Spółdzielnia energetyczna to podmiot zdefiniowany w ustawie o odnawialnych źródłach energii (OZE), którego celem jest prowadzenie działalności polegającej na wytwarzaniu energii elektrycznej, biogazu lub ciepła w instalacjach OZE, a następnie ich konsumpcji na potrzeby własne członków.
Spółdzielnie energetyczne działają w oparciu o system prosumencki polegający na rozliczeniu energii na podstawie tzw. opustów. Sprzedawca energii rozlicza się ze spółdzielnią energetyczną jedynie z różnicy pomiędzy ilością energii elektrycznej wprowadzonej do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej i ilości energii elektrycznej pobranej z tej sieci na potrzeby własne przez spółdzielnię (jej członków) w stosunku skorygowanym współczynnikiem ilościowym 1 do 0,6 (w przypadku prosumentów indywidualnych stosuje się w zależności od mocy instalacji współczynniki 1 do 0,8 lub 1 do 0,7).
Innymi słowy, za 1 MWh energii wytworzonej przez spółdzielnię i niewykorzystanej w danym momencie przez członków spółdzielni, czyli wprowadzonej do sieci dystrybucyjnej (sieć w tej sytuacji spełnia rolę magazynu niewykorzystanej przez spółdzielnię energii), można z niej pobrać 0,6 MWh energii. Może się to dziać w dowolnym momencie w ramach okresu rozliczeniowego, gdy źródła wytwórcze spółdzielni nie będą pokrywać bieżącego zapotrzebowania.
Rozliczenie to dotyczy energii elektrycznej wprowadzonej i pobranej z sieci dystrybucyjnej przez wszystkich wytwórców i odbiorców energii elektrycznej będących członkami spółdzielni energetycznej. Taka sama zasada obowiązuje, o ile przedmiotem działania spółdzielni jest ciepło lub biogaz.
Do spółdzielni mogą przystąpić mieszkańcy, rolnicy, małe firmy oraz jednostki samorządu terytorialnego. Założyć spółdzielnie może minimum dziesięć osób fizycznych lub trzy podmioty prawne jak np. gmina, lokalni przedsiębiorcy czy rolnicy.
Kluczowe parametry techniczno – prawne spółdzielni energetycznej to:
- Podmioty tworzące: minimum 10 osób fizycznych lub minimum 3 osoby prawne (np. gmina, przedsiębiorstwo, gospodarstwo rolne),
- Bilansowanie: system rozliczeń oparty na bilansowaniu energii w cyklu godzinnym (tzw. Metoda wektorowa), co jest znacznie korzystniejsze od standardowych modeli prosumenckich,
- Zwolnienia: członkowie spółdzielni są zwolnieni z opłat dystrybucyjnych zmiennych, opłaty OZE, opłaty kogeneracyjnej oraz opłaty mocowej w odniesieniu do energii wytworzonej i zużytej w ramach wspólnoty.
Implementacja spółdzielni energetycznej w powiecie ząbkowickim uderza bezpośrednio w problem ubóstwa energetycznego. Dzięki redukcji kosztów zakupu energii, gminy mogą realnie wspierać najuboższe gospodarstwa domowe oraz jednostki użyteczności publicznej.
|
Kategoria korzyści |
Opis mechanizmu |
Skutek dla gminy / mieszkańca |
|
Ekonomiczna |
Brak opłat przesyłowych i narzutów regulacyjnych |
Obniżenie rachunków za energię choćby o 40% |
|
Stabilizacyjna |
Uniezależnienie od wahań cen na rynkach hurtowych |
Przewidywalność kosztów operacyjnych od firm i samorządu |
|
Techniczna |
Lokalna produkcja zmniejsza straty na przesyłach dalekobieżnych |
Zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i stabilność sieci |
|
Ekologiczna |
Redukcja emisji CO2 poprzez zastąpienie miksu węglowego energią z OZE |
Poprawa jakości powietrza (walka ze smogiem) |
Ząbkowice Śląskie stały się pionierem na mapie Dolnego Śląska, powołując w 2024 r. strukturę, w skład której weszły: Urząd Miejski, Zakład Gospodarki Komunalnej oraz PWiK Delfin. Kluczowym aktywem spółdzielni jest farma fotowoltaiczna o mocy ok. 3 MW (obecnie w budowie).
System ten opiera się na lokalnym bilansowaniu energii: energia produkowana w godzinach szczytowego nasłonecznienia przez instalacje należące do jednego członka (np. farmę miejską) jest w czasie rzeczywistym konsumowana przez inne obiekty (np. przepompownie ścieków czy szkoły).
Farma jest w tej chwili w trakcie budowy: w budżecie na rok 2026 Gmina Ząbkowice Śląskie wskazała kwotę 11 973 269,73 zł na zadanie pn. Budowa farmy fotowoltaicznej 3 MW dla Gminy Ząbkowice Śląskie. Zamysł powstania farmy to rok 2023, kiedy to trwały wstępne analizy i koncepcja.
Dane jednoznacznie wskazują, iż spółdzielnie energetyczne są najbardziej efektywną formą organizacji energetyki obywatelskiej na terenach wiejskich i miejsko – wiejskich. Dla pozostałych gmin powiatu ząbkowickiego model ten stanowi gotową receptę na:
- Zabezpieczenie budżetów przed wzrostem cen energii,
- Wypełnienie unijnych dyrektyw dotyczących udziału OZE w miksie energetycznym,
- Przyciągnięcie inwestorów (dostęp do tańszej, zielonej energii jako czynnik lokalizacji biznesu).
- Wsparcie merytoryczne i finansowe oferowane przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej stanowi dodatkowy impuls do podejmowania inicjatyw w tym zakresie. Spółdzielnia energetyczna to nie tylko technologia – to forma współpracy która buduje silną, samowystarczalną i nowoczesną wspólnotę lokalną.
Warto podkreślić, iż spółdzielnie energetyczne mogą być sposobem na: zażegnanie problemu związanego z niedoborem energii (szansa szczególnie dla obszarów wiejskich oraz wiejsko-miejskich), ważnym elementem szeroko rozumianej energetyki rozproszonej, optymalnym narzędziem wykorzystania lokalnej infrastruktury energetycznej i okołoenergetycznej, niedrogim źródłem dostaw energii i gwarantem ograniczenia przerw w jej wahań i dostawach.
Niewątpliwie spółdzielnia energetyczna to lokalna energia dla lokalnych potrzeb.
