Sheffield: od szarego miasta stali do zielonego miasta przyszłości

12 godzin temu

Sheffield, położone w północnej Anglii, przez dziesięciolecia kojarzyło się przede wszystkim z hutnictwem, stalą i przemysłem ciężkim. Dziś jest przykładem miasta, które wykorzystuje przyrodę do poprawy jakości życia mieszkańców. Dawne fabryki i ceglane budynki sąsiadują tu z parkami, lasami, kwietnymi rabatami i zielonymi ulicami. Co ważne, zieleń nie jest traktowana wyłącznie jako dekoracja, staje się pełnoprawnym elementem miejskiej infrastruktury. Miasto promuje się jako The Outdoor City. Według danych miejskich aż 61% jego powierzchni stanowią tereny zielone, co pozwala przedstawiać je jako drugie najbardziej zielone miasto w Europie. Szacuje się, iż rośnie tu około 4,5 miliona drzew, czyli blisko osiem na jednego mieszkańca, to jeden z najwyższych wskaźników w Europie. Jedna trzecia powierzchni miasta znajduje się w granicach Parku Narodowego Peak District. Kontakt z przyrodą jest więc dla wielu mieszkańców częścią codziennego życia, a nie tylko weekendową przyjemnością.

Jednym z najbardziej inspirujących przedsięwzięć jest projekt Grey to Green, realizowany w centrum Sheffield. Tam, gdzie wcześniej dominowały szerokie jezdnie, asfalt i samochody, powstały zielone przestrzenie przyjazne pieszym i rowerzystom. Po wybudowaniu drogi odciążającej centrum część dawnej infrastruktury drogowej stała się zbędna. Zamiast pozostawić ją samochodom, miasto zdecydowało się oddać przestrzeń ludziom i przyrodzie. Ograniczono powierzchnię jezdni, poszerzono ciągi piesze i rowerowe, posadzono drzewa, byliny, trawy ozdobne i rośliny kwitnące. Powstał około 1,3-kilometrowy zielony korytarz, który zmienił nie tylko wygląd ulic, ale także sposób korzystania z miasta.

Szczególnie interesujące jest gospodarowanie deszczówką. W ramach projektu powstało 56 rabat i zagłębień retencyjnych, które przechwytują wodę spływającą z utwardzonych nawierzchni. Rośliny i odpowiednio przygotowane podłoże spowalniają odpływ, pomagają zatrzymywać zanieczyszczenia i odciążają kanalizację. Według danych projektu rozwiązania te mogą zmniejszać tempo odpływu wody podczas intensywnych opadów choćby o 80%.

Sheffield ma jednak także trudne doświadczenia. W ramach programu modernizacji ulic Streets Ahead planowano usunięcie i zastąpienie choćby 17 500 drzew ulicznych, co wywołało duże protesty mieszkańców i przedstawicieli ngo. W wyniku tych doświadczeń wypracowano nowe podejście do zarządzania drzewami ulicznymi, zakładające większy nacisk na ich zachowanie, dialog społeczny i poszukiwanie rozwiązań technicznych pozwalających uniknąć wycinki. To ważna lekcja: choćby ambitne programy zazieleniania nie zastąpią ochrony dojrzałych drzew, które już dziś dają cień, zatrzymują wodę i tworzą siedliska dla wielu organizmów.

Najważniejszą inspiracją dla nas jest zmiana myślenia o przestrzeni publicznej. Zazielenianie nie musi oznaczać wyłącznie zakładania nowych parków, może polegać na odzyskiwaniu przestrzeni zajmowanej dotąd przez asfalt i samochody.

Po pierwsze, odbrukowujmy miasta. Nadmiernie szerokie jezdnie, rozległe skrzyżowania, fragmenty parkingów czy niepotrzebne powierzchnie utwardzone można przekształcać w zielone korytarze. Warto wykorzystywać każdą modernizację ulicy jako okazję do zwiększenia powierzchni biologicznie czynnej oraz poprawy warunków dla pieszych i rowerzystów.

Po drugie, łączmy zieleń z retencją wody. Ogrody deszczowe, niecki retencyjne i przepuszczalne nawierzchnie powinny stać się standardowym elementem przebudowy ulic, placów i parkingów. Sheffield pokazuje, iż te same rozwiązania mogą jednocześnie poprawiać estetykę przestrzeni, wspierać różnorodność biologiczną i ograniczać skutki intensywnych opadów.

Po trzecie, stawiajmy na różnorodność. Zamiast intensywnie koszonych trawników warto wprowadzać wielogatunkowe nasadzenia drzew, krzewów, bylin i traw, dopasowane do lokalnych warunków. Takie rozwiązania mogą być atrakcyjne wizualnie, wspierać zapylacze i zwiększać odporność miejskiej zieleni na zmieniający się klimat.

Po czwarte, chrońmy dojrzałe drzewa. Przy przebudowie ulic należy najpierw szukać możliwości ich zachowania, wykorzystując odpowiednie rozwiązania projektowe i techniczne. Standardy ochrony drzew muszą być stosowane nie tylko na papierze, ale również na placach budowy.

Po piąte, angażujmy mieszkańców. Historia Sheffield pokazuje, iż zieleń jest również sprawą społeczną. Dialog pomiędzy samorządem, projektantami, organizacjami i mieszkańcami pomaga ograniczać konflikty, a także budować poczucie współodpowiedzialności za miejską przyrodę.

Doświadczenia Sheffield mogą być inspiracją dla Wrocławia, Legnicy i wielu innych polskich miast. Warto zaczynać od konkretnych ulic i placów, tworząc pilotażowe projekty odzyskiwania przestrzeni dla zieleni, a następnie oceniać ich efekty: powierzchnię odbrukowanych terenów, ilość zatrzymanej wody, kondycję drzew oraz komfort mieszkańców.

Najważniejsza lekcja z Sheffield wykracza jednak poza pojedyncze nasadzenia, kwietne rabaty czy niewielkie parki. Błękitno-zielona infrastruktura to przede wszystkim powiązany system przyrodniczy jak np. korytarze ekologiczne umożliwiające przemieszczanie się organizmów, doliny rzeczne i obszary retencji zatrzymujące wodę w całej zlewni oraz różnorodne siedliska podtrzymujące miejską bioróżnorodność. Znaczna część tej infrastruktury już istnieje, dlatego równie ważne jak tworzenie nowych terenów zieleni jest zachowanie i wzmacnianie naturalnych zasobów. To zadanie nie tylko dla dużych miast i specjalistów, bo każda gmina, a także sami mieszkańcy, mają realny wpływ na ochronę lokalnych ekosystemów, drzew, cieków wodnych i terenów otwartych. Prawdziwie zielone miasto to nie takie, które jedynie sadzi więcej roślin, ale takie, które potrafi chronić przyrodnicze fundamenty swojego funkcjonowania i świadomie budować na nich swoją przyszłość.

—

Projekt „Europejska wiedza i doświadczenia dla działań sieci Przyjaciół Drzew”

FINANSOWANY ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO INSTYTUTU WOLNOŚCI – CENTRUM ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO

w ramach Rządowego Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030 PROO, Priorytet 5 – Wsparcie doraźne, edycja 2026

Idź do oryginalnego materiału