7 godzin temu
Właściciele domów jednorodzinnych mogą dostać choćby 136 tys. zł dotacji na termomodernizację, a co piąty wniosek dotyczy wymiany okien. Przed złożeniem dokumentów trzeba jednak wykonać audyt energetyczny, w którym inżynier liczy nie tylko parametry stolarki, ale też uwzględnia, w którą stronę patrzą okna. Od strony północnej budynek traci choćby dwukrotnie więcej ciepła niż od południowej, a to ma bezpośredni wpływ na wysokość dotacji.
Fot. Warszawa w Pigułce
Program Czyste Powietrze wrócił z nowymi zasadami
Po 4 miesiącach przerwy program Czyste Powietrze działa od marca 2025 roku w całkowicie zmienionej formule. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wstrzymał przyjmowanie wniosków w listopadzie 2024 roku po wykryciu nieprawidłowości, a po wznowieniu programu wprowadził szereg ograniczeń. Beneficjent musi teraz wykazać, iż jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości przez minimum 3 lata, wyjątkiem jest spadek. Dotację można dostać tylko na jeden dom, a maksymalne koszty poszczególnych elementów inwestycji zostały ściśle określone. Od 2025 roku każdy, kto chce skorzystać z programu, musi przed rozpoczęciem prac zlecić audyt energetyczny budynku, a po zakończeniu inwestycji przedstawić świadectwo charakterystyki energetycznej potwierdzające osiągnięcie zakładanych oszczędności.
Program działa na trzech poziomach dofinansowania uzależnionych od dochodów gospodarstwa domowego. Poziom podstawowy to dotacja do 66 tys. zł dla osób o rocznych dochodach do 135 tys. zł, co stanowi do 40 proc. kosztów kwalifikowanych. Poziom podwyższony oferuje do 99 tys. zł dla gospodarstw wieloosobowych o miesięcznych dochodach do 2250 zł na osobę lub 3150 zł dla jednoosobowych, pokrywając do 70 proc. wydatków. Najwyższy poziom to wsparcie do 136,2 tys. zł dla gospodarstw o dochodach miesięcznych do 1300 zł na osobę w rodzinie wieloosobowej lub 1800 zł dla jednoosobowej, a także dla beneficjentów zasiłków stałego, okresowego, rodzinnego lub specjalnego opiekuńczego – tutaj dotacja może pokryć do 100 proc. kosztów.
Na co można dostać pieniądze i ile
Wymiana okien i drzwi zewnętrznych stanowi jedną z pozycji w katalogu kosztów kwalifikowanych programu Czyste Powietrze. Dofinansowanie do 1200 zł za metr kwadratowy netto obejmuje zakup i montaż nowej stolarki spełniającej wymogi techniczne. Współczynnik przenikania ciepła dla całego okna Uw nie może przekraczać 0,9 W/(m²K), co jest obowiązującym od 2021 roku standardem dla nowych budynków i termomodernizacji. Producenci oferują w tej chwili okna o parametrach od 0,6 do 0,9, a różnica może być niewielka w cenie, ale znacząca w ilości ciepła, które ucieka przez stolarkę.
Kompleksowa termomodernizacja – czyli nie tylko wymiana źródła ciepła, ale też ocieplenie ścian, wymiana okien, montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła i instalacja fotowoltaiki – daje najwyższe dofinansowanie. W najwyższym progu beneficjent może otrzymać na taką inwestycję do 98,2 tys. zł przy montażu pompy ciepła powietrze-woda wraz z pełną termomodernizacją. Do tego dochodzi zwrot kosztów audytu energetycznego do 1200 zł netto, co przy cenie takiego dokumentu wynoszącej 1500 zł brutto oznacza, iż większość wydatku jest refinansowana.
Audyt sprawdza każde okno z osobna
Certyfikowany audytor energetyczny wpisany do rejestru prowadzonego przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii sporządza dokument, w którym ocenia stan energetyczny budynku i wskazuje, jakie działania przyniosą największą oszczędność. Podczas wizji lokalnej inżynier mierzy powierzchnię wszystkich okien, sprawdza ich współczynnik przenikania ciepła, ale też notuje, w którą stronę wychodzi każda tafla. To nie jest bez znaczenia, bo okna na elewacji południowej w okresie grzewczym przynoszą zyski energetyczne dzięki promieniowaniu słonecznemu, podczas gdy okna północne wyłącznie tracą ciepło bez żadnej kompensaty.
Według wyliczeń ekspertów okno dachowe skierowane na południe i pochylone pod kątem 45 stopni w budynku położonym w okolicach Warszawy może przynieść w okresie grzewczym zyski rzędu 381 kWh na metr kwadratowy szyby. To samo okno skierowane na północ da tylko 162 kWh, czyli o 57 proc. mniej. Okna wschodnie i zachodnie osiągają wartości pośrednie – odpowiednio 267 kWh i 259 kWh. Dla okien pionowych w ścianach różnice są mniejsze, ale przez cały czas wyraźne, a audytor uwzględnia je w bilansie energetycznym budynku. Okno od strony południowej o współczynniku U równym 1,0 W/(m²K) przynosi wyraźne korzyści energetyczne choćby bez rolety, podczas gdy to samo okno na elewacji północnej musi mieć parametr poniżej 0,6 W/(m²K) bez rolety lub 0,9 z roletą, żeby bilans wyszedł na zero.
Stare okna od wiatru to przepustka do wyższej dotacji
Dom z dużą powierzchnią przeszklenia od strony północnej i nieszczelnymi oknami z lat 90. to idealny kandydat do programu Czyste Powietrze, jeżeli właściciel planuje kompleksową modernizację. Audytor wylicza obecne zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania i porównuje je z prognozą po modernizacji. Im większa różnica, tym wyższa potencjalna oszczędność, a to bezpośrednio przekłada się na argumenty za przyznaniem wyższej dotacji w ramach programu. Budynek, który w tej chwili zużywa 200 kWh/(m²·rok), a po termomodernizacji spadnie do 60 kWh/(m²·rok), wykaże oszczędność 70 proc., co daje mocną pozycję w ubieganiu się o wsparcie.
Problemem są domy z oknami wychodzącymi na stronę dominujących wiatrów, zwykle zachodnią lub północno-zachodnią. Wiatr zwiększa straty ciepła przez nieszczelności, a stare okna z lat 90. mają współczynnik U na poziomie 1,8-2,0 W/(m²K), czyli dwa razy gorszy niż dzisiejszy standard. Wymiana takiej stolarki na nową o parametrze 0,8 W/(m²K) daje realny spadek strat ciepła o ponad połowę, a w połączeniu z ociepleniem ścian i wymianą źródła ciepła może obniżyć rachunki za ogrzewanie choćby o 60-70 proc. rocznie. Audyt energetyczny wykaże wtedy bardzo duży potencjał oszczędnościowy, co stanowi najważniejszy argument przy ubieganiu się o maksymalne dofinansowanie.
Także ulga w PIT, ale bez nakładania się kosztów
Program Czyste Powietrze można łączyć z ulgą termomodernizacyjną w rozliczeniu rocznym PIT, ale tylko w zakresie wydatków niepokrytych dotacją. Ulga pozwala odliczyć od dochodu koszty poniesione na termomodernizację budynku mieszkalnego do maksymalnej kwoty 53 tys. zł, co przy stawce 12 proc. oznacza zwrot do 6360 zł, a przy 32 proc. choćby 16,96 tys. zł. Warunek to przeprowadzenie prac w ciągu 3 lat od poniesienia pierwszego kosztu oraz posiadanie faktur VAT wystawionych przez podatników zarejestrowanych w Polsce, potwierdzających zakup i montaż materiałów lub usług związanych z termomodernizacją.
Jeśli beneficjent otrzymał z programu Czyste Powietrze 60 tys. zł dotacji na wymianę okien, ocieplenie i pompy ciepła przy całkowitych kosztach 100 tys. zł, w PIT może odliczyć pozostałe 40 tys. zł, które pokrył ze środków własnych. o ile koszty przekroczyły 113 tys. zł, beneficjent wykorzysta pełny limit ulgi 53 tys. zł niezależnie od dotacji, bo ta pokryje tylko część wydatków. Przepisy nie pozwalają na dwukrotne finansowanie tego samego wydatku – czyli nie można odliczyć w PIT kwoty, na którą dostało się refundację z programu. Trzeba dokładnie rozpisać faktury i wykazać, które pozycje sfinansowano z dotacji, a które ze środków własnych.
Bon na audyt od 1 kwartału 2026 roku
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zapowiedział wprowadzenie w 1 kwartale 2026 roku mechanizmu bonu na audyt energetyczny, który ma być realizowany przez gminy. w tej chwili beneficjent musi sfinansować audyt z własnej kieszeni, a po zaakceptowaniu wniosku pieniądze są zwracane, co może trwać wiele miesięcy z powodu rosnącej kolejki wniosków do rozpatrzenia. Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes NFOŚiGW, poinformowała PAP, iż kwestia zrobienia i przede wszystkim sfinansowania audytu zanim ktoś jeszcze wejdzie do programu jest problemem sygnalizowanym przez wojewódzkie fundusze i samorządy.
Nowy mechanizm ma umożliwić pokrycie kosztów audytu jeszcze przed przystąpieniem do inwestycji poprzez odrębne finansowanie, co zwiększy zainteresowanie programem i ułatwi start. W 2 kwartale 2026 roku ma zostać uruchomiona także lista rekomendowanych wykonawców inwestycji termomodernizacyjnych, przygotowywana przez NFOŚiGW, Instytut Ochrony Środowiska, Ministerstwo Klimatu i Środowiska przy wsparciu Banku Światowego. Lista będzie miała charakter wyłącznie rekomendacji – beneficjent nie musi wybierać firm z wykazu, a skorzystanie z innego przedsiębiorcy nie spowoduje odrzucenia wniosku o dofinansowanie.
Jakie okna wybrać, żeby dostać dofinansowanie
Okna muszą spełniać wymóg maksymalnego współczynnika przenikania ciepła Uw na poziomie 0,9 W/(m²K), co oznacza, iż większość nowoczesnych systemów PVC, aluminium czy drewna bez problemu mieści się w normie. Producenci oferują okna o parametrach od 0,6 do 0,9, a różnica w cenie między modelem o Uw 0,9 a 0,7 wynosi zwykle 10-15 proc. przy podobnych pozostałych parametrach. Warto jednak zwrócić uwagę nie tylko na współczynnik U, ale też na współczynnik przepuszczalności energii słonecznej oznaczany jako g, który określa, ile promieniowania przechodzi przez szybę i dogrzewa pomieszczenie.
Dla okien od strony południowej lepiej wybrać model o wyższym g, który wpuści więcej energii słonecznej i zmniejszy koszty ogrzewania, choćby jeżeli współczynnik U będzie nieznacznie wyższy w dopuszczalnych granicach. Dla okien północnych priorytetem jest jak najniższy U, bo zyski słoneczne są tam minimalne i liczy się wyłącznie ograniczenie strat ciepła. Okna wschodnie i zachodnie stanowią wariant pośredni i warto tu zastosować rozwiązania z możliwością skutecznego zacienienia w okresie letnim, żeby uniknąć przegrzewania pomieszczeń. W budynkach pasywnych powszechnie stosuje się różne parametry okien w zależności od orientacji względem stron świata, co pozwala zoptymalizować bilans energetyczny całego domu.
Montaż okien musi być wykonany zgodnie z tak zwanym ciepłym montażem, który polega na trójwarstwowym uszczelnieniu połączenia okna ze ścianą. System eliminuje mostki termiczne w miejscu styku ramy z murem i zapewnia szczelność na lata użytkowania, co ma najważniejsze znaczenie dla osiągnięcia zakładanych oszczędności energetycznych. Faktury muszą zawierać dokładny opis zakupionych produktów wraz z parametrami technicznymi, szczególnie współczynnikiem Uw dla okien, bo brak tych informacji może utrudnić lub uniemożliwić rozliczenie dotacji. Program określa maksymalny koszt kwalifikowany na poziomie 1200 zł za metr kwadratowy netto, więc jeżeli okna kosztują więcej, różnicę pokrywa beneficjent ze środków własnych.
Kto nie dostanie pieniędzy z programu
Program Czyste Powietrze od marca 2025 roku został uszczelniony i wykluczono szereg sytuacji, w których dotacja nie przysługuje. Wsparcia nie otrzymają osoby, które nie są właścicielami lub współwłaścicielami nieruchomości przez wymagane minimum 3 lata przed złożeniem wniosku, wyjątkiem jest tylko spadek. jeżeli planowana wymiana źródła ciepła dotyczy urządzenia, które nie spełnia wymagań ekoprojektu lub nie znajduje się na liście ZUM, dotacja nie przysługuje. Kotły gazowe i olejowe zostały całkowicie wykluczone z programu od 31 marca 2025 roku, dofinansowanie przysługuje wyłącznie na urządzenia grzewcze wyprodukowane na terenie Unii Europejskiej.
Budynki, które z audytu wykazują zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania przekraczające 80 kWh/(m²·rok), muszą przejść kompleksową termomodernizację – nie można dostać dotacji tylko na wymianę źródła ciepła, jeżeli dom nie zostanie ocieplony i nie poprawi się jego parametrów użytkowych. Osoby, które już skorzystały z programu Czyste Powietrze na inny budynek po kwietniu 2024 roku, nie mogą złożyć kolejnego wniosku – obowiązuje zasada jedna dotacja na jedną osobę, bez względu na liczbę posiadanych nieruchomości. Małżonkowie tworzący wspólne gospodarstwo domowe nie mogą składać oddzielnych wniosków jako osoby prowadzące jednoosobowe gospodarstwa, co eliminuje próby podwójnego korzystania z programu.
Artykuł został przygotowany na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz rzetelnych źródeł branżowych. Akty prawne omawiane w tekście:
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (wymagania dotyczące współczynnika przenikania ciepła okien Uw max 0,9 W/(m²K) od 2021 roku), Ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (ulga termomodernizacyjna do 53 tys. zł).
Inne źródła: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Polska Agencja Prasowa, Warszawa w Pigułce.
