Nowe możliwości finansowania renaturyzacji rzek i mokradeł
Renaturyzacja dorzecza Parsęty stała się wzorem skutecznych działań na rzecz przywracania życia rzekom – od usuwania barier migracyjnych po odbudowę siedlisk i monitoring ekosystemów. Doświadczenia Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty są w tej chwili punktem odniesienia dla samorządów i organizacji pozarządowych, które po raz pierwszy mogą sięgnąć po bezzwrotne wsparcie finansowe na działania renaturyzacyjne.
W nowym naborze programu FEnIKS przeznaczono 100 mln zł na projekty renaturyzacji rzek, jezior i mokradeł. Program jest częścią większego pakietu działań na rzecz odbudowy zasobów przyrodniczych, którego łączna wartość to 450 mln zł.
Najważniejsze założenia programu FEnIKS
- W dorzeczu Parsęty prowadzone są dwa najważniejsze projekty dotyczące ochrony ekosystemów rzecznych oraz zrównoważonego zarządzania wodami.
- Renaturyzacja obejmuje rzeki, obszary Natura 2000 oraz ochronę cennych siedlisk i gatunków.
- Łączna pula środków na renaturyzację rzek, jezior i mokradeł w programie FEnIKS to 410 mln zł.
- Nabór skierowany jest do samorządów i NGO, a także promuje partnerstwa podmiotów działających w zlewniach rzecznych.
- Do 30 września 2026 r. samorządy i organizacje pozarządowe mogą ubiegać się o wsparcie do 79,71% kosztów projektów z puli 100 mln zł.
- Do 31 sierpnia 2026 r. parki narodowe i regionalne dyrekcje ochrony środowiska mogą otrzymać wsparcie do 100% kosztów z budżetu 310 mln zł.
- Dodatkowo o 40 mln zł zwiększono środki na projekty małej retencji realizowane przez Lasy Państwowe.
Renaturyzacja – odpowiedź na wyzwania hydrologiczne
Procesy renaturyzacyjne odtwarzają bagna, mokradła i torfowiska, poprawiając bilans wodny kraju. W Polsce obserwuje się spadek poziomu wód w rzekach i jeziorach, niezależnie od regionu. Inwestycje w poprawę bilansu wodnego stają się priorytetem także dla Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
To mokradło jest przykładem dobrze przeprowadzonej renaturyzacji – po jego odtworzeniu woda ponownie pojawiła się na tym terenie, a wraz z nią wróciło życie. Zaobserwowano tu ponownie około 30 rzadkich gatunków fauny i flory. Ważne jest odtwarzanie zasobów wodnych, których brak w pewnym momencie może stać się choćby barierą dla rozwoju gospodarczego kraju. Projekty nastawione na renaturyzację będą działać również przeciwpożarowo, ponieważ rozległe obszary pozbawione wody stanowią realne i poważne zagrożenie dla mieszkańców
– mówiła na konferencji prasowej na terenie Mokradła Pyszka, dotyczącej projektu renaturyzacji rzeki Pysznicy, minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.
Szczegóły naborów i kryteria wsparcia
Od 29 maja 2026 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) uruchomił dwa nabory w programie FEnIKS. W trybie konkursowym samorządy i NGO mogą ubiegać się o wsparcie do 79,71% kosztów, przy minimalnej wartości projektu 1 mln zł. Wnioski przyjmowane są do 30 września 2026 r., a preferowane będą projekty partnerskie.
W trybie niekonkursowym parki narodowe i regionalne dyrekcje ochrony środowiska mogą uzyskać choćby 100% dofinansowania do 31 sierpnia 2026 r. Dodatkowo zwiększono pulę środków na projekty małej retencji.
Zakres możliwych działań
- Przywracanie ciągłości ekologicznej rzek
- Renaturyzacja rzek i jezior
- Odtwarzanie mokradeł
- Zwiększanie naturalnej retencji i spowalnianie odpływu wód
- Działania edukacyjne i monitoring
- Włączanie społeczności lokalnych
W obu naborach wsparcie ma formę bezzwrotnej pomocy finansowej.
Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty – lider renaturyzacji
Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty koordynuje duże projekty środowiskowe, budując współpracę między różnymi instytucjami na rzecz poprawy stanu rzek i mokradeł. W programie LIFE for Rivers prowadzi kompleksową renaturyzację dorzecza Parsęty – usuwanie barier migracyjnych dla ryb, odtwarzanie terenów podmokłych, monitoring jakości wód oraz edukację ekologiczną.
W działania zaangażowane są m.in. Wody Polskie, WWF Polska, SGGW, RDOŚ Szczecin, Instytut Oceanologii PAN oraz partnerzy z Hiszpanii i Holandii.
Od 2025 roku realizowany jest także projekt ochrony in-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w dorzeczu Parsęty. Obejmuje on monitoring jakości wód, stały monitoring gatunków, czynną ochronę siedlisk oraz edukację ekologiczną.
