Ukraiński Panteon Narodowy powstanie w Ławrze Peczerskiej w Kijowie

Rząd Ukrainy zdecydował, iż Ukraiński Panteon Narodowy powstanie na terenie Narodowego Rezerwatu Ławry Peczerskiej w Kijowie. Informację podał Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UIPN), wskazując także, iż uchwała jest kontynuacją wcześniejszego projektu dotyczącego utworzenia Panteonu.

Nowe rozwiązanie ma obejmować opracowanie koncepcji i struktury Panteonu przez UIPN, zapewnienie wsparcia naukowo-metodycznego oraz określenie sposobów upamiętnienia. W planach są dyskusje eksperckie i publiczne dotyczące utworzenia i późniejszej działalności Panteonu. UIPN ma też we współpracy z ukraińskim MSZ prowadzić weryfikację osób walczących o niepodległość Ukrainy oraz tych, które odegrały znaczącą rolę w kształtowaniu świadomości narodowej i tożsamości Ukraińców.

Weryfikacja także szczątków członków rodzin

Weryfikacja ma dotyczyć nie tylko osób zmarłych na terytorium Ukrainy. Chodzi także o tych, którzy są pochowani poza granicami kraju — w sytuacji, gdy w ich przypadku wskazane będzie przeniesienie szczątków do Panteonu. Projekt architektoniczny dla siedziby obiektu ma przygotować ukraińskie Ministerstwo Kultury, któremu podlega Narodowy Rezerwat Ławry Peczerskiej.

Utworzenie, zagospodarowanie i utrzymanie Panteonu mają być finansowane ze środków budżetu państwa oraz z innych źródeł dopuszczonych prawem. Ławra Peczerska to kompleks sakralny w Kijowie, uznawany za jedno z najważniejszych miejsc prawosławia i obiekt o wyjątkowej wartości dla światowego dziedzictwa kultury.

Ustawa przyjęta 1 lipca, wątki sporów historycznych

1 lipca ukraiński parlament uchwalił ustawę o utworzeniu Panteonu Narodowego. Jej projekt trzy dni wcześniej przedłożył prezydent Wołodymyr Zełenski. Przewodniczący parlamentu Rusłan Stefanczuk mówił, iż w Panteonie mają znaleźć się „najlepsi synowie i córki narodu ukraińskiego”. Na razie nie ma jednak, jak wskazał deputowany Mykyta Poturajew, zamkniętej listy osób, które mogłyby zostać uhonorowane — nie wykluczył on przy tym, iż potencjalnie mógłby tam trafić m.in. Stepan Bandera.

Decyzja o Panteonie zapadła w czasie sporu polsko-ukraińskiego o kwestie historyczne, w tym o upamiętnianie Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) i związanych z nią postaci. UPA pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych tematów w relacjach polsko-ukraińskich. W polskiej narracji, przywoływana jest m.in. odpowiedzialność oddziałów UPA za skoordynowane ataki na około 150 miejscowości zamieszkanych przez Polaków na Wołyniu w lipcu 1943 roku, określane w Polsce jako ludobójstwo wołyńskie.

Kogo może objąć pamięć Panteonu

Zgodnie z projektem ustawy w Panteonie będzie można uhonorować pamięć osób, które pełniły funkcje głów państwa lub stanowiska z nimi równorzędne w kilku historycznych formach państwowości wymienionych w dokumencie. Wymieniani są również prezydenci Ukrainy — z wyłączeniem tych, którzy zostali usunięci z urzędu w drodze impeachmentu — oraz osoby sprawujące naczelne dowództwo lub stanowiska równorzędne w wybranych siłach zbrojnych i formacjach, w tym w Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA).

Projekt przewiduje możliwość uhonorowania naczelnych dowódców Sił Zbrojnych Ukrainy z okresu wojny o niepodległość oraz osób, które wniosły historycznie istotny wkład w odzyskanie i odbudowę niepodległego państwa ukraińskiego, ochronę jego suwerenności i integralności terytorialnej, a także w działania na rzecz narodu ukraińskiego, rozwoju wojska, kultury, sztuki, nauki, sportu, języka literackiego, społeczeństwa obywatelskiego i religii. Uhonorowani mogą być również laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie nauki lub literatury, a także naukowcy i przedstawiciele kultury o światowej renomie, pod warunkiem określonych związków z Ukrainą.

W wyjątkowych przypadkach, jeżeli wraz z daną osobą pochowani są członkowie jej najbliższej rodziny (pierwszego stopnia pokrewieństwa), szczątki mogą zostać przeniesione do Panteonu razem z nimi. W maju władze ukraińskie sprowadziły do kraju i pochowały na Narodowym Cmentarzu Wojskowym pod Kijowem prochy jednego z działaczy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) — Andrija Melnyka i jego małżonki.