UE bez zgody na sankcje wobec handlu z izraelskimi osiedlami

Zdjęcie: UE bez zgody na sankcje wobec handlu z izraelskimi osiedlami

Ministrowie spraw zagranicznych UE zakończyli 2 września spotkanie w Wicklow bez porozumienia w sprawie zakazu handlu z izraelskimi osiedlami na okupowanym Zachodnim Brzegu. Kaja Kallas przyznała, iż nie ma ani konkretnej propozycji Komisji Europejskiej, ani większości dla działania. Unijna polityka zagraniczna po raz kolejny utknęła w sporze państw członkowskich.

Spotkanie w Wicklow bez decyzji

Ministrowie spraw zagranicznych państw Unii Europejskiej obradowali 1 i 2 września w irlandzkim Wicklow. Nieformalne spotkanie w formule Gymnich miało służyć swobodnej dyskusji o najważniejszych problemach polityki zagranicznej. Oficjalny program irlandzkiej prezydencji przewidywał trzy sesje robocze i końcową konferencję prasową.

Jednym z tematów był zakaz handlu towarami pochodzącymi z izraelskich osiedli na okupowanym Zachodnim Brzegu. Irlandia, Hiszpania, Holandia i Belgia należą do państw najmocniej zabiegających o unijne działanie. Rozmowy zakończyły się bez wspólnego stanowiska.

Wysoka przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas przyznała, iż państwa członkowskie nie otrzymały konkretnej propozycji zakazu ze strony Komisji Europejskiej. Nie ma też wymaganej większości politycznej, by przejść do działania. To obnaża zasadniczy problem: wspólnota, która potrafi drobiazgowo regulować życie gospodarcze obywateli, przy twardym sporze międzynarodowym pozostaje bez decyzji.

Prawo międzynarodowe mówi jasno

Spór nie dotyczy prawnego statusu samych osiedli. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w opinii doradczej z 19 lipca 2024 roku potwierdził, iż osiedla izraelskie na Zachodnim Brzegu i we Wschodniej Jerozolimie zostały ustanowione i są utrzymywane z naruszeniem prawa międzynarodowego. Trybunał wskazał też na obowiązek natychmiastowego zaprzestania nowej działalności osadniczej.

Mimo tego Unia nie potrafi uzgodnić choćby ograniczenia handlu z obszarami objętymi nielegalnym osadnictwem. Brak decyzji oznacza utrzymanie obecnego stanu. Towary mogą przez cały czas trafiać na unijny rynek, podczas gdy polityczne deklaracje o obronie prawa międzynarodowego tracą wiarygodność.

Nie wolno przy tym zacierać granicy między krytyką polityki państwa Izrael a stosunkiem do Żydów jako narodu lub wspólnoty religijnej. Przedmiotem sporu jest konkretna polityka osadnicza, oceniona przez instytucje prawa międzynarodowego. Odpowiedzialność ponoszą władze podejmujące decyzje i osoby dopuszczające się przemocy, nie zbiorowość.

Unia mocna w deklaracjach, słaba w działaniu

Kallas uznała, iż zdecydowane posunięcie wysłałoby jasny sygnał. Sama deklaracja nie zastąpi jednak projektu prawnego, głosowania i wykonania decyzji. Gdy Kaja Kallas zapowiadała rozległe sankcje wobec rosyjskiego przemysłu wojskowego, Bruksela podkreślała konieczność presji ekonomicznej w obronie norm międzynarodowych. W sprawie izraelskich osiedli tej samej konsekwencji zabrakło.

Podwójna miara szkodzi również Polsce. Nasze państwo ma żywotny interes w tym, aby zakaz zdobywania i utrwalania kontroli nad cudzym terytorium nie zależał od politycznej wygody. Rosja codziennie testuje siłę tych zasad na Ukrainie. jeżeli prawo ma obowiązywać wybiórczo, słabnie argumentacja państw broniących własnej suwerenności przed agresją silniejszego sąsiada.

Unijna jednomyślność bywa przedstawiana jako gwarancja poszanowania woli państw. W praktyce często staje się mechanizmem bezczynności. Z kolei próba obchodzenia sprzeciwu państw większością kwalifikowaną otwiera inny problem, bo może odbierać stolicom kontrolę nad polityką zagraniczną. Europa potrzebuje współpracy suwerennych państw zdolnych brać odpowiedzialność za własne stanowisko, a nie kolejnej federalnej kompetencji przekazanej urzędnikom.

Państwa mogą działać samodzielnie

Brak porozumienia na szczeblu UE nie odbiera państwom możliwości podejmowania działań zgodnych z ich prawem i zobowiązaniami międzynarodowymi. To właśnie stolice, nie bezosobowa „Europa”, odpowiadają przed własnymi obywatelami za decyzje handlowe i dyplomatyczne. Narodowa suwerenność nie jest przeszkodą, gdy rząd ma jasną wolę polityczną. Jest narzędziem odpowiedzialności.

Sytuacja na Zachodnim Brzegu wymaga także uczciwego opisu skutków osadnictwa dla palestyńskich mieszkańców. Przypadek miejscowości Kusra pokazuje presję osadników i działania izraelskiej armii, a szerszy spór dotyczy ziemi, bezpieczeństwa i możliwości powstania trwałego państwa palestyńskiego. Nie rozwiąże go slogan ani selektywny bojkot. Potrzebne są konsekwentne reguły, ochrona ludności cywilnej i odpowiedzialność konkretnych sprawców przemocy.

Wicklow przyniosło jeszcze jedną naradę i kolejne przyznanie, iż porozumienia nie ma. Dla Polski płynie z tego czytelna lekcja. Nie wolno oddawać podstawowych interesów państwa systemowi, który w sprawach zasadniczych potrafi długo debatować, ale nie potrafi rozstrzygnąć.

Źródło: Kresy.pl, irlandzka prezydencja w Radzie UE, Agence Europe, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.

Źródło: Kresy.pl