2 godzin temu
Analiza w skrócie:
- W ostatnich kilku latach stosunek Parlamentu Europejskiego wobec postępowania gruzińskich władz jest coraz bardziej krytyczny za sprawą ich coraz silniejszych tendencji autorytarnych.
- Parlament Europejski regularnie podejmuje różnorodne aktywności w odpowiedzi na sytuację społeczno-polityczną w Gruzji. W ostatnich kilku miesiącach mieliśmy do czynienia z szeregiem działań, m.in. przyznano Nagrodę Nobla gruzińskiej dziennikarce, będącej symbolem oporu wobec gruzińskich władz, a także zorganizowano kolejną debatę nt. regresu demokracji w tym państwie.
- Działania Parlamentu Europejskiego mają wymiar symboliczny i polityczny, m.in. przyczyniają się do utrzymywania zainteresowania sytuacją w Gruzji, są wyrazem wsparcia dla protestujących obywateli oraz mogą przyczynić się do realnych zmian w polityce zewnętrznej Unii Europejskiej oraz państw członkowskich w stosunku do relacji z gruzińskimi władzami.
Od kilku lat relacje władz Gruzji z Unią Europejską podlegają ciągłej degradacji. Unijną instytucją, która w sposób szczególny poświęca uwagę tej sytuacji jest Parlament Europejski. Jego ocena polityki prowadzonej przez rządzącą w tym kaukaskim państwie partię Gruzińskie Marzenie, w ciągu ostatnich kilku lat zmieniła się diametralnie. Parlament Europejski jest coraz bardziej krytyczny i sceptyczny wobec poczynań gruzińskich władz. To wszystko jest wynikiem ich rozmaitych działań, które są nieakceptowalne dla całej Unii Europejskiej ze względu na podważanie wartości na których ona się opiera.
Rozwój sytuacji politycznej w Gruzji i równoległa zmiana stosunku Parlamentu Europejskiego, wobec władz tego państwa.
Władze Gruzji w ostatnich latach dokonują systemowych zmian zarówno w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej. Czynników, które przekładają się na coraz gorsze relacje z Unią Europejską i tym samym krytyczny stosunek Parlamentu Europejskiego do nich jest wiele. Wśród najważniejszych w pierwszej kolejności należy wskazać przyjęcie w latach 2024-2025 tzw. ustaw o zagranicznych agentach przez gruziński parlament, które wymierzone są przede wszystkim w działalność mediów oraz organizacji pozarządowych. Jednymi z istotniejszych zarzutów to te, iż są one wzorowane na podobnym rosyjskim akcie prawnym oraz de facto prowadzą do osłabienia demokracji i umacniania autorytaryzmu. Kroki związane z przyjęciem ustawy w 2024 roku wywołały wielotygodniowe protesty, zwłaszcza na ulicach Tbilisi. Jednocześnie władze wdrażają inne różnorodne rozwiązania prawne, które są uznawane niedemokratyczne [1]. Warto również zwrócić uwagę na to, iż Gruzja od kilku lat generalnie przeformułowuje swoją politykę zagraniczną, obierając kurs nastawiony na ocieplanie stosunków z Rosją, ale także dopuszczający innych graczy do siebie, takich jak chociażby Chiny.
Istotnym wydarzeniem z perspektywy zmiany stanowiska Parlamentu Europejskiego były także przeprowadzone wybory parlamentarne pod koniec października 2024 roku w Gruzji, w których zwyciężyło czwarty raz z rzędu Gruzińskie Marzenie. To przerodziło się w poważny kryzys polityczny w Gruzji, gdyż m.in. opozycja zarzuciła ich sfałszowanie. Misja obserwacyjna OBWE natomiast podkreśliła, iż wyborcy mieli szeroki wybór kandydatów, a Ci z kolei mogli prowadzić swobodną kampanię. Jednakże negatywnie odnotowano silną polaryzację społeczną, doniesienia o naciskach i wywieraniu presji na wyborców, znaczną nierównowagę zasobów finansowych na korzyść Gruzińskiego Marzenia oraz niekorzystne zmiany prawne w ostatnim czasie, w tym także te związane z prawem wyborczym.
Również Parlament Europejski w swojej rezolucji krytycznie odniósł się do całego procesu wyborczego. Wskazał m.in. na to, iż wybory parlamentarne nie były przeprowadzone według międzynarodowych standardów i dochodziło do licznych naruszeń. Co więcej zaproponował, by społeczność międzynarodowa nie uznawała ich wyników i iż powinny one zostać powtórzone w ciągu roku. Bezpośrednim następstwem przyjętej rezolucji było ogłoszenie przez gruzińskie władze wstrzymania procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej do końca 2028 roku. Z kolei konsekwencją tego był wybuch potężnych protestów obywatelskich, trwających adekwatnie po dziś dzień, które często są brutalnie tłumione. Ten aspekt to natomiast kolejne kontrowersyjne działania powodujące silną krytykę ze strony europarlamentarzystów. Taki stan rzeczy budzi poważne obawy całej Unii Europejskiej o dalszy kurs i politykę władz w Tbilisi.
Elementów warunkujących coraz bardziej krytyczny stosunek Parlamentu Europejskiego do rozwoju sytuacji politycznej i społecznej w Gruzji jest zatem wiele. W ostatnich kilku latach przyjmował on negatywne w swojej treści rezolucje wobec tego państwa oraz przeprowadzał liczne debaty nad stanem demokracji i praw człowieka. Jego aktywność przejawia się także w forsowaniu podjęcia konkretnych działań przez całą Unię Europejską jako odpowiedź na postępowanie gruzińskich władz. Przede wszystkim Parlament Europejski usilnie ubiega o to, by europejska wspólnota wdrożyła i objęła sankcjami osoby i urzędników odpowiedzialnych za regres demokracji [2]. Należy przy tym zaznaczyć, iż często w swoich rezolucjach wymienia konkretne nazwiska osób, które powinny być nimi objęte.
Najnowsze inicjatywy Parlamentu Europejskiego w odpowiedzi na sytuację polityczną w Gruzji.
W ostatnim czasie sprawa Gruzji w dalszym ciągu wybrzmiewała w Parlamencie Europejskim za sprawą jego kolejnych aktywności. W październiku zeszłego roku przewodnicząca tego gremium Roberta Metsola na posiedzeniu plenarnym ogłosiła, iż laureatami Nagrody im. Sacharowa [3] są Andrzej Poczobut oraz gruzińska dziennikarka Mzia Amaglobeli, jeden z symboli trwających w Gruzji protestów po wyborach parlamentarnych z 2024 roku [4]. Nagroda została wręczona w grudniu tego samego roku. W imieniu więzionej dziennikarki odebrała ją inna dziennikarka pracująca w jej mediach. Odczytała ona list laureatki skierowany do europarlamentarzystów, w którym to Amaglobeli podkreśliła, iż nagrodę tę przyjmuje w imieniu dziennikarzy i dziennikarek walczących w Gruzji o ocalenie dziennikarstwa, by dalej słyszalny był głos gruzińskich obywateli nie zgadzających się z sytuacją polityczną swojego kraju. W odniesieniu do stanu w jakim znajduje się jej państwo wskazała, iż władze w Gruzji są bezwzględne, gdyż m.in. niszczą one wolne media, likwidują opozycję, czy też demontują organizacje pozarządowe.
Również w ostatnim miesiącu 2025 roku podczas sesji plenarnej przeprowadzono debatę poświęconą pogłębiającemu się kryzysowi demokracji w Gruzji. Głos zabrało kilkudziesięciu parlamentarzystów. Zdecydowana większość potępiała stan demokracji. Wśród wypowiedzi pojawiały się te, które adekwatnie zestawiały sytuację w Gruzji z tą która panuje na Białorusi. Zwrócono uwagę na pojawiające się doniesienia odnośnie do wykorzystania silnych środków chemicznych w tłumieniu protestów. Eurodeputowany Malik Azmani stwierdził natomiast, iż Gruzja ma więcej więźniów politycznych niż Rosja w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Biorący udział w debacie podkreślali również konieczność zastosowania sankcji personalnych, wzywali do uwolnienia więźniów politycznych oraz zaznaczali fakt, iż Gruzja zeszła z europejskiej ścieżki.
Z kolei w styczniu bieżącego roku Parlament Europejski przyjął w formie rezolucji sprawozdanie za 2025 rok poświęcone wdrażaniu wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w której to fragment został poświęcony sytuacji w Gruzji. Ponownie dzięki tego dokumentu wyrażono silną krytykę, co do tego w jakim kierunku zmierzają władze tego państwa. Parlament Europejski potępił przede wszystkim autorytarne zapędy Gruzińskiego Marzenia oraz zaznaczył, iż odrzuca uznanie ważności ostatnich wyborów parlamentarnych. Jednocześnie uważa, iż Gruzja jest państwem zawłaszczonym przez tę partię i rządzona przez nielegalne władze. Ponadto podobnie jak w innych rezolucjach Parlament Europejski nalega, by władze gruzińskie generalnie odstąpiły od obranej drogi. Ponowił on również swój apel do Unii Europejskiej, by nałożyła konkretne sankcje na przedstawicieli Gruzińskiego Marzenia oraz urzędników odpowiedzialnych za regres demokracji w Gruzji.
Znaczenie podejmowanej działalności Parlamentu Europejskiego wobec Gruzji.
Aktywność Parlamentu Europejskiego w kontekście autorytarnego kursu władz gruzińskich i zmieniającej się sytuacji społeczno-politycznej w Gruzji ma przede wszystkim znaczenie polityczne i symboliczne. Należy tutaj podkreślić fakt regularności działań, tj. przyjmowanie kolejnych rezolucji, organizacja debat oraz projektowanie i proponowania zmian w stosunkach Unii Europejskiej z gruzińskimi władzami. Tym samym Parlament Europejski nie pozwala zapomnieć o stale pogarszającej się sytuacji politycznej w kaukaskim państwie. Jest to istotniejsze, tym bardziej, iż sytuacja geopolityczna na świecie w dalszym ciągu się kondensuje, a liczba spraw i problemów z tym związanych gwałtownie rośnie. Kwestia Gruzji adekwatnie mogłaby by być zapomniana, a władze tego państwa przeprowadzałaby kolejne niedemokratyczne zmiany legislacyjne w spokoju niezauważone przez świat. Parlament Europejski jednak działa wbrew międzynarodowym warunkom, które mogłyby sprzyjać gruzińskim decydentom.
Jednocześnie kreuje on narrację i podtrzymuje debatę na temat stanu w jakim znajduje się Gruzja. Parlament Europejski jawi się zatem jako międzynarodowy strażnik wartości na świecie, zwłaszcza tych, które leżą u podstaw funkcjonowania Unii Europejskiej. Jasno wskazuje, kto jest odpowiedzialny za to jak wygląda polityka Gruzji. W swej narracji stosuje bezpośredni, bardzo krytyczny i stanowczy ton oraz język na opisywanie sytuacji, która ma miejsce w tym państwie. Warto tutaj odnotować, iż Parlament Europejski stara się podkreślać, iż to Gruzińskie Marzenie i osoby z nim powiązane są odpowiedzialne za odejście od proeuropejskiego kursu i autorytarny kierunek władz. W rezolucjach unika sformułowań utożsamiających te władze z całym państwem. Tym samym pokazuje, iż termin Gruzja ma odniesienie do wszystkich obywateli, których większość z nich chce podążać europejską ścieżką. Jest to jednocześnie związane z tym, iż Parlament Europejski nie uznaje tych władz za legalne.
Działania Parlamentu Europejskiego mają także istotne znaczenie dla społeczeństwa obywatelskiego w Gruzji oraz samych protestujących. Otrzymują oni istotny sygnał wsparcia i tego, iż europejska wspólnota nie zapomina o nich. Tym samym legitymizowane są ich działania, które Parlament Europejski postrzega jako przejaw silnego dążenia do wolności, demokracji oraz przyszłego członkostwa w Unii Europejskiej. Należy uznać to również za pewnego rodzaju działanie psychologiczne, ponieważ dzięki temu Gruzini mają świadomość, iż ich walka spotyka się z aprobatą, uznaniem i gestem solidarności ze strony ważnego aktora międzynarodowego jakim jest Parlament Europejski. Pozostawieni sami sobie w walce z aparatem władzy mogliby szybciej zdemobilizować się i zacząć odczuwać bezsens własnego postępowania, a tym samym odpuścić walkę o ich własną przyszłość.
Podejmowane działania to również grunt pod kolejne aktywności w tym zakresie. Ich zadaniem będzie ciągłe wywieranie presji na gruzińskie władze oraz podtrzymywanie mobilizacji społecznej, której celem jest przywrócenie praworządności w Gruzji. Jednocześnie można je traktować także w kategoriach wytycznych, co tego w jaki sposób pozostałe instytucje unijne oraz państwa członkowskie powinny postępować w relacjach z gruzińskimi władzami. Jest to ważne w kontekście tego, iż omawiana działalność Parlamentu Europejskiego często może nie przynosić bezpośrednich rezultatów, chociażby w postaci jakiejś zmiany w zachowaniu gruzińskich władz. W końcu posługuje się on instrumentami, które nie mają mocy prawnej. Jednakże aktywność ta może pośrednio przyczyniać się do realnych zmian. Narracja Parlamentu Europejskiego może być odzwierciedlana w dokumentach programowych Unii Europejskiej, a także państw członkowskich, które z kolei mogą realnie wywierać określoną presję na gruzińskie władze, celem powrotu na demokratyczną drogę postępowania.
[1] Zob. np.: K. Fedorowicz, Prawo w służbie autorytaryzmu. Legislacyjne zmiany, które prowadzą do eliminacji społeczeństwa obywatelskiego i upadku demokracji w Gruzji, Instytut Europy Środkowej, 2025.
[2] Zob. np.: Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie pogarszającej się sytuacji politycznej w Gruzji (2025/2522(RSP)).
[3] Nagroda im. Sacharowa jest wyróżnieniem przyznawanym osobom, grupom bądź różnym organizacjom za działanie i wkład w obronę praw człowieka oraz wolności myśli. Jest to nagroda Unii Europejskiej, którą wręcza corocznie Parlament Europejski. W ten sposób jest to znaczący sygnał dla opinii międzynarodowej oraz samych laureatów, iż nie są pozostawieni sami sobie i mogą liczyć na unijne wsparcie w ich działaniach.
[4] Mzia Amaglobeli jest założycielką niezależnych gruzińskich mediów informacyjnych znanych z wysokiej jakości analiz i rzetelnych informacji. Relacjonują one sprawy związane m.in. z korupcją i nadużyciami władzy oraz prawami człowieka. Sama dziennikarka brała udział w antyrządowych protestach powyborczych i w styczniu 2025 roku została zatrzymana po tym, jak miała spoliczkować jednego z policjantów w reakcji na brutalne działania służb wobec protestujących. Sąd uznał, iż doszło do naruszenia nietykalności funkcjonariusza i w sierpniu tego samego roku skazał ją na dwa lata więzienia. Podkreśla się, iż wyrok był motywowany politycznie, ponieważ w podobnych sprawach dotychczas nie wymierzano tak surowych kar. Ponadto obrońcy dziennikarki wskazywali, iż czyn dokonany przez nią miał charakter symboliczny, nie był groźny, dokonany został podczas protestów w emocjonalnej atmosferze, a ponadto funkcjonariusz nie doznał żadnych obrażeń. W tej sprawie głos zabrał również Parlament Europejski, który wydał w związku z zatrzymaniem Mzii Amaglobeli rezolucję. Podkreślił w niej, iż aresztowanie miało charakter motywowany politycznie, zaś niektóre procedury z tym związane nie zostały przeprowadzony w sposób prawidłowy. Parlament Europejski domagał się jednocześnie jej natychmiastowego i bezwarunkowego uwolnienia.
