Wojsko oddało honory Dąbrowszczakom. Bosak: „To haniebne”

Zdjęcie: Wojsko oddało honory Dąbrowszczakom. Bosak: „To haniebne”

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach odbyły się w listopadzie 2026 roku obchody 90. rocznicy utworzenia Batalionu im. Dąbrowskiego z udziałem wiceministra obrony Stanisława Wziątka i wojskowej asysty honorowej. Była to pierwsza taka obecność wojska po 1989 roku. Krzysztof Bosak nazwał ją haniebną, wskazując na komunistyczne związki Dąbrowszczaków.

Wojskowa asysta na Powązkach

Na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach zorganizowano uroczystość z okazji 90. rocznicy utworzenia Batalionu im. Jarosława Dąbrowskiego, działającego w Brygadach Międzynarodowych podczas wojny domowej w Hiszpanii. W wydarzeniu uczestniczył podsekretarz stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej Stanisław Wziątek. Obecni byli także zastępca szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Michał Syska, przedstawiciele organizacji kombatanckich oraz rodzin Dąbrowszczaków.

Jak podał Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, uroczystości towarzyszyła wojskowa asysta honorowa. Organizatorzy zaznaczyli, iż po raz pierwszy po 1989 roku w obchodach uczestniczył przedstawiciel rządu i wojskowa asysta. Po ceremonii na Powązkach w Sejmie odbyło się spotkanie poświęcone Dąbrowszczakom, otwarte przez szefa Kancelarii Sejmu Marka Siwca.

To właśnie udział państwa i munduru Wojska Polskiego zmienił rocznicowe spotkanie w sprawę publiczną. Prywatne stowarzyszenia mogą pielęgnować pamięć zgodnie ze swoim spojrzeniem. Oficjalna asysta honorowa niesie jednak autorytet Rzeczypospolitej. Nie jest neutralnym dodatkiem do ceremonii.

Dąbrowszczacy bez propagandowego retuszu

Dąbrowszczakami nazywa się polskich ochotników walczących po stronie republikańskiej w Hiszpanii. Nie wszyscy byli komunistami. Część stanowili socjaliści, związkowcy i ludzie bezpartyjni, a niektórzy po wybuchu II wojny światowej służyli w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Uczciwa ocena wymaga zachowania tych różnic.

Nie wolno jednak usuwać z obrazu faktu zasadniczego. Brygady Międzynarodowe powstały z inicjatywy Kominternu, a ich centrum polityczne znajdowało się w Moskwie. Instytut Pamięci Narodowej wskazuje, iż spór o Dąbrowszczaków dotyczy właśnie ich roli w realizowaniu polityki stalinowskiej i późniejszego udziału części tego środowiska w budowie komunistycznego aparatu w Polsce. Takiej historii nie da się sprowadzić do wygodnej opowieści o romantycznych antyfaszystach.

Władze II Rzeczypospolitej pozbawiały ochotników obywatelstwa za służbę w obcej armii. Po wojnie PRL zbudowała wokół Dąbrowszczaków oficjalny mit, przemilczając zależność Brygad Międzynarodowych od Moskwy oraz późniejsze kariery części ich członków w strukturach komunistycznego państwa. Dzisiejsza Polska ma obowiązek badać indywidualne życiorysy, ale nie powinna wracać do rytuałów odziedziczonych po propagandzie PRL.

Bosak uderza w decyzję MON

Krzysztof Bosak ocenił obecność wojskowej asysty honorowej jako haniebną. Reakcja prezesa Ruchu Narodowego i wicemarszałka Sejmu jest zgodna z jego szerszym stanowiskiem, w którym naród i suwerenność pozostają miarą polityki państwa. W tej sprawie pytanie jest proste: komu i jakim tradycjom Rzeczpospolita oddaje honory swoim mundurem?

Odpowiedzialność za udział asysty spoczywa na kierownictwie MON i dowódcach zatwierdzających ceremoniał, nie na żołnierzach wykonujących rozkazy. To ważne rozróżnienie. Wojsko Polskie rośnie liczebnie i ma przed sobą ogromne zadania, dlatego tym bardziej potrzebuje jasnego kanonu pamięci, wolnego od partyjnych zwrotów i sentymentu do PRL.

Mundur państwa nie może być dekoracją

Stawką nie jest jeden wieniec ani jedna rocznica. Chodzi o to, czy polskie państwo potrafi odróżnić badanie skomplikowanej historii od oficjalnego honorowania formacji uwikłanej w projekt polityczny Stalina. Można uznać odwagę konkretnych ludzi, opisać ich rozmaite motywacje i pamiętać o późniejszej walce części z nich przeciw Niemcom. Nie trzeba przy tym nadawać całemu środowisku honorowego patronatu Wojska Polskiego.

Polski mundur ma symbolizować ciągłość suwerennej Rzeczypospolitej. o ile państwo używa go do rehabilitowania mitu stworzonego przez PRL, rozmywa własną tożsamość i obraża pamięć tych, których komunistyczny aparat więził, torturował i mordował. Ministerstwo Obrony Narodowej powinno publicznie wyjaśnić, kto zatwierdził asystę i według jakich kryteriów. Pamięć narodowa nie może zależeć od ideologicznej mody urzędników.

Źródła: Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych, Instytut Pamięci Narodowej, Najwyższy Czas!

Źródło: Najwyzszy Czas! (nczas)