Stanowisko SPIUG w sprawie inicjatywy energia odnawialna – ramy prawne po 2030 roku. Konsultacje dotyczące RED III

Inicjatywa ta ma na celu zapewnienie, by energia odnawialna przyczyniła się do realizacji unijnego celu klimatycznego, jakim jest 90-procentowa redukcja emisji gazów cieplarnianych do 2040 r., oraz by odbywało się to w sposób efektywny kosztowo, zwiększając konkurencyjność UE i jej niezależność energetyczną dzięki niezawodnej, konkurencyjnej cenowo i zdekarbonizowanej energii dla wszystkich użytkowników. Obowiązujące przepisy odnoszą się do unijnego celu redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r., dlatego konieczne jest opracowanie ram dotyczących energii odnawialnej na okres po 2030 r. SPIUG popiera ambitne cele klimatyczne UE oraz dalszy rozwój odnawialnych źródeł energii, jednak podczas transformacji energetycznej powinien opierać się na zasadzie neutralności technologicznej, bezpieczeństwie energetycznym oraz wykorzystaniu pełnego portfolio technologii OZE dostępnych na rynku europejskim, ze szczególnym uwzględnieniem tych produkowanych na miejscu w Europie. Osiągnięcie celów klimatycznych nie powinno prowadzić do uprzywilejowania wyłącznie jednej ścieżki technologicznej.

Warto jednak zwrócić szczególną uwagę na fakt, iż cele można realizować przy wykorzystaniu różnych narzędzi i technologii, które są dopasowywane do lokalnych warunków z uwagi na różny potencjał OZE dostępny w określonej lokalizacji.

Z tego powodu na obecnym etapie należy zwrócić szczególną uwagę na propozycje modyfikacji dyrektywy zmierzające do szczególnej promocji jednych rozwiązań kosztem marginalizowania innych co może prowadzić do niezamierzonego uprzywilejowania wybranych technologii kosztem innych rozwiązań OZE oraz naruszać zasadę neutralności technologicznej będącej jednym z fundamentów polityki energetycznej UE.

Branża instalacyjno-grzewcza której przedstawicielem jest SPIUG z zadowoleniem przyjmuje możliwość przedstawienia uwag w ramach niniejszego zaproszenia do zgłaszania opinii dotyczących oceny wdrożenia dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (RED). Nasza branża w pełni popiera cele i wdrożenie zrewidowanych ram na rok 2023. Niektóre elementy wprowadzone w przepisach, takie jak orientacyjny cel dla budynków, wiążące krajowe zwiększenie udziału energii odnawialnej w sektorze ogrzewania i chłodzenia oraz uznanie roli, jaką odgrywają elektryfikacja i gazy odnawialne, były ważne dla wsparcia stopniowego wprowadzania energii odnawialnej w sektorze budowlanym w ciągu ostatnich kilku lat.

Zauważamy jednak, że:

1. Obecne tempo wdrażania jest niewystarczające, aby osiągnąć cele określone w przepisach. W szczególności wdrażanie pomp ciepła i integracja gazów odnawialnych z siecią przebiega zbyt wolno, aby osiągnąć wymagany wzrost udziału energii odnawialnej w ogrzewaniu. Jednocześnie proces transformacji powinien uwzględniać ograniczenia infrastruktury elektroenergetycznej oraz konieczność zachowania stabilności systemu energetycznego przy rosnącym udziale źródeł niestabilnych.
2. Ponadto bezpośrednie wykorzystanie energii słonecznej do ogrzewania i magazynowania ciepła, choć ma najważniejsze znaczenie dla przejścia w kierunku zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii, nie jest przedmiotem wystarczającej uwagi w dyrektywie RED lub wręcz marginalizowane na rzecz elektryfikacji, pomimo ze w dokumentach unijnych jako technologie oparte na energii słonecznej wyraźnie wymienia się ST (ciepło z energii słonecznej oparte na wykorzystaniu różnego typu kolektorów słonecznych, PVT (hybrydowe kolektory słoneczne będące forma kogeneracji umożliwiającą jednoczesna produkcje energii elektrycznej i ciepła z energii słonecznej), oraz PV – czyli panele fotowoltaiczne. Warto jednocześnie podkreślić, iż technologie takie jak kolektory słoneczne, magazyny ciepła czy urządzenia wykorzystujące paliwa odnawialne są w dominującej części produkowane na terenie UE i EOG, wspierając europejski przemysł i bezpieczeństwo dostaw.
3. Potencjał paliw odnawialnych takich jak m.in. biometanu czy wodoru, jest w tekście
   RED traktowany marginalnie, pomimo iż mogą gwarantować stabilne uzupełnienie
   pogodozależnych źródeł OZE
4. Także w niewystarczający sposób jest akcentowana potrzeba wykorzystania magazynów energii elektrycznej oraz magazynów ciepła bez czego trudno sobie wyobrazić szersze wdrażanie OZE. Magazynowanie energii powinno być traktowane jako integralny element transformacji energetycznej, umożliwiający zwiększenie elastyczności systemu, ograniczenie przeciążeń sieci elektroenergetycznych oraz bardziej efektywne wykorzystanie energii odnawialnej.

Chociaż ponowne otwarcie dyskusji nad dyrektywą RED można uznać za środek mający na celu zapewnienie, iż UE jest na dobrej drodze do osiągnięcia swojego celu, chcielibyśmy podkreślić, iż wszelkie zmiany powinny być starannie ukierunkowane, tak aby zachować stabilność i przewidywalność istniejących ram regulacyjnych. Aby zapewnić skuteczne wprowadzanie energii odnawialnej w budynkach do 2040 r., wszelkie zmiany dyrektywy RED zgodne z przepisami dyrektywy EPBD powinny w równym stopniu promować elektryfikację oraz wykorzystanie paliw odnawialnych i energii słonecznej w budynkach. Podejście oparte na wielu technologiach zapewniłoby różnorodne rozwiązania w zakresie energii odnawialnej dla wszystkich budynków, wspierając jednocześnie elastyczność po stronie popytu i bezpieczeństwo energetyczne z perspektywy systemowej. Transformacja energetyczna powinna uwzględniać również aspekt bezpieczeństwa energetycznego i przemysłowego UE, w szczególności konieczność ograniczania zależności od importowanych technologii, paliw i urządzeń oraz wzmacniania europejskiego sektora produkcyjnego. Dotyczy to zwłaszcza technologii wykorzystywanych w sektorze ogrzewania i magazynowania energii. Na przykład można by dalej promować zielone umowy, aby zagwarantować, iż dostawcy energii oferują konsumentom końcowym możliwość korzystania z energii odnawialnej zamiast nieodnawialnej oraz paliw odnawialnych, tak jak ma to już miejsce w niektórych państwach członkowskich w przypadku dostaw biometanu i energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Dostawcy mogą poświadczać odnawialne pochodzenie dostarczanej energii dzięki instrumentów rynkowych, takich jak gwarancje pochodzenia (GO) i/lub dowody zrównoważonego charakteru (PoS).

Znalazłoby to następnie odzwierciedlenie w umowie o dostawę energii lub rachunku za energię. Mechanizm ten można by dodatkowo wzmocnić poprzez przepisy prawne lub wytyczne na szczeblu UE. Wreszcie niezbędne jest zapewnienie spójności w ramach unijnych ram prawnych, w tym dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (EED), dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD), oraz dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii (RED), ponieważ instrumenty te wzajemnie się uzupełniają. W szczególności instrumenty wsparcia finansowego powinny być wykorzystywane do wspierania stopniowego wprowadzania efektywnych produkowanych na obszarze UE i EOG systemów w coraz większym stopniu zasilanych energią odnawialną, zgodnie z instrumentami planowania, takimi jak krajowe plany renowacji budynków. Scenariusz oparty wyłącznie na elektryfikacji może doprowadzić do istotnego wzrostu obciążeń sieci elektroenergetycznych w krótkim czasie oraz konieczności ponoszenia bardzo wysokich kosztów inwestycyjnych związanych z rozbudową infrastruktury przemysłowej i dystrybucyjnej. Z tego względu przyszłe ramy regulacyjne powinny wspierać zróżnicowany technologicznie miks rozwiązań OZE a nie dążyć do monokultury technologicznej.

Podsumowując:

1. Jeśli chodzi o konsultacje, uważamy, iż powinniśmy unikać scenariusza opartego wyłącznie na elektryfikacji w procesie dekarbonizacji budynków. Dyrektywa RED III wyznaczyła cele (orientacyjny udział energii odnawialnej w sektorze budynków na poziomie 49% do 2030 r. oraz wiążący wzrost udziału energii odnawialnej w ogrzewaniu i chłodzeniu). Na obecnym etapie to państwa członkowskie muszą określić swój koszyk energetyczny. Niektóre z nich mogą przyspieszyć elektryfikację, ale rozwój paliw odnawialnych stanowi kolejną opcję, którą należy rozważyć.
2. Zapewnić technologicznie neutralne podejście do transformacji energetycznej, gwarantujące możliwość wykorzystania różnych technologii OZE w celu osiągnięcia założonych celów klimatycznych i energetycznych. Zgodnie z art. 10 EPBD, tekst dyrektywy powinien być sprawiedliwy i traktować wszystkie technologie słoneczne na równych zasadach: zarówno ciepło z energii słonecznej (ST – solar thermal), jak i fotowoltaikę (PV – photovoltaics) – szczególnie w definicji energii słonecznej (artykuł 2, punkt 14). Krajowe implementacje (transpozycje) dyrektywy RED III również muszą być technologicznie neutralne, umożliwiając interesariuszom dostęp do wszystkich odpowiednich technologii. Dlatego najważniejsze jest, aby państwa członkowskie przestrzegały ducha unijnego aktu, nie faworyzując jednej technologii kosztem drugie, tym bardziej iż faworyzowana elektryfikacja opiera się w tej chwili w dużej części na imporcie PV i pomp ciepła spoza UE, podczas gdy kotły na paliwa odnawialne, magazyny ciepła czy kolektory słoneczne są w ogromnej większości produkowane w Europie przez europejskich producentów, co dodatkowo wzmacnia odporność europejskich łańcuchów dostaw oraz wspiera konkurencyjność przemysłu w krajach członkowskich UE
3. W celu przyśpieszenia zwiększania udziału OZE w wytwarzaniu energii elektrycznej i
   ciepła, należy także w widoczny sposób uwzględnić stosowanie instalacji hybrydowych oraz magazynowania energii elektrycznej i ciepła jako kluczowych elementów zwiększających elastyczność systemu energetycznego oraz umożliwiających bardziej efektywną integrację odnawialnych źródeł energii.

SPIUG stoi na stanowisku, iż skuteczna transformacja energetyczna wymaga technologicznie neutralnego podejścia, uwzgledniającego lokalne uwarunkowania państw członkowskich, bezpieczeństwo energetyczne UE, rozwój europejskiego przemysłu oraz efektywność systemowa całego sektora.

Takie podejść pozwoli na dostarczanie odbiorcom końcowym energii elektrycznej i ciepła po akceptowalny przez nich kosztach nie powodując uszczuplenia budżetów gospodarstw domowych i firm.

Źródło: Stowarzyszenie Producentów i Importerów Urządzeń Grzewczych