Budowa instalacji odzysku energii w Starachowicach stała się głównym tematem nadzwyczajnej sesji Rady Miejskiej. W dyskusji głos zabierali m.in. prezydent miasta Marek Materek, prezes Zakładu Energetyki Cieplnej Marcin Pocheć, radni, a także przedstawiciele stowarzyszenia Inicjatywa dla Starachowic: Jarosław Łyczkowski i Zbigniew Kroczek.

Inwestycja wstrzymana, pozwolenie uchylone

Jak poinformował prezes ZEC Marcin Pocheć, projekt budowy instalacji termicznego przekształcania paliwa alternatywnego ruszył w 2021 roku. Umowa z wykonawcą, firmą Control Process S.A., opiewała na 83 mln zł netto. Instalacja miała powstać na terenie ciepłowni przy ul. Ostrowieckiej.

W 2023 roku wojewoda świętokrzyski uchylił jednak decyzję o pozwoleniu na budowę. W konsekwencji realizacja została wstrzymana, a — jak relacjonował prezes ZEC — zakres działań ograniczono do prac zabezpieczających. Następnie, 3 sierpnia 2024 roku, ZEC odstąpił od umowy z wykonawcą, wskazując na zwłokę w realizacji obowiązków kontraktowych.

Spór sądowy i brak finansowania

Marcin Pocheć przypomniał też, iż po odstąpieniu od umowy spór trafił do sądu. W październiku 2024 roku ZEC miał zakaz podejmowania działań zmierzających do budowy instalacji z innym wykonawcą, ale w marcu 2026 roku to zabezpieczenie zostało uchylone. Według prezesa otworzyło to drogę do dalszych działań formalnych i poszukiwania nowego finansowania.

Podczas sesji poinformował też informacja, iż wcześniejsze finansowanie z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska nie jest już aktualne, a wykorzystana część pożyczki jest w tej chwili spłacana w ratach. W trakcie debaty wielokrotnie wskazywano, iż chodzi o kwotę przekraczającą 10 mln zł.

Stowarzyszenie: potrzeba audytu, a nie dalszego rozpędu inwestycji

Przedstawiciele Stowarzyszenia Inicjatywa dla Starachowic, Jarosław Łyczkowski i Zbigniew Kroczek, oceniali, iż inwestycja znalazła się w punkcie krytycznym. Przypominali, iż zainteresowanie mieszkańców tym tematem trwa od blisko 10 lat, a kolejne decyzje administracyjne były uchylane. W ich ocenie dziś najważniejsze jest już nie bronienie projektu za wszelką cenę, ale odpowiedź na pytanie, czy taka instalacja jest miastu rzeczywiście potrzebna.

Ze strony stowarzyszenia padł postulat przeprowadzenia niezależnego audytu inwestycji oraz planów inwestycyjnych ZEC. Wskazywano też na ryzyko dalszych kosztów, w tym ewentualnych roszczeń wykonawcy, oraz na to, iż rzeczywisty koszt budowy może być dziś znacznie wyższy niż pierwotnie zakładano.

Marek Materek: potrzebna nowa analiza ekonomiczna

Do tych argumentów odniósł się prezydent Starachowic Marek Materek. Podkreślił, iż w ostatnich miesiącach spotykał się z przedstawicielami stowarzyszenia i iż miasto zakłada przygotowanie analizy ekonomicznej przedsięwzięcia. Jak mówił, wcześniej — z powodu sądowego zakazu kontynuowania inwestycji — wydawanie pieniędzy na taką analizę nie miało uzasadnienia.

Marcin Pocheć: inwestycja może się opłacać

Prezes ZEC Marcin Pocheć bronił sensu projektu. Przekonywał, iż w Polsce wciąż istnieje nadwyżka paliwa RDF, którego nie ma gdzie zagospodarować, a instalacja w Starachowicach mogłaby poprawić bezpieczeństwo energetyczne systemu ciepłowniczego i uniezależnić go częściowo od paliw kopalnych. Szacował też, iż koszt dokończenia inwestycji mieściłby się w przedziale około 110–130 mln zł.

Radni coraz bardziej podzieleni

W debacie wyraźnie było widać podział wśród radnych. Dariusz Lipiec mówił wprost o rosnących obawach związanych z opłacalnością całego przedsięwzięcia i przyznał, iż im dłużej trwa dyskusja, tym bardziej przestaje być zwolennikiem inwestycji. Zwracał uwagę m.in. na ryzyko problemów ze spłatą przyszłego finansowania.

Konrad Rączka podkreślał, iż radni od początku zadawali pytania o spalarnię i proponował rozmowę, która pozwoliłaby poszukać wspólnego stanowiska. Z kolei Piotr Capała wskazywał, iż obok ustaleń Komisji Rewizyjnej potrzebny byłby również profesjonalny audyt zewnętrzny.

W trakcie sesji pytania zadawali też Marcin Nowakowski oraz Mirosław Gęborek, dopytując odpowiednio o dalszą rolę Control Process i o realne podstawy twierdzeń, iż inwestycja przez cały czas będzie opłacalna.

Co dalej?

Na koniec warto zauważyć, iż prezes ZEC Marcin Pocheć po raz kolejny przekonywał podczas sesji, iż inwestycja może być rentowna, może w przyszłości przełożyć się na korzystniejsze warunki dla systemu ciepłowniczego i iż paliwa RDF nie zabraknie. Nie przekonało to jednak przedstawicieli stowarzyszenia Inicjatywa dla Starachowic, którzy wskazywali na ryzyko braku paliwa w przyszłości, brak gwarancji wyraźnego spadku cen ciepła oraz wątpliwości, czy projekt rzeczywiście będzie opłacalny dla miejskiej spółki i samej gminy. W trakcie sesji prezydent Marek Materek oraz władze ZEC zapowiadali przygotowanie studium wykonalności i analizy ekonomicznej, ale z samej dyskusji wynikało też jasno, iż taki dokument ma przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie o możliwość dalszej realizacji inwestycji i jej finansowania, a nie rozstrzygnąć wszystkich wątpliwości dotyczących dotychczasowych decyzji. Właśnie dlatego część radnych oraz społecznicy domagali się osobnego, niezależnego audytu obejmującego również przeszłość całego przedsięwzięcia.

W głosowaniu nad rezolucją dotyczącą niezależnego audytu inwestycji za było tylko pięciu radnych: Artur Anduła, Piotr Capała, Mirosław Gęborek, Dariusz Lipiec i Dariusz Nowak. Przeciw zagłosowali Tomasz Andrzejewski, Agnieszka Cheda, Marek Kamiński, Mariusz Konarski, Jarosław Nowak, Marcin Nowakowski, Włodzimierz Orczyk, Ilona Tarczyk, Lidia Wojtal i Dominik Zuba. Konrad Rączka i Wioletta Trzos nie oddali głosu. Tym samym większość rady nie zgodziła się, by zewnętrzna firma sprawdziła zarówno zasadność dalszego prowadzenia inwestycji, jak i to, co wydarzyło się wokół niej do tej pory. Dlaczego władze miasta nie zdecydowały się na pełne, równoległe wyjaśnienie zarówno przyszłej opłacalności inwestycji, jak i wcześniejszych decyzji wokół niej? To pytanie po tej sesji wciąż pozostaje bez jasnej odpowiedzi.