Światowy Dzień Środowiska. Spirala ocieplenia kręci się szybciej niż przewidywano a Trump likwiduje system monitorowania oceanów

Tegoroczny Światowy Dzień Środowiska obchodzony jest pod hasłem #NowForClimate. To wezwanie do działania tu i teraz wynika z bardzo konkretnych fizycznych przesłanek. Przez tysiące lat, aż do epoki przemysłowej XIX w, średnioroczna temperatura na Ziemi wynosiła 13,5°C do 14°C. Jednak ostatnie lata są pasmem kolejnych rekordów ciepła, a naukowcy oceniają, iż system klimatyczny jest na granicy trwałego osiągnięcia poziomu +1,5°C ocieplenia względem lat 1850-1900 – informuje UNEP-GRID Warszawa.

Przez wiele lat głównym celem działań klimatycznych było ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Działania te przez cały czas pozostają istotnym warunkiem zahamowania wzrostu ocieplenia. Liczne analizy pokazują jednak, iż sama redukcja emisji może nie wystarczyć do zatrzymania zachodzących zmian.

Dalsza część tekstu jest pod wywiadem z Marią Andrzejewską, Dyrektor Generalną UNEP GRID Warszawa

Usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery

Analizy naukowe wskazują, iż choćby przy bardzo ambitnym ograniczaniu emisji prawdopodobnie konieczne będzie również usuwanie części dwutlenku węgla z atmosfery. Działania określane mianem Carbon Dioxide Removal (CDR), mogą obejmować rozwiązania technologiczne, ale także działania oparte na naturze, takie jak odtwarzanie lasów, mokradeł czy innych ekosystemów magazynujących węgiel.

Jednocześnie badania pokazują, iż choćby skuteczne usuwanie CO₂ nie oznacza automatycznego przywrócenia ekosystemów do stanu sprzed epoki przemysłowej. Ocieplenie klimatu pozostawia trwały ślad między innymi w oceanach, których funkcjonowanie może nie wrócić do wcześniejszej równowagi. To kolejny argument za tym, jak bardzo potrzebujemy pospolitego ruszenia i pilnego zaangażowania w te działania.

Szczególnego znaczenia nabierają rozwiązania określane jako Nature-based Solutions (NbS) – działania wykorzystujące potencjał przyrody do rozwiązywania problemów społecznych, klimatycznych i środowiskowych.

Działania klimatyczne siłami natury

Nowy raport „Rooted in Nature” przygotowany przez UNEP Copenhagen Climate Centre pokazuje, iż rozwiązania oparte na naturze mogą jednocześnie ograniczać skutki zmiany klimatu, zwiększać odporność miast i wspierać ochronę bioróżnorodności. Zieleń miejska pomaga obniżać temperaturę podczas fal upałów. Mokradła i naturalne tereny zalewowe zmniejszają ryzyko powodzi. Odtwarzanie ekosystemów poprawia retencję wody, wspiera produkcję żywności i wzmacnia lokalną odporność na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Autorzy raportu zwracają uwagę, iż skuteczne wdrażanie Nature-based Solutions wymaga współpracy wielu poziomów zarządzania. Cele klimatyczne zapisane w krajowych strategiach powinny znajdować odzwierciedlenie w działaniach podejmowanych przez miasta i społeczności lokalne. Jednocześnie doświadczenia zdobywane lokalnie mogą pomagać tworzyć skuteczniejsze polityki krajowe.

Finansowanie ochrony środowiska

Raport podkreśla również znaczenie finansowania. Przyroda przez cały czas zbyt rzadko jest traktowana jako element infrastruktury, mimo iż dostarcza realnych korzyści – od regulacji klimatu po ochronę zasobów wodnych. Włączanie Nature-based Solutions do systemów finansowania, planowania przestrzennego i polityk rozwojowych może przyspieszyć ich wdrażanie na większą skalę.

Szczególnie interesujący jest wniosek dotyczący roli miast. To właśnie lokalne projekty pilotażowe często stają się źródłem zmian systemowych. Gdy rozwiązanie działa w praktyce, łatwiej zdobywa finansowanie, społeczną akceptację i miejsce w przepisach. W ten sposób pojedyncze inicjatywy mogą prowadzić do szerszej transformacji.

Re:Generacja w Polsce

Wnioski płynące z raportu UNEP znajdują potwierdzenie również w Polsce. Program Re:Generacja, realizowany przez UNEP/GRID-Warszawa w ramach ogłoszonej przez ONZ Dekady Odtwarzania Ekosystemów, pokazuje jak lokalne działania mogą przekładać się na szersze cele klimatyczne i środowiskowe. Przez pięć lat program objął ochroną i działaniami odtworzeniowymi 33 cenne przyrodniczo ekosystemy, angażując parki narodowe, organizacje społeczne, firmy i wolontariuszy. To właśnie tego typu inicjatywy autorzy raportu określają jako „dowód działania” – lokalne projekty, które pokazują skuteczność rozwiązań opartych na naturze i mogą inspirować kolejne samorządy, instytucje oraz partnerów do ich wdrażania na większą skalę.

Wiele z tych działań znajduje odzwierciedlenie również w inicjatywach promowanych w ramach polskich obchodów Światowego Dnia Środowiska. Na stronie kampanii „Dla Planety” można znaleźć konkretne przykłady działań dla klimatu: ochronę i odtwarzanie ekosystemów, sadzenie drzew, zwiększanie retencji wody, zazielenianie przestrzeni miejskich, wspieranie odnawialnych źródeł energii czy działania na rzecz lokalnej bioróżnorodności.

Wspólnym mianownikiem tych inicjatyw jest przekonanie, iż działania dla klimatu nie ograniczają się wyłącznie do redukcji emisji. Często obejmują również odbudowę i wspomaganie procesów przyrodniczych, które przez tysiące lat pomagały stabilizować warunki życia na Ziemi.

Hasło #NowForClimate przypomina, iż czas ma znaczenie. Im szybciej ograniczymy emisje i zaczniemy inwestować w rozwiązania oparte na naturze, tym większa będzie szansa na zachowanie warunków, od których zależy bezpieczeństwo ludzi, gospodarki i przyrody. Działania dla klimatu i działania dla bioróżnorodności są dwiema stronami tej samej odpowiedzi na wyzwania XXI wieku – podkreśla UNEP-GRID Warszawa.

Donald Trump nie chce monitoringu oceanów

Trzy dni wcześniej, jak informują światowe i polskie media, administracja prezydenta Donalda Trumpa zaczęła demontaż Ocean Observatories Initiative (OOI). Jest to sieć warta około 368–386 milionów dolarów, składająca się z ponad 900 instrumentów głębinowych zbudowanych ponad dekadę temu. Dostarcza kluczowych danych w czasie rzeczywistym na temat prądów oceanicznych, temperatur, absorpcji węgla, ekosystemów morskich i zjawisk związanych ze zmianami klimatu.

Zdaniem ekspertów, decyzja Trumpa uderzy w możliwość uzyskiwania informacji dotyczących zmian klimatycznych, w tym choćby monitoringu stanu oceanów i gospodarki morskiej. Skutki szybkich zmian klimatycznych uderzą jednak w całą światową gospodarkę, poszczególne firmy i system rolno-spożywczy. Obniżą poziom życia choćby poprzez suszę, podwyżkę cen żywności i ograniczenia w dostępie do wody.

Decyzja prezydenta Trumpa jest konsekwencją jego polityki klimatycznej, kiedy to na początku drugiej prezydentury nazwał zmiany klimatyczne klimatycznym kłamstwem. Od tego czasu prezydent konsekwentnie zwalnia naukowców z różnych instytucji badawczych. Chce uwolnić gospodarkę od przepisów dotyczących korzystania z paliw kopalnianych aby zwiększyć jej konkurencyjność wobec Chin. Tyle, iż Chiny i niektóre państwa Europy postanowiły gwałtownie skorzystać z wiedzy zwalnianych ekspertów, oferując ich pracę u siebie.

Źródło: UNEP-GRID Warszawa, portal X, inf. wł.