Woda jako surowiec krytyczny – przegląd Ramowej dyrektywy wodnej

Zdjęcie: ramowa dyrektywa wodna

Ramowa dyrektywa wodna 2000/60/WE jest fundamentem polityki wodnej Unii Europejskiej. Określa cele oraz wskazuje zakres działań, które mają służyć ich realizacji. By móc sprostać konkretnym wyzwaniom, jakie wdrożenie RDW stawia przed projektami dotyczącymi surowców krytycznych, w Planie działania RESourceEU zaproponowano ukierunkowany przegląd tej dyrektywy.

Do 14 kwietnia 2026 r. trwał proces zgłaszania uwag do oceny skutków wdrażania dyrektywy. Ma on uwzględnić kwestie dotyczące obiegu zamkniętego oraz dostępu do surowców krytycznych w UE, przy jednoczesnej ochronie środowiska i zdrowia ludzkiego.

Tło ogólne

W Europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej, przyjętej w czerwcu 2025 r., stwierdzono, iż Ramowa dyrektywa wodna 2000/60/WE, dyrektywa powodziowa i rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych zapewniają kompleksowe ramy regulacyjne dla europejskiego obiegu wody w przyrodzie.

Wskazano również potrzebę znacznego zwiększenia finansowania, zapewnienia skutecznego wdrażania oraz przyspieszenia cyfryzacji i innowacji w sektorze wodnym.

Dlatego konieczny stał się przegląd RDW, a Komisja Europejska postanowiła zwiększyć wysiłki na rzecz zabezpieczenia dostaw kluczowych surowców do UE, w celu ochrony przemysłu i łańcucha dostaw przed wstrząsami geopolitycznymi i cenowymi.

Surowce krytyczne

Surowce krytyczne mają zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności. Plan działania RESourceEU ma na celu rozwiązanie problemu zależności Unii od importu surowców krytycznych. W celu sprostania szczególnym wyzwaniom związanym z surowcami krytycznymi promowany ma być dostęp do materiałów pozyskiwanych na terenie UE, przy jednoczesnej ochronie środowiska i zdrowia ludzkiego.

Ramowa dyrektywa wodna

Ramowa dyrektywa wodna 2000/60/WE to prawo UE na rzecz ochrony i poprawy stanu wód Europy. Wymaga od państw członkowskich zapewnienia, iż wszystkie wody powierzchniowe (rzeki, jeziora, wody przejściowe i przybrzeżne) oraz wody podziemne osiągną dobrą jakość do 2015 r., a w uzasadnionych przypadkach do 2027 r. Wdrażana jest w krajach członkowskich poprzez opracowywanie i realizowanie planów gospodarowania wodami dla wszystkich dorzecza. Te dokumenty planistyczne uwzględniają wieloletnie analizy i oceny stanu środowiska wodnego, identyfikują presje wynikające z działalności antropogenicznej i procesów gospodarczych oraz proponują zestaw działań, które mają doprowadzić do osiągnięcia określonych celów środowiskowych.

Przeprowadzona w 2019 r. ocena adekwatności RDW wykazała, iż normy dotyczące stanu chemicznego – odpowiednio wód podziemnych i powierzchniowych – są zgodne z zasadą pomocniczości. Pozostawiają one państwom członkowskim pewną elastyczność w określaniu działań prowadzących do osiągnięcie założonych celów w danej lokalizacji. Ponadto skoordynowane podejście na szczeblu UE (z uwagi na przebieg granic dorzeczy) pozwala osiągnąć więcej, niż byłoby to możliwe na poziomie państw.

Przegląd Ramowej dyrektywy wodnej

Sektory górnictwa i przetwórstwa metali wielokrotnie zgłaszały trudności w uzyskiwaniu zezwoleń na realizację projektów strategicznych w celu zapewnienia dostaw surowców krytycznych dla UE. Blokadą były cele RDW. Problemy wynikały z przepisów wskazujących na potrzebę zapobiegania pogorszeniu się stanu jednolitych części wód, m.in. w wyniku zrzutów zanieczyszczeń.

Dlatego celem przeglądu RDW jest likwidacja ograniczeń regulacyjnych, uproszczenie ustawodawstwa, zwiększenie cyrkularności i dostępu do kluczowych surowców w UE przy jednoczesnej ochronie środowiska i zdrowia ludzi.

W celu przedstawienia dowodów na to, iż postanowienia RDW ograniczają strategiczną autonomię UE w zakresie kluczowych surowców (działania związane z wydobyciem, przetwarzaniem i recyklingiem, jak określono w europejskim akcie w sprawie surowców krytycznych) KE zachęcała do udziału w konsultacjach: przedsiębiorstwa, szczególnie te z łańcucha wartości surowców krytycznych, firmy związane z szeroko rozumianym gospodarowaniem wodami, władze krajowe i regionalne, w tym organy wydające pozwolenia na projekty związane z surowcami krytycznymi oraz odpowiedzialne za zapewnienie zgodności z RDW.

Dalsze kroki

Wezwanie do składania uwag w ramach zakończonych 14 kwietnia 2026 r. konsultacji było pierwszym krokiem w procesie przeglądu RDW. Ukierunkowana rewizja, zgodnie z założeniami, ma zapewnić dalszą ochronę środowiska, zdrowia ludzkiego i odporność na nadmiar lub niedobór wody zgodnie z Europejską strategią odporności gospodarki wodnej, jednocześnie wspierając strategiczną autonomię UE w zakresie kluczowych surowców, rozwój działalności związanej z wydobyciem, przetwarzaniem i recyklingiem surowców krytycznych oraz badania naukowe i innowacje w tym sektorze.

Przegląd RDW powinien być zgodny z wytycznymi interpretacyjnymi, które Komisja Europejska opublikuje w 2026 r. Ponadto uwzględnione zostaną wyniki dialogu z przedsiębiorstwami wodociągowymi, rolnikami i społeczeństwem na temat wdrażania dyrektywy azotanowej, RDW oraz dyrektyw siedliskowej i ptasiej. Do realizacji tej inicjatywy wykorzystany zostanie również wkład forów, które uczestniczyły we wdrażaniu RDW w ciągu ostatnich 20 lat, takich jak:

• Strategicznej Grupy Koordynacyjnej (składającej się z przedstawicieli państw członkowskich oraz wszystkich zainteresowanych stron);
• dyrektorów wodnych;
• dyrektorów generalnych ds. środowiska.

Inicjatywa będzie opierać się również na wynikach dyskusji z państwami członkowskimi w kontekście organizowanych dialogów dwustronnych, o których pisaliśmy w Wodnych Sprawach w listopadzie 2025 r.

Komisja Europejska będzie informować o przygotowaniu przeglądu oraz ewentualnych propozycjach zmian RDW.