Województwa alarmują o skutkach zmian w finansowaniu JST. Zarząd ZWRP apeluje o rewizję ustawy dochodowej

Zarząd Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej przyjął stanowisko w sprawie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, w którym apeluje o pilną rewizję obowiązujących przepisów. Samorządy województw wskazują, iż obecny mechanizm finansowania prowadzi do pogorszenia ich sytuacji finansowej, a dodatkowo ogranicza dostęp do danych niezbędnych do weryfikacji sposobu naliczania dochodów z PIT i CIT.

W stanowisku przyjętym 6 maja 2026 r. Zarząd ZWRP zwraca uwagę, iż samorządy województw jako jedyna kategoria jednostek samorządu terytorialnego odnotują w 2026 roku spadek dochodów w porównaniu z rokiem 2025. Dotyczy to zarówno wartości nominalnych, jak i dochodów w przeliczeniu na jednego mieszkańca.

Jak podkreślono w dokumencie, zmiany w systemie finansowania JST wprowadzane od 2022 roku stopniowo odchodziły od modelu opartego na rzeczywistych wpływach z podatków PIT i CIT. Zastąpiono je prognozowanymi przez Ministerstwo Finansów poziomami dochodów, a następnie – od 2025 roku – udziałami w dochodach podatników finansowanymi z wpływów budżetu państwa.

Zdaniem Zarządu ZWRP, problemem pozostaje również brak transparentności systemu. Ministerstwo Finansów – jak wskazano w stanowisku – nie publikuje w tej chwili danych dotyczących rzeczywistych wpływów z PIT i CIT dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego ani informacji o poziomie dochodów podatników, które stanowią podstawę do wyliczania należnych samorządom środków.

Samorządy województw podkreślają, iż utrudnia to ocenę schematy mechanizmu naliczania dochodów i subwencji. W stanowisku zaapelowano więc o przywrócenie dostępu do danych finansowych, które wcześniej były publicznie dostępne i pozwalały JST analizować rzeczywiste wykonanie dochodów podatkowych.

ZWRP wskazuje także na specyfikę finansów województw, których dochody są w znacznie większym stopniu uzależnione od wpływów z podatku CIT niż w przypadku innych samorządów. Tymczasem – jak zaznaczono – CIT jest podatkiem mniej stabilnym i bardziej podatnym na wahania koniunktury gospodarczej niż PIT.

Zarząd ZWRP zauważa, iż spadek dochodów województw następuje mimo korzystnych prognoz makroekonomicznych przygotowanych przez Ministerstwo Finansów. Prognozowany wzrost PKB w cenach bieżących na 2026 rok ma wynieść 6,6 proc. względem 2025 roku oraz 13,9 proc. względem 2024 roku. Jednocześnie prognozowane przeciętne wynagrodzenie ma wzrosnąć o 15,1 proc. w stosunku do 2024 roku.

Mimo tych wskaźników dochody województw w 2026 roku mają wzrosnąć względem 2024 roku jedynie o 2,1 proc., a w przeliczeniu na mieszkańca o 2,8 proc. Zarząd ZWRP ostrzega, iż sytuacja ta rodzi uzasadnione obawy o kondycję finansową regionów w okresie pogorszenia koniunktury gospodarczej.

Stanowisko Zarządu ZWRP zostało przekazane premierowi Donaldowi Tuskowi, Ministrowi Finansów i Gospodarki Andrzejowi Domańskiemu oraz Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcinowi Kierwińskiemu z apelem o podjęcie działań prowadzących do rewizji ustawy i zapewnienia większej przejrzystości systemu finansowania samorządów województw.

Pełna treść stanowiska Zarządu Związku Województw RP:

https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2026/05/20260512134446531.pdf