Główna idea programu opiera się na prostej zamianie użytkowania lokali. Osoba starsza zajmująca mieszkanie położone wysoko w budynku pozbawionym windy będzie mogła oddać je w podnajem gminie, a w zamian wynająć od samorządu lokal na parterze albo w bloku wyposażonym w windę. Dzięki temu zyska warunki lepiej dopasowane do swojego wieku lub problemów zdrowotnych.
Z perspektywy formalnej przeprowadzka ma wymagać zawarcia z gminą dwóch umów: umowy najmu (nowego lokalu) oraz umowy podnajmu (dotychczasowego mieszkania seniora). Najważniejszy zapis dotyczy jednak praw majątkowych – senior przez cały czas pozostaje jedynym właścicielem swojego mieszkania. jeżeli postanowi wrócić do dawnego lokum, gmina będzie zobowiązana zapewnić podnajemcy inne mieszkanie i umożliwić właścicielowi powrót.
– Chcemy, aby najem senioralny zafunkcjonował od przyszłego roku. Żeby był to taki krok w kierunku uwolnienia więźniów czwartego piętra – Marzena Okła-Drewnowicz, pełnomocnik rządu ds. polityki senioralnej w rozmowie z „Rzeczpospolitą”.
Interesy starszych właścicieli mają być chronione również w kwestiach dziedziczenia. Po śmierci uczestnika programu jego nieruchomość nie przechodzi na własność gminy, ale wchodzi w skład masy spadkowej i trafia do spadkobierców.
Kto będzie mógł skorzystać z wymiany mieszkania?
Początkowy kształt programu, zapisany w projekcie z 2025 roku, stawiał dość wąskie wymogi. Warunkiem przystąpienia było ukończenie minimum 60 lat, posiadanie własnościowego mieszkania oraz zamieszkiwanie na trzecim piętrze w budynku bez windy. Co istotne, w przeciwieństwie do standardowych zasad przyznawania lokali komunalnych, nie przewidziano żadnego progu dochodowego.
W marcu 2026 roku zapowiedziano jednak złagodzenie kryteriów. Z najmu senioralnego mają móc korzystać zarówno osoby żyjące samotnie, jak i małżeństwa. Dodatkowo sytuacja seniorów zamieszkałych na niższych kondygnacjach ma być oceniana przez poszczególne gminy w trybie indywidualnym.
Gdzie kryją się największe haczyki i obawy samorządów?
Na etapie opiniowania i zgłaszania poprawek do projektu pojawiły się liczne zastrzeżenia ze strony instytucji oraz władz lokalnych:
- Brak kryterium dochodowego: Krajowy Zasób Nieruchomości wskazał na potrzebę wprowadzenia progu dochodowego, obawiając się, iż mieszkania na niższych piętrach mogłyby nie trafić do osób faktycznie najbardziej potrzebujących wsparcia.
- Problem eksmisji podnajemcy: Samorządowcy, choć samą koncepcję oceniają pozytywnie, sygnalizują ryzyko związane z ewentualną odmową opuszczenia lokalu przez podnajemcę w sytuacji, gdy senior zechce wrócić do siebie.
- Kwestie finansowe i remontowe: Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) zwrócił uwagę na luki w rozliczeniach. Projekt nie precyzuje, kto pokryje koszty zniszczeń wyrządzonych przez podnajemców, ani czy właściciel oddający mieszkanie gminie przez cały czas będzie musiał płacić za nie czynsz oraz pozostałe opłaty spółdzielcze.
- Deficyt lokali komunalnych: W wielu gminach brakuje wolnych mieszkań, a kolejki oczekujących są bardzo długie. Lokale dostępne od ręki nierzadko znajdują się daleko od przychodni czy sklepów, co mogłoby sprawić, iż zamiast poprawy komfortu życia seniora nastąpi jego pogorszenie.
- Ograniczony zasięg poza dużymi miastami: Przedstawiciele kilkunastu gmin z województwa mazowieckiego zwrócili uwagę, iż około 90 proc. gmin poza miastami powiatowymi nie posiada zabudowy wyższej niż trzy kondygnacje. W mniejszych miejscowościach skala problemu jest zatem niewielka, a samorządy i tak nie dysponują odpowiednią pulą lokali komunalnych na wymianę.
Skala zjawiska „więźniów czwartego piętra”
Choć z zewnątrz problem barier architektonicznych bywa bagatelizowany, dane demograficzne pokazują jego wagę. Według statystyk z 2025 roku osoby po 65. roku życia stanowiły około 21,1 proc. populacji Polski. Rządowe szacunki mówią, iż trudności z codziennym opuszczaniem mieszkania mogą dotyczyć choćby około miliona seniorów w skali całego kraju.
Z kolei analiza Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej wskazuje, iż około 60 proc. osób z tej grupy posiada mieszkania własnościowe, jednak chęć przeprowadzki deklaruje zaledwie 20 proc. z nich. Mimo to potrzeba dostosowania zasobów mieszkaniowych do ograniczeń ruchowych osób starszych pozostaje bardzo duża i w nadchodzących latach będzie rosnąć.
Skuteczność całego przedsięwzięcia będzie zależeć nie tylko od samego uchwalenia ustawy, ale także od przygotowania zaplecza lokalowego w gminach. Pierwsze praktyczne efekty będzie można ocenić najwcześniej w 2027 roku, kiedy program ma wejść w życie.

1 godzina temu











