również 23 sierpnia pozostaje możliwy, pod warunkiem iż rozstrzygnięcia zapadną w najbliższych tygodniach. Ten wariant oznaczałby krótki, intensywny kalendarz kampanii wyborczej.

Trzeci scenariusz to dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. To wariant najgroźniejszy dla sierpniowej daty. Nie musi oznaczać, iż protest zostanie uwzględniony, ale oznacza, iż sąd potraktuje zarzuty jako wymagające pogłębionej analizy. W takiej sytuacji 23 sierpnia zaczyna być terminem skrajnie trudnym do utrzymania.

Czwarty scenariusz jest najpoważniejszy politycznie: sąd uznaje protest za zasadny i stwierdza, iż naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik referendum. Wtedy cała procedura wyborcza znalazłaby się w zupełnie innym miejscu. Nie chodziłoby już o to, czy premier zdąży wydać rozporządzenie, ale o to, czy skutki referendum w ogóle mogą być podstawą do przedterminowych wyborów.

Im później decyzja sądu, tym większe ryzyko

Jeżeli sąd zakończy sprawy szybko, jeszcze w czerwcu, kalendarz 23 sierpnia da się obronić. Premier miałby czas na wydanie rozporządzenia, Państwowa Komisja Wyborcza mogłaby zaopiniować kalendarz, a komitety wyborcze rozpoczęłyby formalną procedurę zgłaszania kandydatów.

Jeżeli jednak rozstrzygnięcie protestów przesunie się na lipiec, kalendarz zacznie się robić nerwowy. Kampania formalna byłaby bardzo krótka, administracja wyborcza pracowałaby pod presją, a komitety miałyby ograniczony czas na organizację. Przy dużym mieście, jakim jest Kraków, to nie jest detal. Trzeba przygotować komisje, obwody, obsługę głosowania, karty, rejestrację kandydatów i całą logistykę wyborczą.

Jeżeli natomiast protesty nie zostaną rozstrzygnięte do drugiej połowy lipca, termin 23 sierpnia będzie coraz bardziej teoretyczny. Można sobie wyobrazić próbę maksymalnego przyspieszenia procedury, ale byłaby to operacja na granicy bezpieczeństwa organizacyjnego i prawnego.

Premier jest zakładnikiem procedury

Politycznie może istnieć presja, aby wybory odbyły się jak najszybciej. Każda ze stron krakowskiego sporu ma swoje kalkulacje. Jedni chcieliby szybkiego zamknięcia etapu referendum i przejścia do kampanii. Inni mogą liczyć, iż dłuższa procedura ostudzi emocje, zmieni dynamikę polityczną albo wymusi późniejszy termin głosowania.

Ale premier nie ma tu pełnej swobody. Dopóki protesty referendalne nie są rozstrzygnięte, decyzja o wyborach jest prawnie obciążona. W normalnych warunkach premier powinien działać niezwłocznie, ale w warunkach protestu musi poczekać na sąd. To bardzo ważna różnica.

Inaczej mówiąc: premier może być politycznym adresatem oczekiwań, ale formalnie klucz do kalendarza leży dziś w Sądzie Okręgowym w Krakowie.

Najbardziej prawdopodobna oś czasu

Jeżeli sąd rozstrzygnie protesty w czerwcu, wybory 23 sierpnia są realne. Wtedy rozporządzenie premiera mogłoby pojawić się na przełomie czerwca i lipca, a kampania weszłaby w zasadniczą fazę w lipcu.

Jeżeli sąd potrzebuje lipca, termin 23 sierpnia staje się ryzykowny, ale nie całkowicie wykluczony. Wszystko zależałoby od tego, kiedy dokładnie zapadną rozstrzygnięcia i jak gwałtownie rząd przygotuje rozporządzenie.

Jeżeli sąd powoła biegłego, termin 23 sierpnia staje się mało prawdopodobny. Nie dlatego, iż formalnie znika z kalendarza, ale dlatego, iż procedura dowodowa może zjeść czas potrzebny na legalne i sprawne przeprowadzenie wyborów.

Jeżeli protest zostanie uwzględniony, kalendarz wyborczy trzeba będzie napisać od nowa.

Wniosek: 23 sierpnia jest możliwy, ale już nie komfortowy

Na dziś najuczciwsza odpowiedź brzmi: wybory prezydenta Krakowa 23 sierpnia przez cały czas są możliwe, ale ten termin jest coraz bardziej napięty.

Matematyka kalendarza sprzyja tej dacie. Prawo wyborcze pozwala ją rozważać. Ostatnia niedziela przed upływem 90 dni od ogłoszenia wyników referendum naturalnie prowadzi właśnie do 23 sierpnia.

Jednocześnie polityczna i prawna rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Trzy protesty referendalne, w tym jeden oparty na bardzo obszernym materiale dowodowym, powodują, iż sprawa przestaje być prostą procedurą po skutecznym referendum. o ile sąd ograniczy się do szybkiej oceny formalnej i merytorycznej, sierpniowy termin może zostać utrzymany. o ile jednak uzna, iż waga i skala dowodów wymagają opinii biegłego, kalendarz może się załamać.

W tej chwili Kraków znajduje się więc w stanie politycznego zawieszenia. Kampania nieformalnie już trwa, nazwiska kandydatów krążą w debacie publicznej, partie liczą szanse, ale formalna procedura wyborcza nie może ruszyć bez rozstrzygnięcia sądu.

Kazimierz Krakowski