Szykuj portfel przy kasie. Władze wracają do podwyżki opłaty cukrowej, znamy nowe stawki

Danina od słodzonych napojów obowiązuje w naszym kraju od 2021 roku. Obejmuje artykuły zawierające cukier, substancje słodzące oraz kofeinę czy taurynę. Choć z formalnego punktu widzenia nie stanowi ona podatku doliczanego bezpośrednio na paragonie w kasie – obciążając przedsiębiorstwa funkcjonujące na rynku napojowym – w rzeczywistości wpływa na ostateczną cenę płaconą przez konsumenta. Teraz gabinet rządowy planuje z jednej strony gruntownie uszczelnić procedury rozliczeniowe, z drugiej zaś podbić kwoty samej opłaty.

Warto przypomnieć, iż to kolejne podejście do podniesienia tych stawek. Pierwotnie wyższe obciążenia miały zacząć obowiązywać od 2026 roku, jednak ówczesne rozwiązania zostały zablokowane przez prezydenckie weto. Wtedy zdecydowano o odsunięciu podwyżki na 2027 rok. w tej chwili temat ponownie trafił na rządowe biurka, a projektowane obciążenia są znacząco wyższe niż dotychczasowe.

Nowe stawki opłaty cukrowej: ile mają wynieść?

Aktualnie bazowa opłata to 50 groszy w przeliczeniu na litr napoju, w którym znajduje się do 5 gramów cukrów w 100 mililitrach lub słodziki. W projektowanych przepisach kwota ta rośnie do 70 groszy za litr. Wyraźniejszy skok dotknie produktów z większą ilością cukru. Dzisiaj za każdy dodatkowy gram powyżej progu 5 gramów na 100 mililitrów dopłaca się 5 groszy na litr. Po wejściu w życie zmian opłata w tej części ma podskoczyć do 10 groszy. Korekcie ulegnie także górna granica całego obciążenia – maksymalny możliwy pułap opłaty wzrośnie z dotychczasowego 1,20 zł do 1,80 zł za litr.

Najbardziej drastyczną modyfikację zaplanowano dla napojów z dodatkiem tauryny lub kofeiny, które stanowią podstawę składu popularnych „energetyków”. W obecnym stanie prawnym dodatkowa danina z tytułu obecności tych substancji wynosi zaledwie 10 groszy za litr. Założenia rządu przewidują jej skok aż do 1 zł za litr. Oznacza to dziesięciokrotne zwiększenie tej części obciążenia.

Taka zmiana nie jest jednoznaczna z tym, iż każdy napój energetyczny w sklepie podrożeje dokładnie o kwotę podwyżki opłaty. Kształtowanie cen na półkach leży w gestii producentów oraz handlowców, którzy mogą w różnym stopniu decydować o przeniesieniu wyższych kosztów na portfele klientów.

Dlaczego zapadła decyzja o zmianach? Resort finansów tłumaczy powody

Ministerstwo Finansów argumentuje konieczność modyfikacji tym, iż obecne stawki ustalono kilka lat temu i od tamtej pory nie były one waloryzowane. Zdaniem urzędników ich wysokość stała się zbyt niska w porównaniu do obecnych cen sklepowych, przez co opłata przestała skutecznie realizować swój główny cel: ograniczanie dostępności cenowej produktów dosładzanych i motywowanie kupujących do zdrowszych wyborów.

Rząd zwraca przy tym uwagę na narastający problem nadwagi i otyłości oraz obciążenia finansowe, jakie generuje to zjawisko dla publicznej opieki zdrowotnej. Jak wynika z danych przytaczanych przez Ministerstwo Finansów, wpływy z opłaty cukrowej przynoszą aktualnie około 1,5 mld zł w skali roku.

Nowe reguły gry: uszczelnienie i przesunięcie opłaty na start dostaw

Projektowane przepisy to nie tylko wyższe kwoty, ale także przebudowa całego schematu poboru opłaty, mająca na celu uszczelnienie systemu. Rządzący zamierzają uprościć proces ustalania, kto faktycznie ma uiścić należność. Dziś obowiązek ten może dotyczyć rozmaitych podmiotów w łańcuchu handlowym, co nierzadko wymusza analizowanie skomplikowanych dróg dystrybucji.

Zgodnie z nową koncepcją ciężar rozliczenia zostanie przeniesiony na sam początek łańcucha dostaw. Odpowiedzialność spocznie przede wszystkim na:

• producentach,
• importerach,
• podmiotach sprowadzających napoje z innych państw Unii Europejskiej,
• przedsiębiorstwach zlecających wytworzenie napoju według ściśle ustalonej receptury.

Dodatkowo w prawie ma pojawić się termin „pierwszej sprzedaży”. Obowiązek uiszczenia daniny powstanie nie tylko przy tradycyjnej transakcji handlowej, ale również w wybranych przypadkach przekazania, wydania, darowizny towaru czy zużycia go na potrzeby firmy, reprezentacji bądź reklamy. Przewidziano przy tym wyjątek – opłaty nie trzeba będzie odprowadzać m.in. od darowizn przekazywanych organizacjom pożytku publicznego na cele dobroczynne.

Zmiana kalkulacji: liczy się cały cukier z etykiety

Nowelizacja ma uregulować również sposób obliczania zawartości cukru w produkcie. Pod uwagę brana będzie ogólna ilość cukrów widniejąca w tabeli wartości odżywczych na opakowaniu. Oznacza to zrównanie cukrów dodanych w procesie produkcji z tymi, które naturalnie znajdują się w surowcach.

W projekcie przewidziano jednak konkretne wyłączenia. Z opłaty mają być zwolnione m.in. napoje składające się z połączenia wody oraz soku owocowego lub warzywnego, pod warunkiem iż nie dodano do nich żadnych cukrów, sztucznych słodzików, kofeiny bądź tauryny. Zwolnienie obejmie też określone kategorie nektarów pozyskiwanych z owoców charakteryzujących się wysoką kwasowością, jeżeli spełnią wymogi formalne dotyczące składu i dodatków.

Dla kupujących kluczowa pozostaje kwestia, czy i jak mocno wzrosną codzienne wydatki. Zwiększenie stawek bezsprzecznie podnosi koszty wprowadzania napojów do obrotu, co może bezpośrednio odbić się na cenach detalicznych. Dziś nie sposób jednak zagwarantować, iż podwyżka dotknie każdego napoju w identycznym stopniu, ani podać uniwersalnej kwoty wzrostu w sklepach.

Ostateczny efekt zależeć będzie od receptury, objętości opakowania oraz polityki handlowej producentów i sieci sprzedaży. Szczególnej uwagi wymagają energetyki, gdzie skok opłaty za kofeinę lub taurynę jest drastyczny. Kierunek rządu jest jednak jasny: powrót do podwyżek i uszczelnienie przepisów stały się faktem, a ostateczne skutki dla portfeli poznamy po finalnym uchwaleniu regulacji.