1 godzina temu
Odsetki od prowizji – koszt kredytu nie jest kapitałem
Jednym z najistotniejszych zagadnień rozstrzyganych przez Sąd Najwyższy było naliczanie odsetek od kwoty obejmującej prowizję kredytodawcy.
Sąd Najwyższy wyraźnie rozdzielił „całkowitą kwotę kredytu” od „całkowitego kosztu kredytu”. Prowizja, choćby o ile została objęta finansowaniem udzielonym przez bank, pozostaje kosztem kredytu, a nie kwotą faktycznie udostępnioną konsumentowi.
Stanowisko to koresponduje z wyrokiem TSUE z 23 kwietnia 2026 roku, C-744/24. Trybunał uznał, iż przepisy Dyrektywy 2008/48/WE sprzeciwiają się postanowieniom umownym pozwalającym na stosowanie oprocentowania nie tylko do kwoty kredytu, ale również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem.
W konsekwencji samo „techniczne” przekazanie środków odpowiadających prowizji na rachunek kredytobiorcy nie powoduje, iż prowizja staje się kapitałem podlegającym oprocentowaniu.
Zmiana opłat i prowizji musi być weryfikowalna
Sąd Najwyższy odniósł się również do klauzul regulujących możliwość zmiany wysokości opłat i prowizji.
Nie jest wystarczające wskazanie w umowie takich okoliczności, których wystąpienia konsument nie może samodzielnie zweryfikować albo które pozostają w istocie zależne od decyzji kredytodawcy. Konsument powinien mieć możliwość ustalenia, w jakich sytuacjach może dojść do zmiany kosztów oraz jakie konsekwencje ekonomiczne może to dla niego wywołać.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera wyrok TSUE z dnia 13 lutego 2025 roku, C-472/23. Trybunał wskazał, iż obowiązek informacyjny obejmuje także przedstawienie warunków pozwalających konsumentowi przewidzieć ewentualne zmiany opłat.
Harmonogram powinien przedstawiać rzeczywistą strukturę zobowiązania
Istotne znaczenie praktyczne ma również stanowisko dotyczące harmonogramu spłaty. Zdaniem Sądu Najwyższego powinien on pozwalać konsumentowi ustalić nie tylko wysokość poszczególnych rat, ale również ich strukturę – w szczególności część kapitałową, odsetkową oraz inne koszty, w tym prowizję.
Informacja o zobowiązaniu konsumenta nie może mieć charakteru wyłącznie formalnego. Dokumentacja kredytowa powinna umożliwiać rzeczywiste ustalenie ekonomicznego zakresu zobowiązania.
Prawo odstąpienia od umowy
Sąd Najwyższy zwrócił także uwagę na sposób określenia skutków odstąpienia od umowy. Informacja dotycząca prawa odstąpienia powinna obejmować wszystkie przesłanki rozpoczęcia biegu terminu na jego wykonanie, w tym zarówno zawarcie umowy, jak i przekazanie konsumentowi wymaganych informacji.
Nieprawidłowe jest natomiast takie ukształtowanie postanowień umownych, które nakazuje konsumentowi po odstąpieniu zwrócić pełną kwotę określoną jako „kwota kredytu”, o ile obejmuje ona również koszty, których konsument faktycznie nie otrzymał.
Czy wyrok oznacza automatyczne zastosowanie SKD?
Nie. Wyrok Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt: II CSKP 89/26 nie oznacza, iż każda umowa zawierająca prowizję lub inne koszty kredytu jest wadliwa, ani iż samo naliczanie określonych kosztów automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Znaczenie ma konkretna konstrukcja umowy oraz to, czy wystąpiło naruszenie przepisów wskazanych w art. 45 ust. 1 Ustawy o kredycie konsumenckim. W razie spełnienia ustawowych przesłanek konsument może skorzystać z uprawnienia do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. Uprawnienie to jest jednak ograniczone terminem określonym w art. 45 ust. 5 Ustawy.
Wyrok Sądu Najwyższego należy zatem postrzegać nie jako automatyczną podstawę do zastosowania SKD, ale jako istotną wskazówkę interpretacyjną dla oceny konkretnych umów kredytowych. Szczególnego znaczenia nabiera w tej chwili analiza sposobu określenia kwoty kredytu, kosztów pozaodsetkowych, podstaw naliczania odsetek, klauzul zmiany opłat, harmonogramu spłaty oraz pouczeń dotyczących prawa odstąpienia.
autor: Alicja Libera radca prawny
