Szpitale marszałkowskie pod presją finansową. Komisja Zdrowia ZWRP o zadłużeniu, nadwykonaniach i konsolidacji placówek

Rosnące zobowiązania szpitali, problemy z finansowaniem świadczeń zdrowotnych oraz konieczność zmian organizacyjnych w systemie ochrony zdrowia były głównymi tematami posiedzenia Komisji ds. Ochrony Zdrowia Związku Województw RP. Z przedstawionych danych wynika, iż łączne zobowiązania podmiotów leczniczych samorządów województw wyniosły na koniec pierwszego półrocza 2026 r. blisko 14,9 mld zł. Samorządowcy rozmawiali z przedstawicielami Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia o możliwościach zabezpieczenia finansowania szpitali oraz rozwiązaniach, które mogłyby poprawić funkcjonowanie regionalnej ochrony zdrowia.

13 października w Warszawie odbyło się posiedzenie Komisji ds. Ochrony Zdrowia Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej z udziałem dyrektorów departamentów zdrowia urzędów marszałkowskich oraz przedstawicieli Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia.

Obradom przewodniczył Roman Kolek, przewodniczący Komisji ds. Ochrony Zdrowia ZWRP. Dyskusja koncentrowała się na zagrożeniach dla funkcjonowania podmiotów leczniczych w IV kwartale 2026 r., rozliczaniu nadwykonań, prognozach finansowania świadczeń w 2027 r. oraz możliwościach konsolidacji szpitali prowadzonych przez różne jednostki samorządu terytorialnego.

NFZ o finansowaniu świadczeń w 2026 i 2027 roku

Jednym z najważniejszych punktów posiedzenia była dyskusja dotycząca sytuacji finansowej Narodowego Funduszu Zdrowia i możliwości zapewnienia ciągłości finansowania świadczeń medycznych.

Dariusz Jarnutowski, dyrektor Departamentu Ekonomiczno-Finansowego w Centrali NFZ, przedstawił informacje dotyczące realizacji planu finansowego Funduszu.

Jak wyjaśnił, pierwotny plan finansowy NFZ na 2026 r. zakładał przychody i koszty na poziomie 217,388 mld zł. W wyniku kolejnych zmian planowane przychody zwiększono o około 7,8 mld zł, a koszty o blisko 10 mld zł.

Dodatkowe środki pochodziły przede wszystkim z budżetu państwa. Dotacja podmiotowa, zaplanowana początkowo na poziomie 26 mld zł, została zwiększona o 7,6 mld zł.

Przedstawiciel NFZ poinformował również o procedowanym zwiększeniu finansowania o kolejne około 3,36 mld zł. Środki te mają zostać przeznaczone przede wszystkim na rozliczenie nadwykonań w zakresach nielimitowanych oraz świadczeń realizowanych w ramach programów lekowych i chemioterapii za drugi kwartał 2026 r.

W trakcie dyskusji przedstawiciele samorządów zwracali uwagę na trudności związane z opóźnieniami w regulowaniu należności za wykonane świadczenia. Szczególne obawy dotyczyły programów lekowych, w tym terapii onkologicznych, których realizacja nie może być uzależniona wyłącznie od bieżących możliwości finansowych placówek.

Poruszono również problem finansowania badań i świadczeń ponadlimitowych. Przedstawiciel NFZ przypomniał o zmianach zasad rozliczania części nadwykonań. W przypadku ponadlimitowych badań rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej przewidziano finansowanie na poziomie 50 proc. ceny umownej, natomiast kolonoskopii i gastroskopii – 60 proc. ceny umownej.

Dla określonych świadczeń nielimitowanych przesunięto także termin rozliczenia na okres po zakończeniu roku.

Istotnym zagadnieniem pozostawało zabezpieczenie finansowania ostatnich miesięcy 2026 r. Jak poinformował przedstawiciel Funduszu, w trzech oddziałach wojewódzkich występowało zagrożenie niedostatecznego finansowania świadczeń w IV kwartale. Dodatkowe środki skierowane do tych oddziałów mają umożliwić utrzymanie dotychczasowego poziomu finansowania.

W odniesieniu do 2027 r. wskazano, iż w projekcie budżetu państwa przewidziano zwiększenie dotacji podmiotowej dla NFZ do 41,5 mld zł. Jednocześnie zaznaczono, iż nierozliczone zobowiązania związane ze świadczeniami nielimitowanymi z 2026 r. będą musiały zostać uwzględnione w finansowaniu kolejnego roku.

Nadwykonania ujawniają regionalne różnice

Roman Kolek przedstawił wyniki analizy nadwykonań świadczeń zdrowotnych realizowanych przez podmioty lecznicze samorządów województw w pierwszym półroczu 2026 r.

Zestawienie przygotowane na podstawie informacji przekazanych przez poszczególne regiony pokazało znaczne zróżnicowanie poziomu nadwykonań w stosunku do wartości zawartych umów z NFZ.

W przypadku leczenia szpitalnego w ramach podstawowego szpitalnego systemu zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej średni poziom nadwykonań po dwóch kwartałach wyniósł około 12 proc. wartości kontraktów. Przeciętna wartość nadwykonań w przeliczeniu na mieszkańca wyniosła około 57 zł.

Znaczące różnice między województwami odnotowano również w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, programach lekowych, rehabilitacji oraz psychiatrii.

Przewodniczący Komisji podkreślał, iż analiza danych powinna służyć nie tylko ocenie sytuacji finansowej poszczególnych placówek, ale także wskazywaniu systemowych problemów związanych z planowaniem i podziałem środków.

Uczestnicy posiedzenia zwracali uwagę, iż niedostateczne finansowanie świadczeń może prowadzić do ograniczania dostępności leczenia i wydłużania kolejek.

Dodatkowym problemem jest realizacja inwestycji finansowanych ze środków europejskich, w tym Krajowego Planu Odbudowy. Szpitale zobowiązane do osiągania określonych wskaźników wykorzystania zakupionego sprzętu mogą mieć trudności z ich realizacją, o ile NFZ nie zapewni odpowiednich kontraktów.

W dyskusji wskazywano, iż brak możliwości sfinansowania świadczeń wykonywanych na zakupionej aparaturze może prowadzić do problemów z zachowaniem trwałości i warunków projektów, a w skrajnych przypadkach do ryzyka zwrotu dofinansowania.

Blisko 14,9 mld zł zobowiązań szpitali marszałkowskich

Kolejnym istotnym punktem posiedzenia była prezentacja Justyny Szydło, dyrektor Departamentu Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, dotycząca zobowiązań podmiotów leczniczych samorządów województw.

Według przedstawionych danych na koniec pierwszego półrocza 2026 r. łączne zobowiązania tych jednostek wyniosły około 14,882 mld zł.

Zobowiązania krótkoterminowe osiągnęły poziom około 12,673 mld zł, natomiast długoterminowe – 2,208 mld zł. Wartość zobowiązań wymagalnych, czyli takich, których termin płatności już upłynął, wynosiła około 2,289 mld zł.

W prezentacji podkreślono, iż sama wysokość zobowiązań nie może stanowić jedynego kryterium oceny kondycji finansowej regionalnych podmiotów leczniczych. Województwa różnią się liczbą prowadzonych szpitali, strukturą świadczeń, wielkością populacji oraz zakresem odpowiedzialności za regionalną ochronę zdrowia.

Uczestnicy dyskusji wskazywali na potrzebę pogłębienia analiz finansowych, między innymi poprzez przeliczanie zobowiązań na mieszkańca oraz odnoszenie ich do wartości kontraktów zawartych z NFZ.

Zwracano również uwagę na zależność między narastaniem zobowiązań a opóźnieniami w otrzymywaniu płatności za świadczenia ponadlimitowe.

Przedstawiciele regionów podkreślali, iż szpitale samorządowe starają się zapewniać pacjentom ciągłość opieki, choćby gdy oznacza to ponoszenie kosztów przekraczających bieżące finansowanie ze środków publicznych.

Konsolidacja szpitali – samorządy przedstawiają rozwiązania

Ważną część obrad poświęcono możliwościom konsolidacji podmiotów leczniczych i tworzenia nowych modeli zarządzania regionalną siecią szpitali.

Przedstawiciele samorządów podkreślali, iż procesy konsolidacyjne powinny prowadzić do racjonalizacji kosztów, poprawy jakości zarządzania i efektywniejszego wykorzystania zasobów medycznych. Jednocześnie zwracali uwagę na konieczność uwzględnienia uwarunkowań lokalnych, sytuacji finansowej poszczególnych placówek oraz społecznych konsekwencji zmian.

Szczegółową koncepcję przedstawił dr Paweł Adamczyk, skarbnik województwa kujawsko-pomorskiego i przewodniczący Komisji ds. Finansów Publicznych ZWRP.

Projekt zakłada utworzenie wspólnej samorządowej regionalnej spółki szpitalnej, której współwłaścicielami byłyby cztery jednostki samorządu terytorialnego: województwo kujawsko-pomorskie, powiat inowrocławski, miasto Grudziądz oraz powiat golubsko-dobrzyński.

Konsolidacją miałyby zostać objęte placówki działające w Bydgoszczy, Inowrocławiu, Grudziądzu i Golubiu-Dobrzyniu, przy czym udział ostatniego z podmiotów planowany jest na późniejszym etapie.

Proponowany model przewiduje wspólny zarząd, zintegrowane zarządzanie finansami, zakupami i administracją, a jednocześnie zachowanie lokalnej tożsamości i nazw szpitali.

– Nie chcemy przejmować ich jednostek – podkreślał Paweł Adamczyk, wyjaśniając, iż celem projektu jest stworzenie partnerskiej struktury, w której samorządy zachowają udziały oraz wpływ na funkcjonowanie placówek.

Jednym z największych wyzwań pozostaje zadłużenie części szpitali i wysokie koszty jego obsługi. Przedstawiona koncepcja zakłada m.in. możliwość refinansowania istniejących zobowiązań na korzystniejszych warunkach oraz uporządkowania zarządzania finansowego.

W dyskusji wskazywano, iż dla skutecznego przeprowadzania konsolidacji niezbędne są również instrumenty umożliwiające restrukturyzację zadłużenia, w tym dostęp do długoterminowego finansowania.

Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia poinformował o pracach nad rozwiązaniami legislacyjnymi dotyczącymi instrumentów wsparcia finansowego podmiotów leczniczych.

Resort zachęcał jednocześnie samorządy do korzystania z konkursu finansowanego z Funduszu Medycznego, w którym maksymalna wysokość wsparcia na działania infrastrukturalne i zakup sprzętu może wynieść 70 mln zł. Warunkiem uzyskania dofinansowania jest jednak zakończenie wymaganych procesów konsolidacyjnych w terminie określonym w regulaminie konkursu.

ZWRP proponuje elastyczne zarządzanie szpitalami

Podczas posiedzenia omówiono również inicjatywę Zarządu Związku Województw RP dotyczącą wprowadzenia dodatkowych możliwości prawnych w zakresie wspólnego zarządzania podmiotami leczniczymi.

Przedstawiona propozycja zakłada zmianę przepisów ustawy o działalności leczniczej, która umożliwiłaby powierzenie zarządzania samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej wyspecjalizowanemu podmiotowi zarządzającemu.

Rozwiązanie pozwalałoby integrować zarządzanie szpitalami bez konieczności każdorazowego przekształcania ich w spółki prawa handlowego czy przejmowania majątku przez inny samorząd.

Jako przykład wskazano inicjatywę województwa zachodniopomorskiego, gdzie powołano spółkę Szpitale Zachodniopomorskie. Docelowo mogłaby ona odpowiadać za skoordynowane zarządzanie placówkami, z zachowaniem ich dotychczasowej formy organizacyjnej.

Uczestnicy posiedzenia podkreślali, iż takie rozwiązanie mogłoby ułatwić współpracę szpitali wojewódzkich i powiatowych, ograniczyć konkurencję o personel medyczny oraz umożliwić bardziej racjonalny podział świadczeń w regionach.

Wskazywano również, iż elastyczne modele zarządzania mogą ograniczyć napięcia społeczne towarzyszące formalnym połączeniom szpitali.

Przedstawiciele samorządów apelowali, aby Ministerstwo Zdrowia uwzględniło różnorodność proponowanych rozwiązań, zamiast opierać procesy konsolidacyjne wyłącznie na jednym modelu organizacyjnym.

Od liczby procedur do efektów leczenia

Ostatnia część posiedzenia dotyczyła koncepcji transformacji systemu ochrony zdrowia w kierunku modelu Value-Based Healthcare (VBHC), czyli opieki zdrowotnej opartej na wartości.

Założenia Polskiego Systemu Zdrowia przedstawił prof. Mieczysław Pasowicz, reprezentujący Centrum Doskonałości Sztucznej Inteligencji AGH oraz Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali.

Proponowana koncepcja zakłada odejście od dominującego modelu finansowania liczby wykonanych procedur medycznych na rzecz systemu premiującego osiąganie rzeczywistych efektów zdrowotnych.

– Co jest wartością publiczną systemu? Wydłużenie życia w zdrowiu – podkreślał prof. Mieczysław Pasowicz.

W przedstawionym modelu większą rolę miałyby odgrywać profilaktyka, opieka ambulatoryjna, wczesna diagnostyka oraz koordynacja leczenia.

Profesor zaproponował również wykorzystanie nowoczesnych rozwiązań cyfrowych, w tym sztucznej inteligencji, do monitorowania wskaźników jakości leczenia, kosztów terapii i efektów zdrowotnych.

Istotnym elementem koncepcji jest wzmocnienie roli województw jako regionalnych integratorów systemu ochrony zdrowia, dysponujących narzędziami pozwalającymi dostosowywać organizację świadczeń do potrzeb mieszkańców.

Zdaniem autora propozycji wdrożenie takiego modelu wymagałoby etapowego podejścia oraz przeprowadzenia pilotażu w wybranych regionach.

Prof. Pasowicz zadeklarował gotowość współpracy z samorządami województw przy przygotowaniu i wdrażaniu rozwiązań pilotażowych.

Samorządy chcą większego wpływu na regionalną politykę zdrowotną

Podsumowując posiedzenie, Roman Kolek podkreślił potrzebę dalszej współpracy samorządów województw z Ministerstwem Zdrowia i Narodowym Funduszem Zdrowia w poszukiwaniu rozwiązań poprawiających funkcjonowanie systemu.

W trakcie obrad wielokrotnie wskazywano, iż problemy finansowe i organizacyjne podmiotów leczniczych mają charakter systemowy, dlatego ich rozwiązanie wymaga działań wykraczających poza kompetencje poszczególnych dyrektorów szpitali i organów tworzących.

Komisja opowiedziała się w dyskusji za potrzebą bardziej elastycznego podejścia do reorganizacji sieci placówek oraz uwzględniania regionalnych uwarunkowań w kształtowaniu polityki zdrowotnej.

Jednym z wniosków ze spotkania była zapowiedź przygotowania projektu stanowiska Komisji, które ma odzwierciedlać najważniejsze problemy i postulaty przedstawione podczas obrad. Dokument ma zostać skierowany do członków Komisji w celu dalszych uzgodnień.

Uczestnicy spotkania podkreślali, iż nadrzędnym celem proponowanych zmian powinno pozostawać zapewnienie mieszkańcom wszystkich województw stabilnego dostępu do świadczeń zdrowotnych, przy jednoczesnym poprawianiu efektywności zarządzania publicznymi środkami.