14 godzin temu
Zagadnienie dotyczy sytuacji, w której strony przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem I instancji zawarły ugodę pozasądową, na podstawie której doszło do cofnięcia pisma wszczynającego postępowanie i rozstrzygnięcia, czy w tych warunkach sąd zwraca całość opłaty zgodnie z art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228; dalej: KSCU).
W uchwale Sąd Najwyższy podtrzymał dotychczas przyjmowane stanowisko, wskazując, iż art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem. Rozstrzygnięcie wpisuje się w dotychczasową linię orzeczniczą (tak też SN w uchwale z 23.2.2018 r., III CZP 88/17, Legalis).
Uchwała stanowi odpowiedź na przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Krakowie (postanowienie z 27.3.2026 r., I ACz 453/26) zagadnienie prawne: czy przepis art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU (…) dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem czy też obejmuje swoim zakresem także zawarcie ugody pozasądowej? Jest ono konsekwencją faktu, iż – pomimo uchwały Sądu Najwyższego z 2018 r. – w praktyce orzekania sądów powszechnych dalej funkcjonują równolegle dwa nurty interpretacji tego przepisu, a w konsekwencji różne zasady określenia wysokości zwrotu opłaty sądowej w razie zawarcia ugody pozasądowej przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem I instancji.
Zasady określenia wysokości zwrotu opłaty sądowej
Przepis art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU stanowi, iż sąd zwraca stronie całą uiszczoną opłatę od pisma wszczynającego postępowanie w I instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, o ile postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem I instancji.
Rozbieżności interpretacyjne budzi wykładnia pojęcia zawarcia ugody, które jest pojęciem niedookreślonym i nie rozstrzyga, czy chodzi – jak przyjmuje SN – wyłącznie o ugodę sądową lub ugodę zawartą przed mediatorem, tym bardziej biorąc pod uwagę fakt, iż takie rozróżnienie zostało wprost wprowadzone przez ustawodawcę w innych miejscach tego przepisu (np. w art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a KSCU czy art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c i d KSCU). Na powyższym tle powstały rozbieżności, które skutkowały przyjmowaniem przez sądy powszechne odmiennych zasad zwrotu uiszczonej opłaty.
Pierwszy pogląd nakazuje zwrot całej opłaty także w przypadku ugody zawartej przez strony poza postępowaniem cywilnym, wskazując, iż art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU posługuje się jedynie pojęciem ugody i nie sposób uznać, iż ogranicza się ono jedynie do ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem, w szczególności, iż ustawodawca w przepisie art. 79 KSCU odrębnie posługuje się pojęciem ugody przed mediatorem (np. art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a KSCU) oraz pojęciem ugody sądowej (np. art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c KSCU). Wskazuje się, iż przy założeniu racjonalnego ustawodawcy takie rozróżnienie zostałoby wprowadzone również na tle art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU, gdzie jego brak wskazuje na to, iż ustawodawca świadomie dąży do objęcia hipotezą tego przepisu również ugód pozasądowych (tak np. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w postanowieniu z 29.12.2025 r., I ACz 1854/25, Legalis). Sądy w tym kontekście wskazują również na cel tego rozwiązania, jakim jest zakończenie sporu i w efekcie postępowania w sprawie jeszcze przed rozpoczęciem rozprawy, co powinno stanowić zachętę do korzystania z polubownych metod rozwiązywania konfliktów (tak np. SA w Katowicach w postanowieniu z 20.5.2022 r., V AGz 34/22, Legalis).
Drugi pogląd zakłada, iż w razie zawarcia ugody pozasądowej nie jest możliwy zwrot całej opłaty, ponieważ zastosowanie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU ograniczone jest wyłącznie do ugody sądowej i ugody zawartej przed mediatorem, gdyż przepis ten łączy termin ugody ze skutkiem zakończeniem postępowania, gdzie ugoda pozasądowa postępowania sądowego nie kończy i kończyć nie może, tj. może jedynie stanowić podstawę dla stron postępowania do podjęcia czynności zmierzających do jego zakończenia. Uzupełniająco wskazuje się, iż ugoda pozasądowa pozbawia sąd możliwości oceny, na jakim etapie doszło do jej zawarcia, co ma wpływ na zwrot opłaty i tym samym strony mogłyby łatwo, np. przez fałszowanie chwili zawarcia ugody, z uszczerbkiem dla Skarbu Państwa nadużywać przywileju odzyskania całej uiszczonej opłaty (tak: np. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w postanowieniu z 15.9.2025 r., I ACa 201/24, Legalis).
Zgodnie z uchwałą i drugim z przytoczonych poglądów podstawą zwrotu opłaty nie jest samo zawarcie ugody pozasądowej, ale sama czynność cofnięcia pisma, gdyż od momentu jej dokonania zależy, czy opłata zostanie zwrócona i w jakiej wysokości.
Istotne są: treść, czas i forma porozumienia
W powyższym kontekście można wyróżnić trzy sytuacje.
Po pierwsze, zwrot całej opłaty następuje, gdy pismo wszczynające postępowanie zostało cofnięte przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron – przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. b KSCU).
Po drugie, stronie przysługiwać będzie zwrot połowy opłaty, o ile pismo wszczynające postępowanie zostanie cofnięte w okresie między wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w razie braku takich stron – wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia a rozpoczęciem takiego posiedzenia (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a KSCU).
Po trzecie, o ile pismo zostanie cofnięte już po rozpoczęciu posiedzenia, na które sprawa została skierowana, to opłata nie ulega zwrotowi.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż zwrot opłaty będzie każdorazowo pomniejszony o wysokość opłaty minimalnej (art. 79 ust. 3 KSCU), która ma charakter kwotowy i na dzień niniejszego opracowania wynosi 30 zł (art. 14 ust. 3 KSCU).
Podsumowując, uchwała ma istotne znaczenie dla praktyki postępowania. Podtrzymanie dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego powinno skutecznie rozwiać pojawiające się w orzecznictwie sądów powszechnych rozbieżności co do wykładni zwrotu zawarcia ugody w kontekście art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h KSCU.
Przede wszystkim jednak uchwała ma znaczenie dla stron postępowania. W sprawach o wysokiej wartości przedmiotu sporu opłata od pozwu może wynosić nierzadko kilkadziesiąt, a choćby sto tysięcy złotych. Wysokość zwracanej opłaty może mieć zatem nie tylko decydujące znaczenie dla treści zawieranej ugody, ale również dla samej decyzji o jej zawarciu. Strony planujące polubowne zakończenie sporu powinny zwrócić uwagę – poza treścią zawieranego porozumienia – także na czas i formę jego zawarcia, które mają bezpośrednie przełożenie na zasady i wysokość zwrotu opłaty.
Uchwała SN z 14.7.2026 r., III CZP 11/26, Legalis
Filip Radzikowski, radca prawny, Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy
