Regeneracyjna niebieska gospodarka kluczem do dobrobytu?

Zdjęcie: niebieska gospodarka

Czerwcowy raport Światowego Forum Ekonomicznego (WEF) przedstawia ambitną ścieżkę rozwoju niebieskiej gospodarki działającej w oparciu o zasadę regeneracji zdegradowanych zasobów. Około 40 proc. światowej populacji żyje w promieniu 100 km od wybrzeża, a strefa ta generuje 30 do 50 proc. globalnego PKB. Jak wykorzystać ten potencjał?

Zmiana podejścia ze zrównoważonego na regeneracyjne

Ekosystemy morskie podlegają dziś gwałtownej degradacji pod wpływem ocieplania mórz, wzrostu poziomu wód przypływowych, zanieczyszczeń oraz nadmiernej eksploatacji zasobów. Cenę za ową degradację płacą bezpośrednio społeczeństwa żyjące w strefie przybrzeżnej, a pośrednio cała gospodarka. Krótkoterminowe zyski niestety wciąż przysłaniają długoterminowe szkody.

Zrównoważona niebieska gospodarka koncentruje się co prawda na ograniczaniu tych negatywnych zmian, ale nie próbuje odwracać już zaistniałych szkód. Nowe podejście ma tą sytuację zmienić, aktywnie odtwarzając ekosystemy morskie i kształtując dobrobyt społeczeństw w dłuższej perspektywie.

Ewolucja podejścia jest wymuszona realiami. Jak wskazują eksperci z WEF w nowym raporcie The Regenerative Blue Economy: Pathways to Prosperity, współczesna wartość gospodarki oceanicznej wynosi (wedle różnych szacunków) od 2,6 do 5,1 bln dol. rocznie w ujęciu wartości dodanej brutto. Wspiera ona miliardy miejsc pracy i odpowiada za ponad 80 proc. światowego handlu, stanowiąc fundament bezpieczeństwa żywnościowego państw nadbrzeżnych. Podlega jednak bardzo negatywnym zmianom:

• udział przełowionych stad ryb wzrósł od 1974 r. niemal czterokrotnie;
• 70–90 proc. raf koralowych na świecie może zniknąć w ciągu 20 lat;
• narażenie obszarów przybrzeżnych na powodzie może się podwoić do 2100 r., zagrażając 10 proc. światowej populacji.

Trzy sektory niebieskiej gospodarki: tradycyjny, wzrostowy i graniczny

Eksperci WEF podzielili gospodarkę oceaniczną na trzy sektory, kierując się trajektorią ich wzrostu. Pierwszy z nich obejmuje tradycyjne gałęzie, takie jak rybołówstwo połowowe, transport morski, porty oraz wydobycie ropy i gazu z dna. Generują one najwięcej przychodów i miejsc pracy, ale ich ślad środowiskowy jest znaczący. Transformacja w tym przypadku musi rozpocząć się od ograniczania szkód i poprawy efektywności, a w dalszej kolejności skupić się na włączaniu kosztów środowiskowych do rachunku ekonomicznego i przekierowywaniu subsydiów na działania odtwarzające ekosystemy morskie.

Drugi sektor – wzrostowy – obejmuje branże, które rozwijają się bardzo szybko, czyli np. energetykę wiatrową offshore, akwakulturę, cyfryzację sektora morskiego oraz turystykę przybrzeżną i morską. Dzięki odpowiednim zabezpieczeniom środowiskowym i projektowaniu uwzględniającemu ochronę przyrody mają one szansę stać się motorem napędowym regeneracyjnej niebieskiej gospodarki, wzmacniając zdrowie oceanów.

Największe znaczenie ma jednak sektor trzeci, zwany granicznym. Obejmuje on działania, których celem jest odtwarzanie ekosystemów morskich, tj. odbudowa namorzynów, łąk trawy morskiej i raf koralowych, rozwój niebieskiej biotechnologii oraz usługi monitorowania oceanów.

Cztery dźwignie umożliwiające uruchomienie regeneracyjnej niebieskiej gospodarki

Raport WEF definiuje cztery najważniejsze dźwignie przyspieszające dążenie do regeneracyjnej niebieskiej gospodarki: zarządzanie, finansowanie, kapitał ludzki oraz technologię.

W kontekście zarządzania autorzy wskazują, iż konieczna jest zmiana skali z projektów lokalnych na inicjatywy ekosystemowe oraz wprowadzenie jasnego planowania przestrzennego z realną egzekwowalnością decyzji. Finanse publiczne pozostają kluczowym źródłem kapitałowym dla regeneracyjnej niebieskiej gospodarki, umożliwiając transformację poprzez przekierowanie subsydiów, opłaty środowiskowe oraz uwzględnianie kosztów degradacji. istotną rolę odgrywać będą jednak również nowe instrumenty, takie jak blue bonds i zamiana długów na ochronę przyrody.

W raporcie dużo uwagi poświęcono również tzw. świadomości oceanicznej, która ma być podstawą budowania kompetencji potrzebnych do rozwoju regeneracyjnej niebieskiej gospodarki. Władze lokalne i regionalne powinny być szkolone w planowaniu obszarów morskich, w systemach pozwoleń oraz zarządzaniu morskimi obszarami chronionymi. Przemysł zaś powinien rozwijać kompetencje w zakresie tworzenia regeneracyjnych modeli biznesowych, zarządzania ryzykiem środowiskowym oraz zgodności regulacyjnej.

Trudno również przecenić znaczenie najnowszych technologii, takich jak teledetekcja, autonomiczne platformy, środowiskowe DNA (eDNA), cyfrowe bliźniaki oraz uczenie maszynowe. Współcześnie zarządzanie oceanami musi opierać się na obserwacji: nie da się wyceniać ani weryfikować tego, czego nie zaobserwowano, a tym bardziej tym zarządzać.

Wyzwania na najbliższą przyszłość

Autorzy raportu podkreślają, iż regeneracja oceanów musi być traktowana jako element szerokiej polityki obronności, odporności klimatycznej, energetyki i polityki zagranicznej, nie zaś tylko ochrony środowiska. Z drugiej strony, nie można lekceważyć prawa lokalnych społeczności przybrzeżnych do użytkowania zasobów i ich głosu w planach dotyczących oceanów.

Inwestycje w monitoring satelitarny i AI są konieczne, aby zbudować publiczną infrastrukturę do śledzenia ruchu statków i weryfikacji łańcuchów dostaw i egzekwowania przestrzegania prawa w tym zakresie. Natomiast spadające koszty rozproszonych technologii (np. energii słonecznej, elektrycznych jednostek pływających) mają zapewnić małym operatorom udział w rozwoju regeneracyjnej niebieskiej gospodarki.

Niestety, nie wszystko rozwija się w dobrym kierunku. Jako zagrożenie dla regeneracji oceanów autorzy raportu wskazują rozpad współpracy wielostronnej uwarunkowany względami politycznymi, ze szczególnym podkreśleniem rywalizacji o Arktykę, oraz trudności w zawarciu porozumienia dotyczącego dekarbonizacji żeglugi. Równocześnie niepokojący jest fakt, iż rafy koralowe, lód morski Arktyki i inne ekosystemy zbliżają się do punktów krytycznych, po przekroczeniu których choćby najlepsze zarządzanie nie zagwarantuje ich odbudowy. Bez szybkiej redukcji emisji gazów cieplarnianych na regenerację oceanów może być za późno.

Pisząc artykuł, korzystałam z:

World Economic Forum (2026). The Regenerative Blue Economy: Pathways to Prosperity. https://reports.weforum.org/docs/WEF_The_Regenerative_Blue_Economy_2026.pdf