Spotkanie Xi Jinpinga, Donalda Trumpa i Władimira Putina podczas szczytu APEC: Yalta 2.0?

48 minut temu

Zdjęcie: Spotkanie Xi Jinpinga, Donalda Trumpa i Władimira Putina podczas szczytu APEC: Yalta 2.0?

Chiny prowadzą rozmowy o możliwości spotkania Xi Jinpinga, Donalda Trumpa i Władimira Putina na marginesie szczytu APEC w Shenzhen, zaplanowanego na 18–19 listopada. Pekin potwierdził kontakty w tej sprawie, ale do 13 listopada nie ogłosił ostatecznego porozumienia co do trójstronnego spotkania. Jego ewentualny przebieg i znaczenie stały się przedmiotem analiz porównujących możliwy format z konferencją w Jałcie z 1945 roku.

Pekin potwierdza kontakty, ale nic ponadto

W Shenzhen, ośrodku technologicznym w prowincji Guangdong na południu Chin, mają spotkać się przedstawiciele 21 gospodarek należących do Forum Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku, czyli APEC. Chiny są gospodarzem tegorocznego spotkania przywódców. Amerykańskie i rosyjskie władze zapowiadały udział swoich prezydentów w szczycie.

Rzeczniczka chińskiego MSZ Mao Ning powiedziała 4 listopada, iż strona chińska pozostaje w kontakcie z zainteresowanymi stronami w sprawie spotkania przywódców Chin, Rosji i Stanów Zjednoczonych. Nie podała wtedy ani daty rozmów, ani ich programu. Również 12 listopada wskazała, iż kontakty trwają, a dalsze informacje zostaną przekazane we adekwatnym czasie.

Donald Trump mówił 8 listopada dziennikarzom, iż spodziewa się spotkania z Xi Jinpingiem i Władimirem Putinem w Chinach. Wśród możliwych tematów wymienił denuklearyzację. Z kolei rosyjski doradca prezydencki Jurij Uszakow przekazał 12 listopada, iż realizowane są prace nad tematami, które mogłyby być poruszone podczas ewentualnego spotkania trzech przywódców. Te wypowiedzi świadczą o przygotowaniach, nie są jednak równoznaczne z ogłoszeniem wspólnie uzgodnionego harmonogramu.

Informowałem już w październiku o propozycji spotkania trzech przywódców w Shenzhen. Wtedy jednak Pekin nie potwierdzał uczestnictwa w rozmowach w tej sprawie. Obecnie, za sprawa potwierdzenia chińskiego MSZ wiemy, iż rozmowy takie są prowadzone.

Niezależnie od pomysłu trójstronnego spotkania przygotowywane są rozmowy dwustronne. Sekretarz skarbu USA Scott Bessent zapowiedział wyjazd do Shenzhen z Trumpem i spotkanie prezydentów Chin i Stanów Zjednoczonych. Strona rosyjska mówiła również o planowanych spotkaniach Putina z Xi oraz z Trumpem.

Od Jałty z 1945 roku do „Yalta 2.0”

Możliwość spotkania Xi, Trumpa i Putina skłoniła komentatorów do sięgnięcia po porównanie z konferencją jałtańską. W lutym 1945 roku w Liwadii na Krymie rozmawiali prezydent USA Franklin D. Roosevelt, premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i przywódca Związku Radzieckiego Józef Stalin. Ich rozmowy dotyczyły między innymi przyszłości Niemiec i Europy oraz zasad działania powstającej Organizacji Narodów Zjednoczonych.

W Jałcie uzgodniono udział Francji w powojennej administracji Niemiec, które ostatecznie podzielono na cztery strefy okupacyjne. Omawiano także zasady głosowania w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Porównanie z tamtym spotkaniem ma jednak przede wszystkim charakter symboliczny: Chiny nie uczestniczyły w jałtańskich rozmowach Wielkiej Trójki, a proponowane spotkanie w Shenzhen nie ma ogłoszonego programu ani uzgodnionych celów.

Do tej symboliki nawiązywała wystawa „Yalta 2.0” pokazana w lutym 2025 roku w parku liwadyjskim na okupowanym przez Rosję Krymie. Jedna z prac przedstawiała Putina, Trumpa i Xi w kompozycji przypominającej fotografię uczestników konferencji z 1945 roku.

Katsuji Nakazawa, autor analizy opublikowanej przez Nikkei Asia, ocenia, iż wspólne zdjęcie przywódców mogłoby mieć znaczenie polityczne niezależnie od tego, czy rozmowy przyniosłyby konkretne porozumienia. Według dziennikarza rola gospodarza mogłaby pozwolić Xi na przedstawienie Chin jako ważnego uczestnika rozmów dotyczących spraw międzynarodowych.

Relacje z USA przed zjazdem KPCh

Kontekstem dla ewentualnych rozmów w Shenzhen są kontakty Xi i Trumpa z ostatnich miesięcy. We wrześniu chiński przywódca złożył wizytę w Stanach Zjednoczonych. Jak poinformował Biały Dom, obie strony omawiały między innymi handel, dostęp do rynków rolnych, metale ziem rzadkich oraz kwestie dotyczące Rosji, Korei Północnej i Iranu.

W amerykańskim komunikacie wskazano także, iż Trump opowiadał się za trójstronnymi negocjacjami dotyczącymi kontroli zbrojeń z udziałem USA, Rosji i Chin. Informowaliśmy szerzej o ośmiu obszarach rozmów po wizycie Xi w Waszyngtonie we wrześniu.

Podczas wizyty przywódcy nawiązali również do współpracy Chin i USA w czasie II wojny światowej. Nakazawa zwraca uwagę na istotną różnicę historyczną: ówczesnym partnerem Waszyngtonu była Republika Chińska. Dziś tym symbolicznym partnerem jest Chińska Republika Ludowa, co rzuca pewne światło na rzeczywistą naturę stosunku USA do Tajwanu.

Dla Pekinu utrzymanie stabilnych relacji z Waszyngtonem ma znaczenie również w kontekście polityki wewnętrznej. XXI zjazd Komunistycznej Partii Chin zaplanowano na drugą połowę 2027 roku. Według informacji opublikowanych przez agencję Xinhua rozpoczęto już proces wyboru 2360 delegatów. Nakazawa, jak i wielu innych obserwatorów chińskiej sceny politycznej przewiduje, iż Xi zostanie powołany na czwartą kadencję na stanowisku sekretarza generalnego partii.

Zdaniem autora Nikkei gospodarcze i dyplomatyczne ustępstwa wobec Trumpa mogą służyć ograniczaniu napięć z USA przed przyszłorocznym zjazdem. Dziennikarz interpretuje również gotowość Pekinu do rozmów trójstronnych jako sposób na podtrzymanie osobistych relacji obu przywódców.

Na sytuację w Waszyngtonie wpływa wynik wyborów połówkowych z 3 listopada. Demokraci uzyskali większość w obu izbach Kongresu. Nowy Kongres rozpocznie kadencję w styczniu 2027 roku. Dla prezydenta Trumpa będzie to zupełnie nowa rzeczywistość, w której będzie mu znacznie trudniej prowadzić politykę w dotychczasowym stylu. Z drugiej strony, nowy Kongres może okazać się nowym wyzwaniem dla Chin. Demokraci będą unikać retoryki Trumpa, ale w działaniu mogą być bardziej ofensywni wobec Chin, niż prezydent.

Rozbrojenie i trudne kwestie międzynarodowe

Jednym z tematów wskazywanych przez Trumpa w kontekście szczytu w Shenzhen jest ograniczenie arsenałów jądrowych. Państwa przystępowałyby jednak do takich rozmów z bardzo różnymi zasobami.

Według szacunków Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem, SIPRI, na początek 2026 roku Chiny miały około 620 głowic w zapasie wojskowym. Dla Stanów Zjednoczonych instytut szacował ten zasób na około 3700 głowic, a dla Rosji na około 4400.

Nakazawa ocenia, iż znacznie mniejszy arsenał Chin jest jednym z powodów ostrożności Pekinu wobec propozycji trójstronnego rozbrojenia. Wskazuje też, iż szybkie osiągnięcie porozumień dotyczących Ukrainy czy Iranu byłoby trudne. Samo ewentualne spotkanie nie oznaczałoby więc, iż strony uzgodniły rozwiązania tych kwestii.

Możliwe kontakty z Koreą Północną

Autor Nikkei wskazuje jeszcze jeden obszar, w którym Chiny mogłyby odegrać rolę dyplomatyczną: ewentualne kontakty między Trumpem a przywódcą Korei Północnej Kim Dzong Unem. Obaj politycy spotkali się wcześniej w Singapurze w 2018 roku oraz w Hanoi w 2019 roku. Drugie spotkanie zakończyło się bez porozumienia w sprawie kolejnych kroków dotyczących północnokoreańskiego programu jądrowego i sankcji.

Nakazawa przywołuje anonimowego rozmówcę, według którego USA i Korea Północna utrzymywały kontakt, a Chiny działały za kulisami. Tego twierdzenia nie udało się niezależnie potwierdzić. Kim Dzong Un nie należy do grona przywódców gospodarek APEC, a w artykule Nikkei mowa jest jedynie o możliwości późniejszych kontaktów w innym miejscu.

Na kilka dni przed szczytem w Shenzhen potwierdzone pozostają więc chińskie kontakty dotyczące formatu Xi–Trump–Putin. Znaczenie ewentualnego spotkania będzie można ocenić dopiero wtedy, gdy strony potwierdzą jego przebieg i przedstawią rezultaty rozmów. Z pewnością jednak już dziś widać symbolikę takiego spotkania. Środek ciężkości świata przesuwa się daleko od Europy. Ale określenie Yalta 2.0 jest w tym przypadku semantycznym nadużyciem.

Szkoda, iż Europa nie potrafi zrozumieć, iż w tym konkretnym układzie ma jednego sojusznika, kierującego się pragmatyzmem. To oczywiście Chiny, którym nie specjalnie zależy na marginalizacji Starego Kontynentu. Ale jeżeli Unią kierują osoby, jak Ursula von der Leyen, czy Kaja Kallas, zapamiętale obstające przy „braterstwie” z Waszyngtonem przeciw Rosji, Chińczycy nie mają wielkich szans.

Leszek B. Ślazyk

e-mail: [email protected]

Źródła: