1 godzina temu
Chińskie władze chcą do końca 2028 roku objąć cały kraj system ubezpieczenia opieki długoterminowej. Program ma finansować podstawową pomoc osobom, które utraciły zdolność do samodzielnego funkcjonowania. Nie jest to jednak powszechne świadczenie pieniężne dla wszystkich seniorów, ale system opłacania określonych usług po wcześniejszej ocenie stopnia niesamodzielności.
Reforma odpowiada na skalę zmian demograficznych. Pod koniec 2025 roku w Chinach mieszkało 223,65 mln osób w wieku co najmniej 65 lat, a liczba wszystkich mieszkańców powyżej 60. roku życia wynosiła 323,38 mln. Jednocześnie Chińska Ludowa Polityczna Konferencja Konsultatywna szacuje, iż około 36 mln seniorów jest niesamodzielnych, a około 17 mln doświadcza zaburzeń poznawczych (różnego rodzaju i stopnia demencje). Te grupy częściowo się pokrywają, więc nie należy ich sumować, ale obie pokazują rozmiar zapotrzebowania na długofalową opiekę.
Od pilotaży do systemu krajowego
Ubezpieczenie opieki długoterminowej, po chińsku changhu xian, jest osobnym rodzajem ubezpieczenia społecznego. Ma pokrywać koszty podstawowej pomocy przy codziennym życiu oraz podstawowej opieki pielęgnacyjnej. W marcu Biuro Generalne KC KPCh i Biuro Generalne Rady Państwa opublikowały dokument wyznaczający około trzyletni termin na zbudowanie systemu dostosowanego do warunków kraju. Cel wyznaczono na koniec 2028 roku.
Zanim program ma stać się ogólnokrajowy, był przez dekadę testowany w dwóch rundach pilotaży, rozpoczętych w 2016 i 2020 roku. Do końca 2025 roku obejmowały one 92 obszary i 308 mln uczestników. Według Narodowej Administracji Bezpieczeństwa Zdrowotnego (NHSA) z pomocy skorzystało łącznie ponad 3,3 mln osób z niesamodzielnością, a wydatki funduszu przekroczyły 100 mld juanów.
To dopiero ułamek skali przyszłych potrzeb. W materiale SCMP opisano los 86-letniego Wu Boyao, chorującego na Parkinsona. Kiedy mieszkał w Szanghaju, otrzymywał codziennie godzinną pomoc opiekuna, za którą płacił 6 juanów (resztę pokrywało ubezpieczenie lokalne). Po przeprowadzce na teren administracyjnie należący do Suzhou utracił dostęp do tej usługi, choć oba miasta prowadziły własne pilotaże. Przypadek pokazuje, jak silnie dotąd zakres pomocy zależał od lokalnych zasad finansowania i organizacji usług.
Nowy model ma stopniowo ograniczać takie różnice. Władze przewidują wdrażanie przez prowincje i miasta w różnym tempie, bez narzucania jednego terminu wszystkim miejscowościom. Ubezpieczenie może początkowo objąć osoby zatrudnione, a następnie mieszkańców miast i wsi; lokalne władze mogą też objąć obie grupy równocześnie. Dotychczasowe programy pilotażowe mają dostosować swoje reguły do systemu krajowego, zachowując ciągłość pomocy dla obecnych beneficjentów.
Kto skorzysta i za co zapłaci fundusz
W pierwszym etapie ochroną mają być objęte przede wszystkim osoby z ciężką niesamodzielnością: długotrwale leżące, niezdolne do samodzielnego życia i wymagające pomocy innych. O przyznaniu usług ma decydować jednolita ocena. System rozróżnia trzy poziomy niesamodzielności — lekki, umiarkowany i ciężki — ale na początku świadczenia koncentrują się na ostatniej z tych grup. Ewentualne rozszerzenie na osoby o umiarkowanych potrzebach ma zależeć od rozwoju programu i możliwości finansowych.
Środki z funduszu nie mają być co do zasady wypłacane bezpośrednio użytkownikowi. Mają opłacać usługi zamówione u zatwierdzonych podmiotów. Do krajowego katalogu włączono 36 rodzajów świadczeń. Dwadzieścia dotyczy codziennej pomocy, takiej jak wsparcie przy posiłkach, kąpieli czy higienie jamy ustnej. Pozostałe szesnaście obejmuje podstawowe czynności pielęgnacyjno-medyczne, na przykład odsysanie wydzieliny lub cewnikowanie.
Model finansowania zakłada udział pracowników, pracodawców i sektora publicznego. W relacji „People’s Daily” wskazano orientacyjną stawkę około 0,3 proc. podstawy wymiaru, z równym udziałem pracownika i pracodawcy. Dla emerytów podano 0,15 proc. związane z emeryturą, a dla osób niepracujących w miastach i na wsi przewidziano stopniowe przejście od około 0,15 do 0,3 proc. z dopłatą publiczną. Ubezpieczenie nie ma progu minimalnych kosztów, a roczny limit finansowania ma być powiązany z dochodem mieszkańców danego obszaru.
Równe reguły nie oznaczają równego dostępu
Projekt obejmuje wspólny katalog usług, jednolite standardy oceny i ogólnokrajowy system informatyczny. NHSA informuje, iż cyfrowe narzędzia mają wspierać składanie wniosków, ocenę niesamodzielności, kierowanie usług oraz rozliczanie wydatków. Pilotaże obejmowały także rejestrowanie wizyt domowych i czasu ich trwania. Celem jest większa przejrzystość i łatwiejsze przenoszenie uprawnień między miejscami zamieszkania.
Standaryzacja procedur nie rozwiąże jednak sama problemu niedoboru ludzi i placówek. Według NHSA w kraju działa około 12 tys. zatwierdzonych instytucji długoterminowej opieki oraz około 370 tys. osób w tym sektorze. Rząd rozwija przy tym zawód długoterminowego opiekuna; pod koniec 2025 roku liczba osób posiadających odpowiedni certyfikat przekroczyła 10 tys.
Dla rodzin największym sprawdzianem pozostaje dostępność usług tam, gdzie są potrzebne. W wywiadach cytowanych przez SCMP eksperci zwracają uwagę, iż centra opieki i opiekunowie są liczniejsi w bogatych miastach wschodniego wybrzeża niż na terenach wiejskich i w zachodniej części kraju. Na obrzeżach metropolii problemem może być także dojazd: godzinna podróż opiekuna na godzinną wizytę zmniejsza atrakcyjność zleceń i ogranicza realną podaż pomocy w domu.
W tym sensie system rozwija wcześniej opisany plan objęcia kraju ubezpieczeniem opieki długoterminowej, ale w tej chwili więcej wiadomo już o modelu finansowania, zasadach oceny i katalogu świadczeń. Długofalowo LTCI ma też stanowić element szerszej przebudowy chińskiego systemu zabezpieczenia społecznego.
Opieka jako nowa część usług społecznych
Nowe ubezpieczenie ma znaczenie wykraczające poza dopłaty do pojedynczych wizyt. Dla osób niesamodzielnych może oznaczać dostęp do profesjonalnej pomocy. Dla ich bliskich — ograniczenie części kosztów oraz czasu, który często trzeba przeznaczać na opiekę kosztem pracy. Władze liczą również na rozwój usług opiekuńczych, szkolenia zawodowe i rynek sprzętu wspierającego samodzielność. Od początku pilotaży, według NHSA, do sektorów związanych z długoterminową opieką trafiło ponad 60 mld juanów kapitału społecznego.
O powodzeniu reformy nie przesądzi więc wyłącznie zasięg formalnego ubezpieczenia. Równie potrzebne będą stabilne finansowanie, wyszkolone kadry i dostępne usługi domowe oraz środowiskowe. Dopiero połączenie tych elementów pokaże, czy system przełoży się na codzienną pomoc rodzinom w całym kraju, a nie przede wszystkim w największych miastach.
Źródła:
- National Healthcare Security Administration: konferencja o przyspieszeniu tworzenia ubezpieczenia opieki długoterminowej, 26 marca 2026
- People’s Daily: 长期护理保险制度向全国推行, 27 marca 2026
- CPPCC: raport o systemie opieki nad niesamodzielnymi i z zaburzeniami poznawczymi seniorami, 17 lipca 2026
- National Bureau of Statistics: dane o ludności Chin za 2025 rok, 19 stycznia 2026
- South China Morning Post: Will a new insurance scheme get China’s ageing population the long-term care it needs?, 1 września 2026
e-mail: [email protected]
