Unikanie smug kondensacyjnych – klucz do ograniczenia wpływu lotnictwa na klimat Europy

Rola smug kondensacyjnych w zmianach klimatu

Smugi kondensacyjne, czyli charakterystyczne białe linie na niebie pozostawiane przez samoloty, mają znaczący wpływ na globalne ocieplenie. Większość z nich jest krótkotrwała, jednak gdy samolot przelatuje przez bardzo zimne i wilgotne warstwy atmosfery, smugi mogą utrzymywać się godzinami, tworząc chmury działające jak koc – zatrzymują ciepło, które normalnie uciekałoby w przestrzeń kosmiczną.

Największy wpływ – niewielka liczba lotów

Analizy pokazują, iż zaledwie 3% lotów odpowiada za 80% efektu ocieplającego wywołanego przez smugi. Zmiana tras tych wybranych lotów to potencjalnie niskokosztowe rozwiązanie klimatyczne, które nie obciąża znacząco branży ani pasażerów. Testy i symulacje wykazały, iż takie działania mogą ograniczyć powstawanie smug i ich wpływ na klimat przy minimalnym dodatkowym zużyciu paliwa.

Kiedy i gdzie unikać smug kondensacyjnych?

Największy efekt cieplarniany smug kondensacyjnych powstaje w nocy oraz w okresach jesienno-zimowych. W Europie aż 40% ocieplenia wywołanego przez smugi pochodziło z lotów odbywających się między 20:00 a 4:00 (UTC), mimo iż stanowiły one tylko 20% całego ruchu lotniczego w 2019 roku. W tym czasie smugi działają wyłącznie jak koc, zatrzymując ciepło, ponieważ nie ma już promieniowania słonecznego, które mogłyby odbijać.

Również sezonowość ma znaczenie – od października do marca, przy 45% całego ruchu, powstaje aż 75% efektu cieplarnianego smug. Szczególnie istotne są loty długodystansowe, które stanowią mniej niż 10% odlotów, ale generują około 40% całkowitego ocieplenia od smug.

Strategie unikania smug kondensacyjnych

Unikanie smug polega na minimalizowaniu czasu przelotu przez warstwy atmosfery sprzyjające ich powstawaniu. Można to osiągnąć poprzez:

• zmiany trasy poziomej (omijanie regionu horyzontalnie),
• zmiany wysokości (wznoszenie się powyżej lub schodzenie poniżej warstwy sprzyjającej powstawaniu smug),
• połączenie obu manewrów.

Najczęściej najprostszym rozwiązaniem operacyjnym są niewielkie zmiany wysokości, które pozwalają uniknąć smug przy minimalnym dodatkowym spalaniu paliwa.

Wdrażanie strategii na szeroką skalę

Krytycy wskazują, iż powszechne wdrożenie unikania smug może być trudne ze względu na obciążenie zarządzania ruchem lotniczym, zwłaszcza w szczycie sezonu. Jednak analizy sugerują, by koncentrować się na okresach i regionach, gdzie wdrożenie jest najłatwiejsze i najbardziej efektywne – np. w nocy, zimą i nad Atlantykiem, gdzie ruch jest mniejszy, a efekt cieplarniany smug największy.

Warto podkreślić, iż ok. 70% efektu cieplarnianego smug przypada na okresy, gdy ruch lotniczy jest poniżej 60% rocznego maksimum. Skupienie się na najcichszych okresach – np. nocach jesienią i zimą – pozwoliłoby ograniczyć choćby 15% całkowitego rocznego ocieplenia smug w europejskiej przestrzeni powietrznej.

Rekomendacje dla Europy i Wielkiej Brytanii

• Przeprowadzenie szeroko zakrojonych testów unikania smug w rzeczywistych warunkach, finansowanych przez UE i Wielką Brytanię.
• Wprowadzenie dedykowanego wskaźnika klimatycznego do systemów oceny zarządzania ruchem lotniczym (SES II+), obejmującego również smugi kondensacyjne.
• Utrzymanie rozszerzonego monitoringu i raportowania emisji nie-CO₂ oraz wdrożenie podobnych rozwiązań dla lotów z i do Wielkiej Brytanii.
• Rozważenie mechanizmów finansowych w ramach systemu ETS, wspierających linie lotnicze w realizacji manewrów unikania smug.
• Przyspieszenie modernizacji europejskiej przestrzeni powietrznej, aby umożliwić bardziej elastyczne i optymalne trasy lotów pod kątem klimatycznym.
• Podniesienie świadomości na temat wpływu smug kondensacyjnych oraz włączenie zagadnień ich ograniczania do programów szkoleniowych dla personelu zarządzania ruchem lotniczym.
• Włączenie zarządzania smugami jako celu strategicznego w europejskich planach rozwoju ATM i ich standaryzacji, z konkretnymi działaniami do wdrożenia do 2035 roku.

Źródło: T&E – Transport & Environment publikacje