Unia Europejska szuka pieniędzy na zbrojenia i spłatę długu

3 godzin temu

Większe wydatki na bezpieczeństwo i konkurencyjność, utrzymanie wsparcia dla rolnictwa i regionów, a jednocześnie spłata długu zaciągniętego na odbudowę po pandemii – to wyzwania stojące przed negocjatorami unijnego budżetu na lata 2028–2034. Europosłowie wskazują, iż nowe priorytety nie powinny oznaczać rezygnacji z dotychczasowych polityk. Różnią się jednak w ocenie sposobu finansowania tych potrzeb: część opowiada się za nowymi dochodami UE, inni domagają się przede wszystkim oszczędności.

Komisja Europejska zaproponowała na lata 2028–2034 budżet o wartości ok. 2 bln euro w cenach bieżących, odpowiadający 1,26 proc. dochodu narodowego brutto Unii. Projekt ma wzmacniać bezpieczeństwo, odporność gospodarczą i zdolność Europy do konkurowania na światowych rynkach. Jednocześnie musi uwzględniać zobowiązania związane z instrumentem odbudowy NextGenerationEU.

Spłata długu i wydatki na obronność obciążają unijny budżet

– Wieloletnie budżety europejskie mają szczęście lub nieszczęście do nadzwyczajnych okoliczności, nigdy to nie jest business as usual. Tym razem tą okolicznością jest wojna za miedzą i w wielu miejscach projektowanego budżetu można znaleźć, jak rodzi się wymiar militarny suwerenności strategicznej Unii Europejskiej. To jest łatwe do wyśledzenia, wcale mnie to nie cieszy, ale taka jest konieczność czasu Trumpa, Putina i okoliczności wojny – mówi agencji informacyjnej Newseria Janusz Lewandowski, poseł do Parlamentu Europejskiego z KO, należący do Europejskiej Partii Ludowej. – Druga okoliczność nadzwyczajna to jest to, iż trzeba spłacać dług covidowy. Na to są potrzebne potężne środki i na razie nie wyobrażamy sobie, jak można się z tym uporać bez dodatkowych źródeł zasilania budżetu, a to w praktycznie wszystkich stolicach budzi olbrzymie kontrowersje.

Negocjacje dotyczą zarówno wysokości budżetu, jak i podziału środków. Parlament Europejski w stanowisku przyjętym 28 kwietnia 2026 roku opowiedział się za zwiększeniem nakładów o ok. 10 proc. względem propozycji Komisji oraz wyłączeniem kosztów spłaty długu NextGenerationEU poza pułapy wydatków. Z kolei przedstawiona w październiku propozycja irlandzkiej prezydencji przewidywała ograniczenie budżetu o ok. 8 proc. wobec projektu KE. Jak wskazuje analiza Biura Analiz Parlamentu Europejskiego z 4 listopada br., różnice stanowisk dotyczą zarówno łącznej kwoty, jak i finansowania poszczególnych polityk. Na październikowym posiedzeniu Rady Europejskiej szefowie państw i rządów UE nie zatwierdzili propozycji budżetu irlandzkiej prezydencji. Nowa propozycja zostanie przedstawiona na kolejnym nadzwyczajnym posiedzeniu RE zaplanowanym na 26 i 27 listopada.

Parlament przeciw cięciom w budżecie

– Rozumiemy, iż mamy nowe priorytety, takie jak konkurencyjność, bezpieczeństwo i obrona, ale jednocześnie uważamy, iż ważne jest inwestowanie w tradycyjne obszary polityki: spójność, rolnictwo i Europejski Fundusz Społeczny – podkreśla Carla Tavares, portugalska europosłanka z grupy Socjalistów i Demokratów, współsprawozdawczyni Parlamentu Europejskiego ds. wieloletnich ram finansowych. – Parlamentowi będzie bardzo trudno zaakceptować zmniejszenie środków choćby na spójność lub EFS w celu zwiększenia nakładów na konkurencyjność, bezpieczeństwo i obronę, ponieważ są to dwie strony tego samego medalu. Nie da się osiągnąć konkurencyjności bez spójności, a nie ma spójności bez konkurencyjności, bezpieczeństwa, obrony, badań i innowacji.

Ważnym kierunkiem zmian jest finansowanie innowacji i technologii. W propozycji Komisji Europejski Fundusz Konkurencyjności wraz z programem Horyzont Europa ma wartość 409 mld euro w cenach bieżących. Kwota ta nie obejmuje Funduszu Innowacyjnego o wartości 41 mld euro. Środki na konkurencyjność mają pomóc Europie wzmacniać pozycję w światowej gospodarce.

– Budżet europejski to jest bardzo śmiała wyprawa w przyszłość, bo sięgamy roku 2034 w bardzo nieprzewidywalnych czasach, więc i tak potrzebna jest pewna elastyczność i gotowość dostosowania się do nowych wyzwań – ocenia Janusz Lewandowski. – To powinna być cecha tego budżetu, ale pod kontrolą Parlamentu, żeby nie było za dużo dyskrecjonalnej roli Komisji Europejskiej.

Dla Polski istotnym punktem wyjścia jest zaproponowana przez Komisję koperta krajowa przekraczająca 123 mld euro. Według Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej dawałaby ona Polsce pozycję największego beneficjenta. Pieniądze mają zostać zaprogramowane w Planie Partnerstwa Krajowego i Regionalnego, obejmującym nie tylko spójność i rolnictwo, ale także m.in. rybołówstwo, Społeczny Fundusz Klimatyczny, migrację, zarządzanie granicami oraz cele związane z bezpieczeństwem. To wciąż propozycja podlegająca negocjacjom.

– Polska koperta wygląda solidnie. Oby nie wydarzyło się nic po drodze, bo grożą nam chyba po stronie Rady cięcia, których orędownikiem jest przede wszystkim kanclerz Niemiec Friedrich Merz. Zobaczymy, jak to się potoczy, ale dobra wiadomość jest taka, iż jest to największa koperta narodowa, czyli wciąż jesteśmy głównym beneficjentem i przez cały czas jesteśmy beneficjentem netto – mówi europoseł KO.

Spór o oszczędności i nowe źródła dochodów

Parlament domaga się wyraźnego wyodrębnienia finansowania wspólnej polityki rolnej, polityki spójności oraz Europejskiego Funduszu Społecznego. Sprzeciwia się również osłabianiu europejskiego charakteru tych polityk przez ich połączenie w pojedynczych planach krajowych. W przyjętym stanowisku podkreślił potrzebę pełnego udziału władz regionalnych i lokalnych w planowaniu oraz realizacji programów. Znaczenie regionów akcentuje także polski resort funduszy. Minister Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz deklarowała w marcu, iż 44 proc. środków dla Polski powinno być zarządzane na poziomie urzędów marszałkowskich. W polskim planie mają się znaleźć rozdziały dotyczące każdego z 16 województw.

– Dziwię się, iż bardzo mało mówi się o oszczędnościach w budżecie Unii Europejskiej, bo jedna rzecz to wysokość budżetu, czy to będzie 2 bln euro, czy 1,8 bln, ale trzeba też się zastanowić nad tym, czy dobrze zainwestowaliśmy dotychczasowe pieniądze, czy nie należałoby w budżecie szukać oszczędności – mówi Bogdan Rzońca, poseł do Parlamentu Europejskiego z PiS, należący do Europejskich Konserwatystów i Reformatorów. – Firmy w Unii albo się restrukturyzują, zwalniają, upadają, albo przenoszą swoją działalność na inne kontynenty, do Chin czy Stanów Zjednoczonych. To wszystko spowodował Zielony Ład, więc trzeba odejść od niego, od ETS-u, urealnić wydatki na obronność, bo dzisiaj pierwszą sprawą jest bezpieczeństwo Unii Europejskiej. Jako EKR będziemy popierać wszystkie działania służące ochronie granic Unii Europejskiej, w tym oczywiście granicy polskiej, i z drugiej strony chcemy wyeliminować te wydatki, które nie są efektywne, choć są może efektowne. Będziemy bronić wydatków na wspólną politykę rolną, Fundusz Spójności i politykę regionalną.

– Kolejną kwestią są zasoby własne. Uważamy, iż musimy wykazać się większą ambicją – nie da się osiągnąć więcej przy mniejszych nakładach – i musimy ponieść koszty tej ambicji. jeżeli nie da się skłonić państw członkowskich do zwiększenia wkładu, to – jeżeli nie chcemy ograniczać zakresu polityk – potrzebujemy nowych wspólnych zasobów własnych – przekonuje Carla Tavares.

Spór o skalę wydatków wiąże się z pytaniem o dodatkowe dochody. Komisja zaproponowała pięć nowych zasobów własnych: wpływy związane z systemem handlu emisjami ETS i mechanizmem CBAM, zasób oparty na nieodebranych elektroodpadach, zasób powiązany z akcyzą tytoniową oraz roczną składkę dużych przedsiębiorstw działających na unijnym rynku. Ta ostatnia miałaby obejmować firmy o rocznych obrotach netto wynoszących co najmniej 100 mln euro. W toku prac pojawiają się jednak kolejne propozycje.

– Mówi się o wprowadzeniu podatku od gier hazardowych, kryptowalut, wielkich firm, tytoniu, elektrośmieci, więc nowych propozycji podatków jest dużo. Ale one są też krytykowane, dlatego iż każdy nowy podatek to obniżenie jakości życia, to wyciąganie z kieszeni przeciętnego mieszkańca Unii Europejskiej dodatkowych pieniędzy. Dlatego my forsujemy aspekt oszczędnościowy i uważamy, iż nowe zasoby własne w tym momencie nie są do wprowadzenia, bo nikt nie wie, jak wprowadzić podatek od kryptowalut albo od gier hazardowych – mówi Bogdan Rzońca.

Prace nad budżetem UE pod presją czasu

Presję na negocjatorów zwiększa harmonogram przygotowania nowej perspektywy. Instytucje unijne zakładają osiągnięcie porozumienia politycznego do końca 2026 roku, aby w 2027 roku przyjąć przepisy umożliwiające uruchomienie finansowania od stycznia 2028 roku. Rozporządzenie ustanawiające wieloletnie ramy finansowe wymaga jednomyślności państw w Radzie oraz zgody Parlamentu Europejskiego. Nowa decyzja o zasobach własnych wymaga również zatwierdzenia przez państwa zgodnie z ich wymogami konstytucyjnymi.

– Państwa członkowskie potrzebują czasu w przygotowanie kolejnych wieloletnich ram finansowych. jeżeli podejmiemy decyzję dopiero w 2027 roku, na początku 2028 roku nie będziemy mieli nowego budżetu. To będzie znacznie trudniejsze dla państw członkowskich, ponieważ nie będziemy dysponować budżetem na wszystkie ważne obszary polityki, którymi się zajmujemy – ostrzega Carla Tavares. – W przyszłym roku będą wybory we Francji, w Polsce, Finlandii, we Włoszech. Osiągnięcie konsensusu może być znacznie trudniejsze zarówno w Radzie, jak i w Parlamencie.

Idź do oryginalnego materiału