Rząd zmienia zasady systemu kaucyjnego. Bony kaucyjne z ustawowym terminem ważności. Sprawdź nowe zasady w Warszawie

Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozpoczęło prace nad kluczową nowelizacją przepisów regulujących funkcjonowanie ogólnokrajowego systemu kaucyjnego. Głównym celem rządowych poprawek jest ochrona interesów konsumentów oraz wyeliminowanie nieuczciwych praktyk sieci handlowych. Najważniejszą zmianą będzie ustawowe określenie minimalnego terminu ważności bonów kaucyjnych wydawanych przez butelkomaty. Zmiany te odczują bezpośrednio mieszkańcy stolicy, a w warszawskich dyskontach na Woli oraz Mokotowie trwa wymiana systemu w automatach do odbioru opakowań.

Butelkomaty w Lidlu. | Fot. Warszawa w Pigułce

Ustawowy termin ważności bonów i koniec z pułapkami sieci handlowych

Wdrożenie systemu kaucyjnego w Polsce wiązało się z licznymi wątpliwościami prawnymi dotyczącymi zasad rozliczania zwracanych opakowań. Konsumenci oddający plastikowe butelki, puszek po napojach czy szklane opowiedzi w automatach lub przy kasach otrzymują wydruk w postaci bonu kaucyjnego. Dotychczasowe braki w przepisach sprawiały, iż poszczególne sieci handlowe ustalały własne, często bardzo rygorystyczne regulaminy. Część marketów narzucała termin ważności bonu wynoszący zaledwie 24 godziny lub ograniczała możliwość jego realizacji wyłącznie do tego samego konkretnego sklepu, w którym oddano opakowania.

Projektowana nowelizacja resortu klimatu ma jednoznacznie ukrócić te praktyki. Podstawą prawną wprowadzanych modyfikacji jest ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1852 z późn. zm.). Nowe przepisy wprowadzą sztywny, ustawowy okres ważności bonu kaucyjnego, który ma wynosić co najmniej 12 miesięcy od daty jego wydania. Co więcej, bon wygenerowany w automat danej sieci będzie musiał być honorowany we wszystkich placówkach tej samej marki na terytorium całego kraju.

Rządowe zmiany precyzują również zasady wypłaty gotówki. Zgodnie z wytycznymi MKiŚ, klient oddający opakowanie objęte kaucją nie będzie zmuszony do dokonywania ponownych zakupów w danym sklepie, aby odzyskać swoje pieniądze. Kasjer będzie miał bezwzględny obowiązek wypłacenia równowartości bonu w gotówce na żądanie konsumenta, bez względu na wartość realizowanego bonu. Zapobiegnie to sytuacji, w której kaucja stawała się ukrytym rabatem wymuszającym kolejne wydatki w markecie.

Przypomnijmy, iż systemem kaucyjnym w Polsce objęte są jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych z plastiku o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe o pojemności do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra. Stawka kaucji wynosi od 50 groszy do 1 złoty za jedno opakowanie, co przy regularnym zwrocie resztek z gospodarstwa domowego przekłada się na zauważalne kwoty w budżecie rodzinnym.

Warszawskie sklepy i MPO szykują się na nowe wytyczne. Wola, Mokotów i Śródmieście

Warszawa jest największym rynkiem wdrożeniowym dla systemu kaucyjnego w Polsce, na terenie którego każdego dnia do obrotu trafiają miliony opakowań napojowych. Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania oraz prywatni operatorzy logistyczni dostosowują infrastrukturę odbierającą odpady z ponad 1200 punktów sprzedaży zlokalizowanych w granicach stolicy. Największe zagęszczenie butelkomatów i stref manualnego odbioru kaucji występuje w gęsto zaludnionych dzielnicach Mokotów, Praga-Południe oraz Ursynów.

Największe sieci dyskontowe, takie jak Biedronka, Lidl czy Carrefour, prowadzą w swoich stołecznych placówkach intensywne prace techniczne. W hipermarketach i supermarketch na warszawskiej Woli przy ul. Kasprzaka oraz w Śródmieściu przy al. Jerozolimskich oprogramowanie recyklerów jest aktualizowane, aby drukować bony z rozszerzonym kodem QR zawierającym uniwersalny termin ważności i identyfikator sieciowy. Dzięki temu klient, który odda butelki w sklepie na Woli, będzie mógł zrealizować bon podczas zakupów w dzielnicy Śródmieście lub w dowolnym innym mieście w Polsce.

Miejscy analitycy rynku komunalnego szacują, iż dzięki ustawowemu uregulowaniu ważności bonów wskaźnik zwrotu opakowań w stolicy skoczy z dotychczasowych 55 proc. do ponad 85 proc. w skali roku. Dla budżetu miasta oznacza to uniknięcie unijnych kar finansowych za brak realizacji poziomów recyklingu oraz mniejszą masę plastikowych odpadów trafiających do brązowych i czarnych pojemników na osiedlach mieszkaniowych.

Przedstawiciele stołecznych organizacji konsumenckich podkreślają, iż jasne zasady realizacji bonów są szczególnie istotne dla seniorów zamieszkujących starsze osiedla na Żoliborzu czy Ochocie. Osoby starsze, które zbierają butelki podczas codziennych spacerów, nie muszą już martwić się, iż ich bon straci wartość z powodu zbyt krótkiego terminu ważności narzuconego przez lokalny sklepik.

UOKiK i Inspekcja Handlowa biorą pod lupę regulaminy sklepowe

Działania legislacyjne Ministerstwa Klimatu i Środowiska wspierane są przez rygorystyczne kontrole państwowych organów ochrony konkurencji i konsumentów. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z siedzibą przy ul. Placu Powstańców Warszawy w Śródmieściu oraz Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Warszawie wszczęły pierwsze postępowania sprawdzające wobec sieci handlowych stosujących niedozwolone klauzule w regulaminach kaucyjnych.

Podstawą prawną nakładania sankcji na nieuczciwych sprzedawców są przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2024 r. poz. 1616 z późn. zm.). Stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, do których zalicza się wprowadzanie w błąd co do terminu ważności bonu lub odmowa wypłaty gotówki za zwróconą kaucję, zagrożone jest karą pieniężną w wysokości do 10 proc. rocznego obrotu przedsiębiorstwa.

Inspektorzy handlowi przypominają, iż do czasu pełnego wejścia w życie nowelizacji, każdy sklep ma obowiązek umieszczenia w widocznym miejscu przy butelkomacie oraz w punkcie obsługi klienta czytelnej informacji o zasadach i terminach realizacji wydawanych bonów. W przypadku stwierdzenia rozbieżności między treścią regulaminu a praktyką kasjerską, konsumenci mogą zgłaszać nieprawidłowości bezpośrednio do Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Warszawie.

Eksperci prawni wskazują, iż ujednolicenie przepisów o bonach kaucyjnych to niezbędny krok w stronę zbudowania nowoczesnej gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ). Czyste i przejrzyste zasady zachęcają obywateli do aktywnego uczestnictwa w ekologicznych nawykach, pozbawiając sieci handlowe możliwości nieuzasadnionego wzbogacania się na nieodebranych kaucjach.

Jak krok po kroku bezpiecznie korzystać z bonów kaucyjnych i nie stracić pieniędzy

Zobacz zestaw praktycznych porad, które pomogą Ci sprawnie zwracać opakowania i realizować bony kaucyjne w warszawskich sklepach:

• Sprawdzaj datę wydruku na bonie kaucyjnym – upewnij się, iż na wydruku z butelkomatu widnieje czytelna data wystawienia oraz kod kreskowy lub QR.
• Przechowuj bony w chłodnym i suchym miejscu – pamiętaj, iż papier termiczny z automatów jest wrażliwy na światło i ciepło; wyblakły bon może być trudny do zeskanowania przy kasie.
• Zażądaj wypłaty gotówki w kasie sklepu – pamiętaj, iż kasjer nie może odmówić wydania pieniędzy w gotówce i zmuszać Cię do zrobienia kolejnych zakupów.
• Realizuj bony w dowolnej placówce tej samej sieci – po wejściu w życie przepisów Twój bon będzie istotny we wszystkich sklepach danej marki w Warszawie i w całej Polsce przez co najmniej 12 miesięcy.
• Zgłaszaj odmowę przyjęcia bonu do Inspekcji Handlowej – jeżeli sklep wbrew przepisom anuluje Twój bon, powiadom Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Warszawie.

Źródło: forsal