Synagoga Kaukaska odzyskała dawny blask

Po latach starań i prac konserwatorskich Synagoga Kaukaska w Krynkach została oficjalnie zaprezentowana po renowacji. Uroczyste odsłonięcie odrestaurowanego obiektu odbyło się 19 czerwca. Dzięki przeprowadzonym pracom jeden z najcenniejszych zabytków żydowskiego dziedzictwa kulturowego na Podlasiu odzyskał historyczny wygląd, a badania prowadzone podczas remontu pozwoliły odkryć cenne ślady jego przeszłości.

Uroczystość odsłonięcia odrestaurowanej Synagogi Kaukaskiej zgromadziła mieszkańców, samorządowców, przedstawicieli instytucji kultury oraz gości zainteresowanych historią Krynek. Zakończona właśnie renowacja przywróciła zabytkowemu budynkowi dawny charakter, podkreślając jego znaczenie dla lokalnego dziedzictwa kulturowego.

Podczas wydarzenia krótki rys historyczny obiektu przedstawiła Lucyna Jurkiewicz z Gminnego Ośrodka Kultury w Krynkach. Jak przypomniała, Synagoga Kaukaska, zwana również Kaukaskim Beth Midraszem, powstała w połowie XIX wieku i została wybudowana przez mieszkańców robotniczej dzielnicy Kaukaz.

Była to skromna bożnica wzniesiona przez robotników zamieszkujących dzielnicę Kaukaz. W budynku znajdował się także babiniec. Po II wojnie światowej, podobnie jak wiele innych obiektów w Krynkach, synagoga była zniszczona i wypalona. W kolejnych latach pełniła funkcje publiczne. Najpierw działało tu kino Malwa, później kino Krokus, a od 1990 roku rozpoczęto przebudowę budynku na salę widowiskową Gminnego Ośrodka Kultury - mówiła Jurkiewicz.

Jak podkreśliła, dzięki zaangażowaniu samorządu i wielu osób udało się przywrócić obiektowi jego dawny wygląd.

Zachowano charakterystyczne zdobienia zewnętrzne i architektoniczne detale budynku. Cieszymy się, iż dziś możemy podziwiać odrestaurowaną synagogę, która stanowi prawdziwą perełkę architektoniczną naszej gminy - dodała.

Lucyna Jurkiewicz przypomniała również o tragicznych losach społeczności żydowskiej związanej z tym miejscem.

Te mury pamiętają swoich dawnych użytkowników i wyznawców. Niestety ich historia zakończyła się tragicznie podczas II wojny światowej. W listopadzie 1942 roku mieszkańcy żydowscy zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince. Część z nich trafiła również do Auschwitz. Byli to ludzie, którzy przez lata współtworzyli historię Krynek. Dziś pamiętamy o nich i nie pozwalamy wymazać ich z historii naszego miasta - podkreśliła.

Burmistrz Krynek Jolanta Gudalewska podkreśliła, iż największym sukcesem inwestycji było przywrócenie pamięci o dawnej synagodze. W trakcie prac odnaleziono fragmenty polichromii ściennej oraz odkryto część okien, które przez lata pozostawały zamurowane. Niektóre z nich znajdują się na ścianie łączącej zabytkowy obiekt z nowo dobudowaną częścią budynku. Choć okna te mają w tej chwili charakter tzw. ślepych okien, całość tworzy wyjątkowy efekt wizualny. Szczególne wrażenie robią również fragmenty dawnych napisów odnalezione w zamurowanych ścianach.

Chciałabym serdecznie podziękować wszystkim osobom zaangażowanym w realizację tej inwestycji. Szczególne słowa uznania kieruję do samorządu gminy Krynki: Rady Miejskiej oraz pracowników Urzędu Miejskiego w Krynkach, którzy bezpośrednio nadzorowali i uczestniczyli w realizacji tego przedsięwzięcia. Dziękuję także Podlaskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków wraz ze współpracownikami, którzy czuwali nad każdym etapem prac i każdym detalem. kooperacja przebiegała bardzo dobrze, a jej efektem jest wnętrze, które dziś możemy podziwiać – mówiła burmistrz.

Podziękowała również mieszkańcom, którzy nie zwątpili w sens tej inwestycji i wykazali się cierpliwością, mimo iż obiekt był wyłączony z użytkowania przez blisko dwa lata. Najpierw prowadzone były prace przygotowawcze i badawcze, następnie opracowano projekt, wyłoniono wykonawcę i przystąpiono do realizacji inwestycji.

Jestem wdzięczna każdej osobie, która wspierała nas dobrym słowem i życzyła powodzenia w realizacji tego przedsięwzięcia – powiedziała Jolanta Gudalewska.

Głos podczas uroczystości zabrał również Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków Adam Musiuk. Podkreślał znaczenie synagogi nie tylko jako zabytku architektury, ale także miejsca pamięci o wielokulturowej historii miasta. Zdaniem konserwatora odrestaurowana synagoga stanowi symbol połączenia przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Przeszłość, bo zachowujemy pamięć o ludziach, którzy byli tutaj przed nami. Każdy fragment tych murów opowiada historię Krynek i ich mieszkańców. Teraźniejszość, bo dziś finalizujemy wielkie dzieło przywracania temu miejscu dawnego znaczenia. Przyszłość, bo synagoga będzie służyć jako przestrzeń spotkań, edukacji, sztuki i budowania wspólnoty - zaznaczył.

Adam Musiuk zwrócił również uwagę, iż ochrona zabytków to znacznie więcej niż ratowanie historycznych budynków.

Ochrona zabytków nie jest jedynie ochroną starych murów. To troska o pamięć, tożsamość i wartości, które chcemy przekazać kolejnym pokoleniom. Zabytki są naprawdę żywe wtedy, gdy ponownie zaczynają służyć ludziom i stają się miejscem dialogu oraz wzajemnego poznania - dodał.

Szczególnym gościem uroczystości był Bob Silverstein, wnuk Lei Kaplan – mieszkanki Krynek pochodzenia żydowskiego, która opuściła miasto po I wojnie światowej. Jest przedsiębiorcą, doktorem biochemii Uniwersytetu Chicagowskiego oraz pasjonatem historii i genealogii. Od wielu lat angażuje się w działania na rzecz ochrony cmentarzy żydowskich w Polsce. Współpracuje m.in. z organizacjami Przyjaciele Cmentarzy Żydowskich w Polsce, Żydowskim Towarzystwem Genealogicznym w Illinois oraz Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie. Jak podkreślał, udział w uroczystości był dla niego niezwykle wzruszającym i symbolicznym doświadczeniem.

Trudno mi wyrazić słowami, jak wielkim zaszczytem jest dla mnie możliwość uczestniczenia w uroczystości otwarcia odrestaurowanej Synagogi Kaukaskiej. Dziękuję za możliwość przeżywania tej chwili razem z mieszkańcami Krynek i potomkami dawnych mieszkańców miasta. Jestem przekonany, iż synagoga przez wiele lat będzie służyć lokalnej społeczności i inspirować wszystkich odwiedzających. Nie potrafię wyobrazić sobie piękniejszego przeznaczenia dla tego miejsca - mówił Silverstein.

Podkreślił również, iż wizyta w Krynkach ma dla niego wymiar osobisty i pozwala lepiej poznać historię własnej rodziny.

Kiedy w 1993 roku rozpocząłem poszukiwania genealogiczne, dowiedziałem się, iż moja babcia pochodziła z Krynek. O samym mieście nie wiedziałem wówczas praktycznie nic. Było ono dla mnie jedynie niewielkim punktem na mapie. Dziś mogę zobaczyć miejsce, z którego wywodzi się moja rodzina, i lepiej zrozumieć historię swoich przodków - wspominał.

W uroczystości uczestniczył także starosta sokólski Piotr Rećko, który zwracał uwagę na wielokulturowe dziedzictwo regionu oraz konieczność zachowania pamięci o jego dawnych mieszkańcach.

Powiat sokólski od zawsze był miejscem spotkania wielu narodów, kultur i religii. II wojna światowa przyniosła ogromną tragedię i pochłonęła życie tysięcy ludzi, jednak nie udało się zniszczyć dziedzictwa, które przez wieki współtworzyła tutaj społeczność żydowska. Naszym obowiązkiem jest dziś pielęgnowanie pamięci o dawnych sąsiadach i współobywatelach oraz ochrona miejsc związanych z ich historią - mówił starosta.

Piotr Rećko przypomniał również o działaniach realizowanych na terenie powiatu sokólskiego, których celem jest upamiętnienie społeczności żydowskiej, m.in. o wystawie w synagodze w Suchowoli oraz muralu poświęconym dawnym mieszkańcom żydowskiego pochodzenia w Dąbrowie Białostockiej.

Chcemy, aby te miejsca i inicjatywy były lekcją historii, ale także tolerancji, szacunku i otwartości na drugiego człowieka. To wartości, które powinny być przekazywane kolejnym pokoleniom - podkreślał.

Starosta zwrócił również uwagę na znaczenie Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, za pomocą którego możliwa była realizacja wielu inwestycji konserwatorskich na terenie powiatu.

Wiele obiektów udało się odrestaurować właśnie dzięki środkom pozyskanym z programu Polski Ład. Także renowacja Synagogi Kaukaskiej nie byłaby możliwa bez tego wsparcia. To inwestycja, która przywraca pamięć o historii i jednocześnie tworzy przestrzeń dla przyszłych pokoleń - zaznaczył.

Na zakończenie podziękował wszystkim osobom zaangażowanym w realizację przedsięwzięcia, szczególne słowa uznania kierując do Jolanty Gudalewskiej, burmistrz Krynek.

Chciałbym, aby to miejsce tętniło życiem kulturalnym, było symbolem dialogu, tolerancji i wzajemnego szacunku. Jestem przekonany, iż dzięki zaangażowaniu mieszkańców i instytucji kultury synagoga będzie służyć społeczności przez długie lata - podsumował.

Organizatorami uroczystości były Gmina Krynki, Urząd Miejski w Krynkach oraz Gminny Ośrodek Kultury w Krynkach.

Wydarzeniu towarzyszyły liczne atrakcje kulturalne i artystyczne. Uczestnicy mogli obejrzeć wystawę malarstwa „Nostalgiczne Krynki” autorstwa Tomasza Pytla oraz ekspozycję archiwalnych fotografii przygotowaną przez Michała Dąbrowskiego, twórcę cyfrowego portalu „Lokalne Historie”. Zwieńczeniem uroczystości był koncert muzyki klezmerskiej w wykonaniu zespołu Chanajki Klezmer Band.

_______________________________

Głównym celem przedsięwzięcia było przywrócenie historycznego charakteru wnętrz synagogi oraz wyeksponowanie zachowanych elementów zabytkowych. W trakcie prac odsłonięto fragmenty ścian i stropów, które przez lata były zakryte panelami, co umożliwiło przeprowadzenie badań konserwatorskich i renowację oryginalnych detali architektonicznych pochodzących z okresu powstania obiektu. Zakres robót obejmował m.in. wymianę posadzek wykonanych w latach 90., rozbiórkę części ścian działowych dobudowanych w latach 60., wymianę stolarki okiennej i drzwiowej oraz modernizację instalacji elektrycznej, oświetleniowej i nagłośnieniowej. Przeprowadzono również wymianę systemu ogrzewania, instalacji wodno-kanalizacyjnej oraz wykonano nowy system wentylacji. Wyremontowano także sanitariaty i pomieszczenia gospodarcze wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną. Równolegle prowadzono szeroko zakrojone prace konserwatorskie. Usunięto wtórne warstwy malarskie, przeprowadzono ocenę stanu zachowania historycznych dekoracji oraz wyeksponowano najcenniejsze fragmenty oryginalnych polichromii. Ubytki zostały zrekonstruowane, a pozostałe powierzchnie zaaranżowano w sposób harmonijnie uzupełniający zachowaną substancję zabytkową.

Renowacja została zrealizowana w ramach zadania pn. „Prace restauratorskie i roboty budowlane obejmujące budynek dawnej synagogi w Krynkach wpisanej do rejestru zabytków”. Całkowita wartość inwestycji wyniosła 1 931 037 zł, z czego 1 200 000 zł stanowiło dofinansowanie pozyskane z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków w ramach programu Polski Ład. Wkład własny Gminy Krynki wyniósł 731 037 zł.

{youtube}b2uBqsaCMRQ{/youtube}

{gallery}zdjecia/2026/Czerwiec/53/{/gallery}

/SM, TL/