"W Arktyce lód jest w ruchu – podobnie jak kooperacja indyjsko-rosyjska W miarę wzrostu wymiany handlowej strategia Moskwy na dalekiej północy może sprawić, iż relacje z New Delhi wykroczą poza sektor naftowy, obejmując także minerały, LNG oraz infrastrukturę transportową."

Nowy rosyjski Transarktyczny Korytarz Transportowy (TATC), którego kluczowym elementem jest Północna Droga Morska (NSR) biegnąca wzdłuż arktycznego wybrzeża kraju, ma na celu połączenie głównych rosyjskich portów – od Petersburga, przez Murmańsk, aż po Władywostok – oraz powiązanie ich z miastami w głębi kraju za pośrednictwem sieci transportu drogowego, kolejowego, morskiego i śródlądowego.

W wymiarze międzynarodowym szerszy projekt TATC ma na celu połączenie rynków zbytu Europy i Azji dzięki krótszych, bezpieczniejszych i bardziej opłacalnych alternatywnych szlaków morskich. Jednocześnie, w kontekście zasobów i inwestycji, Rosja jest żywo zainteresowana rozwijaniem potencjału Arktyki i Syberii w zakresie kluczowych surowców mineralnych i energetycznych oraz realizacją projektów infrastrukturalnych wymagających kapitału i technologii.

Ogólna strategia Rosji w Arktyce koncentruje się na powiązaniu projektów energetycznych i wydobywczych realizowanych w kontynentalnej części kraju, Arktyce, na Syberii i Dalekim Wschodzie z korytarzem TATC poprzez multimodalne połączenia transportowe.

Lód ruszył

Miniony miesiąc przyniósł przełom w transporcie kontenerowym na trasie NSR, gdy firma Sea Legend Shipping uruchomiła regularne połączenie – „China-Europe Arctic Express” – obejmujące osiem rejsów zaplanowanych na okres od sierpnia do początku października 2026 roku. Pierwszy transport, który wyruszył 15 sierpnia z chińskiego portu Ningbo-Zhoushan i popłynął Północną Drogą Morską, dotarł do portu Teesport w Wielkiej Brytanii 9 września – w zaledwie 25 dni.

Celem przedsięwzięcia jest dostarczanie towarów o wysokiej wartości i wymagających szybkiego transportu – takich jak elektronika, baterie litowe, podzespoły do ​​pojazdów elektrycznych czy moduły fotowoltaiczne – do wielu portów europejskich (Felixstowe w Wielkiej Brytanii, Rotterdam w Holandii, Hamburg w Niemczech oraz Gdynia w Polsce). Sea Legend Shipping korzysta z rosyjskich usług lodołamaczy i dostarcza towary europejskim klientom w znacznie krótszym czasie niż w przypadku tras tradycyjnych. Jak dotąd firma nie spotkała się z krytyką ani sankcjami ze strony Europy.

Podobne działania podjęła południowokoreańska grupa PanStar, realizując własny rejs próbny z produktami chemicznymi trasą NSR do portów europejskich. Południowokoreańskie Ministerstwo Oceanów i Rybołówstwa oraz firma PanStar poinformowały w poniedziałek, iż kontenerowiec Panstar Arco zakończył pierwszy etap rejsu demonstracyjnego, docierając odpowiednio 12 i 13 września do Wielkiej Brytanii i Rotterdamu – pokonując trasę w ciągu 21 dni. Następnie statek popłynie do Gdyni, gdzie – jak przewiduje się – załaduje dodatkowy towar przed rozpoczęciem rejsu powrotnego. w tej chwili planuje się, iż jednostka wróci do Pusanu 12 października.

Choć Seul liczy na to, iż ten rejs próbny pozwoli uczynić Pusan ​​wiodącym węzłem żeglugi arktycznej, na razie nie ma planów przeniesienia regularnego ruchu komercyjnego na Północną Drogę Morską przed 2030 rokiem.

Logika zaangażowania Indii

Na tym tle zainteresowanie Indii rosyjską Arktyką przedstawia się zupełnie inaczej. Chodzi tu przede wszystkim o włączenie się w gospodarczy i inwestycyjny wymiar funkcjonowania tego regionu. Choć w dającej się przewidzieć przyszłości transport towarów z Indii do Europy z wykorzystaniem całej trasy Północnej Drogi Morskiej pozostaje ekonomicznie nieopłacalny, stanowi on bezpieczną i strategiczną alternatywę dla tradycyjnych szlaków żeglugowych w obliczu utrzymujących się wyzwań geopolitycznych.

Z punktu widzenia żeglugi, proponowany przez Rosję szlak TATC (Transarktyczny Korytarz Transportowy) oferuje Indiom większy potencjał, jeżeli ładunki będą odbierane z Władywostoku lub tam dostarczane, a następnie kierowane albo do innych punktów w Rosji za pośrednictwem multimodalnej sieci transportowej TATC, albo do Indii drogą morską przez Wschodni Korytarz Morski (EMC), znany również jako korytarz morski Ćennaj–Władywostok.

Podobnie, pewne segmenty lub połączenia żeglugowe między Indiami a wschodnimi portami Rosji wzdłuż Północnej Drogi Morskiej (NSR) mogą stać się realnymi opcjami ulepszenia bezpośredniej łączności transportowej między tymi dwoma krajami – pod warunkiem, iż Rosji uda się zintegrować te szlaki z realizowanymi w regionie projektami energetycznymi i wydobywczymi.

Nowe perspektywy dla partnerstwa indyjsko-rosyjskiego

Partnerstwo indyjsko-rosyjskie sięga czasów traktatu o pokoju, przyjaźni i współpracy między Indiami a ZSRR z 1971 roku. Mimo współczesnych globalnych wyzwań geopolitycznych, fundamentalny charakter dwustronnej współpracy indyjsko-rosyjskiej pozostał niezmieniony.

W sferze handlu i gospodarki kooperacja ta odnotowała wręcz gwałtowny wzrost. Pomimo nacisków ze strony Zachodu, Indie kontynuują import ropy z Rosji, co stało się istotnym czynnikiem wspierającym rosyjską gospodarkę w trudnych czasach. W 2022 roku wartość importu ropy z Rosji do Indii wzrosła do 45,9 mld USD, a w ubiegłym roku przekroczyła 79 mld USD.

Zwrot Rosji ku Arktyce oraz planowane przez nią wielkoskalowe projekty w dziedzinie żeglugi, energetyki i wydobycia surowców wymagają zainteresowania ze strony indyjskiego przemysłu, aby w przyszłości wynieść wolumen handlu między tymi krajami na nowy, wyższy poziom.

Surowce krytyczne

Przewiduje się, iż do 2047 roku zapotrzebowanie Indii na metale rzadkie i krytyczne wzrośnie od czterech do dziesięciu razy. Indie są w znacznym stopniu uzależnione od importu litu, kobaltu, niklu oraz szeregu innych pierwiastków ziem rzadkich. Ponadto oczekuje się, iż w latach 2025–2070 gwałtownie wzrośnie również skumulowane zapotrzebowanie netto Indii na takie surowce jak miedź, grafit, krzem i nikiel. Rosyjska baza surowcowa wydaje się niemal idealnie uzupełniać te indyjskie potrzeby.

Złoże ołowiu i cynku Pawłowskoje w archipelagu Nowej Ziemi; złoża Tomtor w Jakucji, stanowiące jedno z największych na świecie źródeł niobu i pierwiastków ziem rzadkich; ...oraz klaster Angara-Jenisej, zajmujący się głębokim przetwórstwem metali nieżelaznych i rzadkich na Syberii, to przykłady potencjalnych projektów mogących zaspokoić przyszłe zapotrzebowanie Indii na surowce mineralne. Każdy istotny postęp w zakresie wspólnych inwestycji i partnerstwa mógłby otworzyć nowe perspektywy dla współpracy gospodarczej Indii i Rosji oraz zmniejszyć zależność Indii od tradycyjnych hegemonów w dziedzinie dostaw tych surowców.

Od importu energii do eksportu produktów przetworzonych

Przewiduje się, iż do 2050 roku zapotrzebowanie Indii na ropę naftową wyniesie około 14 milionów baryłek dziennie, a zużycie gazu wzrośnie do 103 miliardów metrów sześciennych rocznie do 2030 roku. Z tej ilości około 65 miliardów metrów sześciennych miałoby pochodzić z importu skroplonego gazu ziemnego (LNG).

Ropa naftowa pozostaje kluczowym towarem w strukturze handlu między Indiami a Rosją, a ogromny potencjał Rosji w zakresie LNG – zwłaszcza w odniesieniu do projektów arktycznych – jest w dużej mierze niewykorzystany przez Indie. Import LNG wymaga specjalistycznych jednostek pływających, a znaczne odległości zwiększają koszty transportu, co ostatecznie wpływa na cenę końcową surowca. Nowe inwestycje w rosyjskie arktyczne projekty LNG mogłyby zapewnić strategiczną dywersyfikację i długoterminowe rozwiązania w zakresie zaspokajania zapotrzebowania Indii na energię – niezależnie od przyszłych scenariuszy geopolitycznych w Azji Zachodniej – pod warunkiem, iż obie strony skutecznie uwzględnią kwestie cenowe i transportowe.

Z drugiej strony Indie dysponują znacznymi zdolnościami w zakresie rafinacji ropy naftowej i produkcji jej pochodnych, podczas gdy Rosja boryka się w tej chwili z trudnościami w zaspokojeniu własnego zapotrzebowania na produkty naftowe. Stwarza to kolejną płaszczyznę do zacieśnienia współpracy między obiema stronami. Indie zwiększyły ostatnio dostawy produktów naftowych do Rosji, aby pomóc w zaspokojeniu jej potrzeb wewnętrznych.

Synergia w sektorze morskim

W marcu bieżącego roku władze w New Delhi przeznaczyły około 8,4 mld USD na wzmocnienie infrastruktury związanej z budową, złomowaniem i konserwacją statków w ramach inicjatywy „Make in India”. Jednocześnie rosnące zapotrzebowanie Rosji na budowę i serwisowanie jednostek pływających stwarza atrakcyjne możliwości dla indyjskich przedsiębiorstw stoczniowych i remontowych. Łączenie tych potencjałów jest zgodne ze strategicznymi interesami obu państw i stanowi korzystną dla obu stron drogę rozwoju dwustronnej współpracy morskiej. Zarówno Rosja, jak i Indie kładą duży nacisk na rozwój zrównoważonej gospodarki morskiej w przyszłości.

Oba kraje wdrażają szeroko zakrojone reformy mające na celu tworzenie bardziej ekologicznych portów i infrastruktury morskiej, promowanie paliw alternatywnych, wprowadzanie statków hybrydowych i elektrycznych oraz uruchamianie „zielonych korytarzy” żeglugowych. Koncentrują się również na zaawansowanych technologiach i sztucznej inteligencji (AI) w celu modernizacji portów oraz ulepszenia logistyki i obsługi ładunków, co stwarza ogromny potencjał dla wartościowej współpracy gospodarczej między Indiami a Rosją.

Dążąc do rozwoju swoich kompetencji w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI), Indie przeznaczyły ostatnio około 1,25 mld USD na realizację misji IndiaAI. Podobnie indyjski program „Semicon India” ma na celu zbudowanie w kraju samowystarczalnego ekosystemu półprzewodników. Inicjatywy te otwierają nowe możliwości współpracy między Indiami a Rosją w gwałtownie rozwijających się sektorach cyfrowych.

Perspektywy na przyszłość

Zwrot Rosji ku Arktyce i rynkom wschodnim jest sumą kilku równoległych przedsięwzięć znajdujących się na różnych etapach zaawansowania. Transport kontenerowy na trasie Północnej Drogi Morskiej (NSR) pozostaje działalnością niszową i sezonową, uzależnioną od tego, kto ostatecznie przejmie na siebie ryzyko handlowe. Wysokość stawek rosyjskiego Atomflotu zależy od pojemności brutto statku, jego klasy lodowej, dystansu oraz czasu trwania eskorty. Do tego dochodzą wyższe koszty eskorty lodołamaczy, wysokie składki ubezpieczeniowe za rejsy w Arktyce oraz konieczność zapewnienia załóg przeszkolonych do pracy w warunkach arktycznych. Mimo tych wyzwań państwa takie jak Chiny i Korea Południowa już wysyłają do Europy ładunki próbne Północną Drogą Morską (NSR), rywalizując o korzyści płynące z bycia pionierami na tym szlaku.

Całkowity obrót w handlu zagranicznym Rosji wyniósł w 2025 roku 697,3 mld USD, z czego 73,4% przypadło na Azję. Udział Indii wyniósł około 63,6 mld USD; kraj ten pozostaje drugim najważniejszym partnerem handlowym Rosji (po Chinach), znacząco wyprzedzając pod tym względem ZEA, Brazylię, Iran i Republikę Południowej Afryki.

Indie zapowiedziały wysłanie pierwszego ładunku Północną Drogą Morską do 2027 roku, jednak ich szersze, kompleksowe plany dotyczące tego regionu znajdują się wciąż na wstępnym etapie opracowywania. Otwarcie rosyjskiej Arktyki stwarza ogromny, niewykorzystany jeszcze potencjał biznesowy dla Indii i Rosji, wymagający jednak silniejszego wsparcia ze strony rządów oraz większego zaangażowania indyjskiego przemysłu.

Pomogłoby to obu krajom nie tylko w osiągnięciu celu, jakim jest zwiększenie dwustronnych obrotów handlowych do 100 mld USD do 2030 roku, ale także w jego przekroczeniu w przyszłości.

Poglądy i opinie wyrażone w niniejszym artykule są wyłączną własnością autora i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko stacji RT.