Trump znalazł słaby punkt Iranu. Presja finansowa może złamać reżim

Zdjęcie: Trump znalazł słaby punkt Iranu. Presja finansowa może złamać reżim

Donald Trump 24 sierpnia uruchomił nową ofensywę finansową przeciw Iranowi, gdy rial spadł do 2,02 mln za dolara, a MFW prognozuje 68,9 proc. inflacji w 2026 roku. Waszyngton chce odciąć Teheran od pieniędzy i wymusić ustępstwa. Dla Polski stawką są ceny energii i zdolność USA do obrony Europy.

Gospodarka stała się polem rozstrzygnięcia

Administracja Donalda Trumpa zmieniła narzędzie nacisku. Po miesiącach wojny i kosztownych operacji wojskowych Waszyngton uderza w przepływy finansowe, handel i partnerów Iranu. 24 sierpnia amerykański Departament Skarbu ogłosił rozpoczęcie Operation Economic Outcast. Sekretarz skarbu Scott Bessent zapowiedział systematyczne zamykanie kanałów, którymi reżim zdobywa pieniądze, sprzedaje ropę i omija sankcje.

To rozwinięcie strategii, o której Trump mówił wcześniej jako o presji zamiast nowych uderzeń. Twardy realizm każe uznać tę zmianę za rozsądniejszą od nieograniczonej eskalacji. Bomby niszczą cele, ale zużywają amunicję i mogą rozszerzyć konflikt. Odcięcie dochodów godzi w zdolność państwa do finansowania wojny przez wiele miesięcy.

Rial traci wartość, a inflacja pożera dochody

Skala gospodarczej słabości Iranu jest konkretna. Associated Press podała, iż 24 sierpnia za dolara płacono 2,02 mln riali. Przed rozpoczęciem wojny kurs wynosił około 1,65 mln. W Teheranie wydłużają się kolejki do stacji paliw, choć sklepy i apteki pozostają zaopatrzone. Nie ma podstaw, by opisywać załamanie państwa. Jest natomiast coraz więcej oznak, iż zwykłe funkcjonowanie gospodarki staje się droższe i trudniejsze.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy prognozuje na 2026 rok spadek irańskiego PKB o 5,4 proc. i wzrost cen konsumpcyjnych o 68,9 proc. To uderzenie w siłę nabywczą obywateli, budżet oraz zdolność władz do finansowania importu i aparatu bezpieczeństwa. Reżim może ignorować niezadowolenie przez pewien czas. Nie potrafi jednak drukować dolarów, ropy ani zaufania do własnej waluty.

Trump najwyraźniej zrozumiał, iż słabym punktem Teheranu nie jest sama infrastruktura wojskowa. Jest nim zależność od wpływów walutowych i sieci pośredników. o ile Stany Zjednoczone skutecznie podniosą koszt współpracy z Iranem, każda dostawa, bank i firma transportowa staną przed prostym wyborem: dostęp do rynku amerykańskiego albo interes z Teheranem.

Chiny są najpoważniejszą furtką

Ta strategia ma jednak warunek powodzenia. Chiny odbierają ponad 80 proc. irańskich dostaw ropy, zwykle przez kanały pośrednie. Bez nacisku na chińskie banki, rafinerie i firmy żeglugowe sankcje pozostaną szczelną zapowiedzią z dużą dziurą pośrodku. Pekin już sygnalizuje, iż nie zamierza podporządkować handlu decyzjom Waszyngtonu.

Dlatego chiński sprzeciw wobec amerykańskich sankcji jest głównym testem wiarygodności Trumpa. Prezydent USA przygotowuje zarazem spotkanie z Xi Jinpingiem i chce utrzymać kruche zawieszenie w wojnie handlowej. Uderzenie w duże chińskie instytucje finansowe mogłoby wzmocnić presję na Iran, ale otworzyłoby kolejny front gospodarczy. Teheran liczy właśnie na ten konflikt interesów.

Bessent nie ogłosił natychmiastowych sankcji wtórnych wobec wszystkich partnerów Iranu. Najpierw skierował ostrzeżenie i dał państwom czas na ograniczenie relacji. To może być metodyczne budowanie koalicji. Może też okazać się zwłoką, którą Pekin i Teheran wykorzystają do przestawienia przepływów. O wyniku zdecyduje egzekucja, nie nazwa operacji.

Presja nie daje gwarancji kapitulacji

Iran od dziesięcioleci żyje pod sankcjami i wykształcił sieć obchodzenia ograniczeń. Władze mogą przerzucić koszt na obywateli, zaostrzyć represje albo odpowiedzieć militarnie. Na razie nie ma dowodu, iż reżim zgodził się na amerykańskie żądania. Prezydent Masud Pezeszkian mówił o potrzebie zakończenia wojny z pozycji siły i godności, ale twarde skrzydło systemu przez cały czas odrzuca ustępstwa.

Trump ma więc przewagę, ale nie zwycięstwo. Dobrze użyte sankcje mogą zmusić Teheran do rachunku, którego nie da się zagłuszyć propagandą. Źle użyte, zwłaszcza bez Chin, przedłużą konflikt i zwiększą cierpienie Irańczyków bez zmiany decyzji władz. Presja musi prowadzić do jasno określonego celu: trwałego ograniczenia zagrożenia nuklearnego, bezpieczeństwa żeglugi i porozumienia możliwego do sprawdzenia.

Polska płaci za chaos na Bliskim Wschodzie

Dla Polski ta rozgrywka nie jest odległym widowiskiem. Zakłócenia w cieśninie Ormuz podnoszą ryzyko droższej ropy, paliw i transportu. Każda długa operacja USA na Bliskim Wschodzie pochłania rakiety, środki obrony powietrznej i uwagę polityczną, których Europa potrzebuje wobec Rosji. Nasz interes narodowy wymaga, by Waszyngton osiągnął cel bez ugrzęźnięcia w następnej wojnie bez końca.

Trump trafił w realną słabość Iranu. Teraz musi wykazać dyscyplinę większą niż retoryka. jeżeli zbuduje skuteczny system sankcji wtórnych, utrzyma kontrolę nad eskalacją i przedstawi warunki możliwego porozumienia, Teheran może zostać zmuszony do ustępstw. jeżeli ominie Chiny i pomyli presję z gotowym triumfem, rachunek zapłacą także państwa takie jak Polska.

Źródła: Departament Skarbu USA, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Associated Press, Onet Wiadomości.