2 godzin temu
System kaucyjny miał podnieść poziom recyklingu, a wygenerował ogrom problemów. O jego niedoskonałościach mówią już nie tylko osoby prywatne, ale także samorządy.
Obecny system kaucyjny działa w niepełnej formie, oszukując samorządy wiejskie i przerzucając koszty na konsumentów. – twierdzi Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej w opublikowanym stanowisku na temat funkcjonowania systemu kaucyjnego i domaga się zmian oraz kontroli NIK.
Stanowisko Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje na poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu kaucyjnego, który – w obecnym kształcie – nie realizuje zakładanych celów środowiskowych ani organizacyjnych. Kluczowym problemem jest wdrożenie systemu w oderwaniu od mechanizmu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), co skutkuje zachwianiem równowagi finansowej i organizacyjnej całego systemu gospodarki odpadami. W konsekwencji gminne instalacje komunalne tracą istotny element infrastrukturalny, a ryzyko zakłóceń w procesach recyklingu znacząco wzrasta.
– System miał funkcjonować w powiązaniu z mechanizmem ROP-u (rozszerzonej odpowiedzialności producenta), który miał zapewnić stabilne finansowanie i krytyczny komponent infrastrukturalny niezbędny dla prawidłowego działania instalacji komunalnych. Tymczasem Rząd odsunął wdrożenie ROP-u w czasie, wprowadzając system kaucyjny w niepełnej formie. W efekcie nasze gminne instalacje komunalne tracą jeden z kluczowych elementów systemu, co stwarza realne ryzyko zakłóceń w recyklingu i gospodarce odpadami – wskazuje ZGWRP.
Związek podkreśla, iż koszty funkcjonowania systemu zostały w praktyce przerzucone na konsumentów oraz samorządy, przy jednoczesnym braku adekwatnego udziału producentów. Dodatkowo operatorzy systemu osiągają zyski z nieodebranych kaucji, które pozostają poza kontrolą publiczną i nie wspierają lokalnej infrastruktury. Mechanizm ten prowadzi do sytuacji, w której sektor prywatny korzysta finansowo, natomiast gminy ponoszą koszty i tracą wartościowe frakcje surowców.
Dane społeczne potwierdzają niską skuteczność systemu – większość obywateli ocenia go negatywnie, a poziom zwrotu opakowań jest istotnie niższy od zakładanego. Szczególnie niekorzystna sytuacja dotyczy obszarów wiejskich, gdzie dostęp do automatów i punktów zwrotu jest ograniczony lub zerowy. Prowadzi to do wykluczenia części mieszkańców z możliwości odzyskania kaucji oraz pogłębia nierówności między miastami a wsiami.
– Zgodnie z badaniem IBRIS dla „Rzeczpospolitej”, ponad połowa Polaków ocenia system negatywnie. Wśród 1073 respondentów 30,3% uznało, iż system działa „źle”, a 20,2% – „bardzo źle”. Pozytywne opinie wskazało jedynie 27,6% badanych. Co więcej, aż 48,1% ankietowanych deklaruje, iż nigdy nie oddaje opakowań objętych kaucją, a kolejne 24,4% – iż robi to rzadko. – wskazuje ZGWRP.
Istotnym problemem jest również sposób rozliczania zwrotów, w tym stosowanie voucherów o ograniczonym terminie ważności. W warunkach utrudnionego dostępu do punktów handlowych skutkuje to utratą środków przez mieszkańców, co podważa zaufanie do systemu i generuje dodatkowe, nieuzasadnione obciążenia finansowe.
Związek Gmin Wiejskich RP postuluje pilne działania naprawcze, w tym pełne wdrożenie ROP, zapewnienie równomiernej dostępności infrastruktury zwrotu, zwiększenie odpowiedzialności producentów oraz wprowadzenie mechanizmów rekompensujących gminom koszty systemu. najważniejsze znaczenie ma również zapewnienie pełnej transparentności finansowej oraz przeprowadzenie audytu Najwyższej Izby Kontroli w celu weryfikacji funkcjonowania systemu i przepływu środków.
– Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej wnosi o natychmiastowe podjęcie działań w zakresie: Zapewnienia pełnej funkcjonalności systemu kaucyjnego w powiązaniu z ROP-em oraz równomiernej dostępności automatów i punktów zwrotu na terenach wiejskich. Wprowadzenia mechanizmu, w którym nieodebrane kaucje rekompensują koszty gmin i wspierają lokalną infrastrukturę komunalną. Zwiększenia odpowiedzialności producentów, którzy powinni finansować system niezależnie od poziomu odzyskanych kaucji. Pełnej jawność finansowa systemu – raportowanie wpłat producentów, przepływów kaucji i kosztów operacyjnych. Natychmiastowego audytu Najwyższej Izby Kontroli (NIK) w zakresie funkcjonowania systemu kaucyjnego i powiązań z ROP-em, w celu weryfikacji przepływu środków, realizacji zobowiązań producentów oraz schematy funkcjonowania systemu w gminach wiejskich. – domaga się ZGWRP.