2 września 1980 roku. Porozumienie Wałbrzyskie – istotny dzień w historii „Solidarności”

Wałbrzych, 2 września 1980 roku. W sali klubu NOT Kopalni Węgla Kamiennego „Thorez” spotkali się przedstawiciele strajkujących górników i zakładów pracy z komisją rządową. Po kilku dniach napiętych rozmów przyszedł moment, na który czekali wałbrzyscy górnicy – podpisanie porozumienia z władzami PRL.

Był to jeden z najważniejszych dni w historii rodzącej się wałbrzyskiej „Solidarności”.

Wszystko zaczęło się na „Chwalibogu”

Fala sierpniowych strajków dotarła do Wałbrzycha 27 sierpnia 1980 roku. Pod koniec drugiej zmiany rozpoczął się protest na szybie „Chwalibóg” Kopalni Węgla Kamiennego „Thorez”. Była to pierwsza strajkująca kopalnia węgla kamiennego w Polsce.

Do protestujących gwałtownie dołączały kolejne zakłady. Wałbrzych stawał się, obok Wrocławia, jednym z najważniejszych ośrodków strajkowych Dolnego Śląska. W Kopalni „Thorez” powołano Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. Na jego czele stanął Jerzy Szulc.

Pod koniec sierpnia wałbrzyski MKS skupiał już przedstawicieli 57 zakładów pracy. Strajkujący popierali żądania robotników z Gdańska, ale mieli również własne postulaty, wynikające przede wszystkim z trudnych warunków pracy w dolnośląskich kopalniach.

Górnicy chcieli przede wszystkim normalnego życia

Wałbrzyskie postulaty nie ograniczały się wyłącznie do kwestii płacowych. Górnicy domagali się poprawy warunków pracy, zmian w systemie zatrudnienia oraz większego bezpieczeństwa i poszanowania ich zdrowia.

Szczególne znaczenie miała sprawa pylicy płuc – choroby, która dotykała wielu pracowników wałbrzyskich kopalń. Górnicy domagali się uznania jej za chorobę zawodową oraz możliwości odwoływania się od decyzji lekarzy orzeczników do specjalistycznych komisji Akademii Medycznej we Wrocławiu.

Wśród 27 punktów porozumienia znalazły się również żądania dotyczące m.in. zniesienia systemu czterobrygadowego, stopniowego wprowadzenia pięciodniowego tygodnia pracy, 16 wolnych sobót w roku, wolnych niedziel oraz obniżenia wieku emerytalnego górników.

Trudne rozmowy z przedstawicielami rządu

Do Wałbrzycha przyjechała komisja rządowa z wiceministrem górnictwa Gerardem Kroczkiem. Rozmowy nie były łatwe. Strajkujący zdawali sobie sprawę, iż decyzje podejmowane w Wałbrzychu mogą mieć znaczenie również dla innych górniczych ośrodków.

1 września część zakładów związanych z górnictwem odmówiła zakończenia protestu. Górnicy chcieli kontynuować rozmowy aż do podpisania porozumienia z resortem górnictwa.

Następnego dnia, 2 września, w sali klubu NOT Kopalni „Thorez” odbyła się kolejna tura negocjacji. Około południa osiągnięto porozumienie.

Ze strony rządowej dokument podpisał wiceminister Gerard Kroczek, a ze strony Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego – Jerzy Szulc.

Trzecie porozumienie w Polsce

Porozumienie Wałbrzyskie miało szczególne znaczenie. Było trzecim porozumieniem zawartym w Polsce w czasie wielkiej fali strajków 1980 roku – po Szczecinie i Gdańsku – oraz pierwszym dotyczącym środowiska górniczego. Dzień później, 3 września, podpisano Porozumienie Jastrzębskie.

Wałbrzyski dokument zawierał 27 punktów. Był przede wszystkim porozumieniem branżowym, dotyczącym spraw górników, ale jego znaczenie wykraczało poza kwestie płac i warunków pracy. Pokazywał, iż władze PRL zostały zmuszone do rozmów ze strajkującymi i do ustępstw.

Tego samego dnia rodziły się struktury „Solidarności”

2 września był dla Wałbrzycha dniem podwójnie ważnym. Tego dnia Międzyzakładowy Komitet Strajkowy przekształcono w Międzyzakładowy Komitet Założycielski Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych. Był to kolejny krok na drodze do powstania silnych struktur „Solidarności” w regionie. Nazwa NSZZ „Solidarność” została przyjęta 17 września 1980 roku.

Dlaczego tak mało mówiło się o Porozumieniu Wałbrzyskim?

Dziś może dziwić, iż tak ważne wydarzenie przez wiele lat pozostawało niemal zapomniane. Oficjalna prasa nie opublikowała tekstu porozumienia, a informacje o zakończeniu negocjacji były bardzo skromne. choćby niezależna prasa „Solidarności” nie poświęciła mu wówczas należnej uwagi.

Jednym z powodów było prawdopodobnie to, iż już następnego dnia podpisano Porozumienie Jastrzębskie, które znacznie mocniej przebiło się do świadomości społecznej. Wałbrzyskie porozumienie miało charakter branżowy i podpisywał je wiceminister, podczas gdy w Jastrzębiu stronę rządową reprezentował wicepremier.

Nie zmienia to jednak faktu, iż 2 września 1980 roku Wałbrzych zapisał się na ważnej karcie historii polskiej „Solidarności”.

To tutaj, w mieście górników, po dniach strajku i negocjacji robotnicy zmusili przedstawicieli władzy do podpisania 27-punktowego porozumienia. Był to jeden z kroków, które w sierpniu i wrześniu 1980 roku zmieniły Polskę.

Porozumienie Wałbrzyskie nie powinno być zapomniane. Było świadectwem determinacji wałbrzyskich górników i ważnym elementem narodzin „Solidarności” – nie tylko w Wałbrzychu, ale w całej Polsce.

Źródło: MOZEIR Wałbrzych/ AI