2 miesięcy temu
1 marca minęła piętnasta rocznica śmierci Jolanty Brzeskiej (1947–2011)- działaczki obywatelskiej z Warszawy, której tragiczne odejście do dziś pozostaje jedną z najbardziej wstrząsających i niewyjaśnionych spraw III Rzeczypospolitej.
Z biegiem lat jej nazwisko stało się symbolem oporu wobec dzikiej reprywatyzacji, ale także znakiem bezradności państwa wobec dramatów zwykłych obywateli.
Brzeska nie była politykiem ani osobą publiczną w tradycyjnym sensie. Była emerytowaną pielęgniarką, mieszkanką kamienicy przy ul. Nabielaka w Warszawie. Do działalności społecznej zmusiła ją sytuacja, w której znalazło się tysiące lokatorów stolicy po rozpoczęciu procesów reprywatyzacyjnych. Podwyżki czynszów, presja właścicieli, groźba eksmisji i pogarszające się warunki życia sprawiły, iż zaczęła organizować sąsiadów i współtworzyć Warszawskie Stowarzyszenie Lokatorów.
Jej aktywność gwałtownie przekroczyła ramy lokalnego konfliktu. Brzeska stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy ruchu lokatorskiego. Publicznie mówiła o nadużyciach związanych z przejmowaniem kamienic, o strachu mieszkańców i o mechanizmach, które pozwalały traktować ludzi jak przeszkodę w obrocie nieruchomościami. Występowała na demonstracjach, udzielała wywiadów, pisała pisma do urzędów i instytucji państwowych. Nie godziła się na milczenie.
Czytaj: „Poczet niezłomnych. Kto naprawia Polskę?”
1 marca 2011 roku jej ciało odnaleziono w Lesie Kabackim. Okoliczności śmierci od początku budziły ogromne kontrowersje i społeczne emocje. Śledztwa prowadzone przez lata nie doprowadziły do jednoznacznego ustalenia sprawców ani pełnego wyjaśnienia sprawy. Kolejne decyzje prokuratury, wznowienia i umorzenia postępowań utrwalały poczucie, iż państwo nie potrafi odpowiedzieć na jedno z najważniejszych pytań: kto i dlaczego zabił Jolantę Brzeską.
Jej śmierć stała się momentem przełomowym w debacie publicznej o reprywatyzacji. To właśnie wtedy problem, wcześniej postrzegany jako skomplikowany spór prawny, zaczął być widziany przez pryzmat ludzkich tragedii. W kolejnych latach ujawniano skalę patologii związanych z przejmowaniem warszawskich nieruchomości, a temat trafił do parlamentu, komisji weryfikacyjnych i ogólnopolskiej debaty politycznej.
Dla środowisk lokatorskich Brzeska pozostała symbolem odwagi obywatelskiej. Co roku 1 marca realizowane są marsze pamięci i spotkania upamiętniające jej działalność. Nie są one wyłącznie wspomnieniem konkretnej osoby. To także przypomnienie, iż za decyzjami administracyjnymi i sporami własnościowymi stoją ludzie, ich bezpieczeństwo i poczucie stabilności.
Piętnaście lat po jej śmierci wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi. Sprawa Jolanty Brzeskiej wciąż jest testem wiarygodności państwa i jego umiejętności ochrony obywateli słabszych wobec silniejszych. Niezależnie od politycznych sporów jedno pozostaje pewne: pamięć o niej nie przetrwała dlatego, iż była bohaterką z wyboru, ale dlatego, iż w sytuacji zagrożenia potrafiła powiedzieć „nie”.
Iluminacja na froncie Pałacu Prezydenckiego w Warszawie w marcu 2026 r. Foto: Grzegorz Jakubowski / KPRP. Kliknij, aby powiększyć.,Dziś jej historia przypomina, jak cienka bywa granica między sprawą administracyjną a ludzkim dramatem. I jak długo trwa społeczne oczekiwanie na sprawiedliwość, kiedy ta granica zostaje przekroczona.
Trawestując fragment wiersza Czesława Miłosza „Który skrzywdziłeś” można napisać tak:
Nie bądź bezpieczny.
Warszawiak pamięta.
Możesz go zabić – narodzi się nowy.
Spisane będą czyny i rozmowy.
W marcu 2011 roku rządem w Polsce kierował Donald Tusk, prezydentem Warszawy była Hanna Gronkiewicz-Waltz – oboje z Platformy Obywatelskiej.
→ M. Baryła
4.03.2026
• collage: barma / Gazeta Trybunalska
