W Borach Tucholskich - spódnica fereta - wereta

maciejsynak.blogspot.com 7 godzin temu

za fb:

19 stycznia 2026

Świetlan Maps

A dzisiejsze językowa wycieczka zabierze nas do Borów Tucholskich,

Fereta jako określenie długiej spódnicy okazało się słowem, którego występowanie (co prawda w tej chwili już rzadkie) jest charakterystyczne właśnie dla tego regionu. Poza Tucholą, powiatem tucholskim i część świeckiego mamy również Nakło nad Notecią. Jest to przynajmniej interesujące.

W zbliżonym znaczeniu, bo jako obszerna i raczej podniszczona spódnica pojawia się w internetowym słowniku gwary borowiackiej. Chyba więc wszystko się zgadza.

Skąd jednak to słowo? Pierwsza myśl — jakieś zapożyczenie z niemieckiego. Chyba jednak nie. Z pomocą przyszedł mi Mały Słownik Gwar Polskich prof. Wronicz, który notuje feretę z odesłaniem do werety. Czyli mogło tu zajść jakieś ubezdźwięcznienie. Ciepło.

Wereta z kolei pojawia się tam w dwóch znaczeniach — jako płachta bądź szmata, ewentualnie byle jakie okrycie wierzchnie. Pierwsze miało być używane na Kresach i w południowo-wschodniej Małopolsce, jednak drugie jest kolejnym tropem - północno-wschodnia Wielkopolska i południowe Pomorze. Cieplej.

Długa, zużyta spódnica — byle jakie odzienie wierzchnie, najpewniej z płótna. Ma to sens, jeżeli weźmiemy pod uwagę historie ubioru i fakt, iż spódnice były jedynym dolnym elementem kobiecego ubioru. Było to więc jedyne odzienie wierzchnie. Jeszcze cieplej.

Wereta pojawia się już w słownikach, chociażby Doroszewskiego (choć już jako archaizm) gdzie figuruje jako określenie prześcieradła bądź płachty z grubego, zgrzebnego płótna. WSJP notuje ją jako zapożyczenie ze wschodu — od rosyjskiego верета (wierieta). Osobiście powiedziałbym bardziej, iż z języka ruskiego. Parzy.

Czy to znaczy, iż mamy rusinizm w Borach Tucholskich? I tak i nie. Fereta wywodzi się od wspomnianej werety, która w polszczyźnie ma bardzo długą historię, bo notowana jest już w XVII wieku, jeszcze przed zaborami. Finalnie jednak najpewniej prowadzi do wrzeciona, czyli веретено po starorusku. Gorąco.