Stanowisko PIGO w sprawie poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych

Polska Izba Gospodarki Odpadami (PIGO), jako organizacja reprezentująca przedsiębiorców sektora gospodarki odpadami i działająca na rzecz wysokich, proekologicznych standardów w zakresie selektywnego zbierania, recyklingu i bezpiecznego dla środowiska zagospodarowania odpadów, przedstawia stanowisko w odniesieniu do kluczowego w tej chwili problemu osiągania minimalnych poziomów recyklingu, ustalonego przez ustawodawcę na poziomie oderwanym od rzeczywistości i realnych możliwości polskich Gmin.

Dla całej branży gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce jest dziś oczywiste, iż osiągnięcie za rok 2025 poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, jak tego wymaga art. 3b ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w wysokości co najmniej 55% wagowo, jest obiektywnie niemożliwe bez zapewnienia – przede wszystkim – znacząco lepszej selektywnej zbiórki odpadów przez mieszkańców („u źródła”). Obecny system selektywnej zbiórki i zbyt duża ilość w strumieniu odpadów komunalnych zmieszanych (niesegregowanych) odpadów komunalnych nie zapewniają odpowiednich ilości i jakości surowców wtórnych, które umożliwiłyby osiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu.

Gminy w postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych „przerzucają” na wykonawców odpowiedzialność w postaci kar umownych za nieosiągnięcie poziomów recyklingu, co uznajemy za niesprawiedliwe i pozbawione podstaw prawnych. W praktyce oznacza to nakładanie kar umownych za niespełnienie wymogów, których spełnienie nie leży wyłącznie w gestii wykonawców. Zdaniem PIGO większość narzędzi administracyjnych czy fiskalnych, mogących wpłynąć na zwiększenie poziomów recyklingu, znajduje się w rękach Gmin i ustawodawcy (w kontekście przede wszystkim odpowiednich zmian prawa obniżających wymagane poziomy recyklingu, wprowadzenia Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta, przenoszącej koszty recyklingu na producentów opakowań). Innym problemem, na który wykonawcy nie mają wpływu, jest także brak odpowiedniej liczby instalacji do recyklingu.

Stanowisko PIGO znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z 15 października 2025 r. (sygn. XXIII Zs 96/25), dotyczącym postępowań Gminy Wrocław, Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał usunięcie z dokumentacji zamówienia obowiązku osiągania przez wykonawców procentowych poziomów recyklingu oraz związanych z nim kar umownych. Analogiczny kierunek przyjęła Krajowa Izba Odwoławcza w wyrokach z 15 grudnia 2025 r. (KIO 4739/25) i z 16 kwietnia 2026 r. (KIO 974/26), wskazując na konieczność dostosowania wymagań do realnych możliwości wykonawców albo ich usunięcia wraz z karami.

Z tym większym zdziwieniem PIGO odbiera praktykę nakładania na wykonawcę obowiązku samodzielnego, precyzyjnego wyznaczenia poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, jaki zobowiązuje się osiągnąć w toku realizacji zamówienia, pod rygorem znacznych kar umownych za jego nieosiągnięcie. W ocenie PIGO, w obecnych realiach rynkowych – przy niedostatecznej selektywnej zbiórce u źródła, braku wystarczającej liczby instalacji recyklingowych oraz niepewności związanej z wdrażaniem ROP i systemu kaucyjnego – nieuzasadnione jest oczekiwanie od wykonawców gwarantowania konkretnych, wiążących poziomów recyklingu pod rygorem kar umownych

PIGO podkreśla, iż wykonawca nie jest w stanie wiarygodnie przewidzieć, jakie poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu będzie mógł osiągnąć w przyszłości. Wynik ten zależy od szeregu zmiennych pozostających w całości lub w znacznej części poza jego kontrolą, w szczególności od ilości i morfologii odpadów, jakości selektywnej zbiórki, zachowań mieszkańców, funkcjonowania systemu kaucyjnego, dostępności instalacji recyklingowych, wymagań jakościowych recyklerów, sytuacji na rynku surowców wtórnych, a także zmian przepisów prawa, w tym regulacji dotyczących Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP).

Apelujemy do Gmin o niewprowadzanie i nienakładanie na wykonawców odbierających i zagospodarowujących odpady komunalne kar za niezrealizowanie niemożliwego do osiągnięcia obowiązku uzyskania poziomów recyklingu 55%, ale raczej o współpracę i dialog, które mogą doprowadzić do wypracowania wspólnych rozwiązań organizacyjnych i edukacyjnych, zwłaszcza na rzecz poprawy selektywnej zbiórki odpadów u źródła.

Dariusz Matlak Michał Dąbrowski
Prezes Zarządu Przewodniczący Rady
Polskiej Izby Gospodarki Odpadami