Polska odcięła się od rosyjskiego gazu, ale weszła w zależność od globalnego rynku LNG. Plany co najmniej 8 GW nowych bloków gazowych rozmijają się ze strategią operatora sieci, a elektryfikacja gospodarki wyraźnie odstaje od kierunku europejskiego. Gaz ziemny może zmniejszyć ryzyko niedoboru mocy w okresie przebudowy elektroenergetyki, ale jego nadmierne wykorzystanie tworzy inne rodzaje podatności: importową, cenową, infrastrukturalną i geopolityczną – wynika z nowego raportu DISE Energy: „Wymiary bezpieczeństwa zaopatrzenia z gaz ziemny: polska transformacja energetyczna, dostawy i geopolityka”. Raport został zaprezentowany podczas Kongresu Wrocław Bridge Energy & Industry Dialogue we Wrocławiu, któremu przyświecało w tym roku hasło: „Energia w czasach niepewności”.
Nowoczesna polityka bezpieczeństwa powinna zatem mierzyć nie tylko liczbę kierunków dostaw i przepustowość terminali, ale również ilość gazu, którą gospodarka musi importować w warunkach stresowych. Dywersyfikacja zmniejsza prawdopodobieństwo przerwy w zaopatrzeniu. Elektryfikacja, efektywność energetyczna i wykorzystanie krajowych źródeł bezemisyjnych ograniczają natomiast skalę potencjalnych skutków takiej przerwy. Autorzy raportu podejmują tematykę ryzyk, związanych z importem surowca przejściowego oraz badają możliwości wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego systemu.
Dolnośląski Instytut Studiów Energetycznych (DISE Energy) prezentuje raport „Wymiary bezpieczeństwa zaopatrzenia w gaz ziemny: polska transformacja energetyczna, dostawy i geopolityka”. Dokument stanowi wielowymiarowe studium łączące analizę rynków unijnych, planowania systemowego KSE, alternatyw technologicznych, geopolityki łańcuchów LNG oraz militarnego wymiaru ochrony infrastruktury krytycznej.
Globalna płynność, lokalna podatność: rynek gazu po kryzysie
Kryzysy ostatnich lat unaoczniły, iż dynamiczny rozwój infrastruktury importowej LNG nie eliminuje ryzyka rynkowego, ale relokuje je na inne ogniwa łańcucha dostaw. Zastąpienie dominacji rosyjskiej kontraktami morskimi powiązało stabilność polskiego systemu z uwarunkowaniami geopolitycznymi w USA czy na Bliskim Wschodzie, kosztami frachtu oceanicznego, kursem dolara oraz konkurencją popytową ze strony rynków azjatyckich.
Raport wskazuje na konieczność redefinicji pojęcia dywersyfikacji. Zastąpienie jednego dominującego dostawcy portfelem zakupów LNG z USA stanowi postęp infrastrukturalny, jednak koncentruje ryzyko w obrębie jednej jurysdykcji prawnej i logistyki transatlantyckiej. Prawdziwym miernikiem bezpieczeństwa staje się wolumen gazu, jaki gospodarka musi zaimportować w warunkach kryzysu podażowego – a ten może zostać ograniczony wyłącznie poprzez działania po stronie popytu, efektywność energetyczną i elektryfikację.
Dylemat KSE: konflikt założeń koncernów energetycznych i operatora sieci
Kluczowym zagadnieniem poruszonym w raporcie jest rozdźwięk pomiędzy planami inwestycyjnymi państwowych grup energetycznych a długofalowym modelem Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. Deklaracje spółek wskazują na przygotowanie projektów bloków gazowych o łącznej mocy od 8 do choćby kilkunastu gigawatów.
Plany te zderzają się ze strategią Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE), która do 2035 r. zakłada funkcjonowanie KSE opartego w ponad 60% na OZE (110 GW), wspartego 24 GW w magazynach energii i 5,3 GW w atomie. W takim miksie jednostki gazowe powinny pełnić wyłącznie funkcję elastycznej rezerwy bilansującej, a nie bloków obciążenia podstawowego.
Brak koordynacji na poziomie planowania państwowego grozi zakontraktowaniem nadmiarowych mocy CCGT, które przy niskiej rynkowej liczbie godzin pracy staną się aktywami osieroconymi, wymagającymi wielomiliardowego wsparcia publicznego w ramach rynku mocy. Eksperci DISE ostrzegają również przed bezkrytycznym traktowaniem statusu „hydrogen-ready” – techniczna gotowość turbin nie rozwiązuje bowiem kwestii dostępności zielonego wodoru ani infrastruktury do jego przesyłu.
Ścieżki alternatywne: elektryfikacja, sector coupling i biometan
Raport DISE szczegółowo analizuje możliwości trwałej redukcji popytu na gaz ziemny. Podczas gdy w Unii Europejskiej elektryfikacja traktowana jest jako dźwignia odporności makroekonomicznej, w Polsce tempo tego procesu pozostaje niewystarczające. Prognozowany na 2040 r. udział energii elektrycznej w krajowym zużyciu energii końcowej (ok. 26,3%) znacząco odbiega od celów unijnych (ok. 46%). Analizy dowodzą, iż technologie komercyjne pozwalają na bezpośrednią elektryfikację ponad 60% ciepła przemysłowego. Z kolei w ciepłownictwie systemowym integracja z elektroenergetyką – poprzez wielkoskalowe pompy ciepła, kotły elektrodowe i akumulatory ciepła – pozwala na efektywne zagospodarowanie nadwyżek z OZE i bezpośrednie ograniczenie zużycia błękitnego paliwa. Istotnym filarem redukcji importu musi stać się także krajowy biometan, przy czym jego podaż powinna być hierarchizowana i kierowana wyłącznie do sektorów, w których elektryfikacja jest technologicznie niemożliwa lub ekonomicznie nieuzasadniona.
Geopolityka łańcuchów LNG i militarna ochrona domeny morskiej
Nowym i fundamentalnym elementem analizy DISE jest wymiar logistyczno-obronny. Raport identyfikuje wrażliwość kluczowych szlaków zaopatrzenia w LNG, w tym wąskich gardeł żeglugi morskiej (m.in. Cieśnina Ormuz, Bab al-Mandab, Kanał Sueski, Kanał Panamski). Wszelkie zakłócenia na tych trasach determinują dostępność floty metanowców i wywołują natychmiastowe impulsy cenowe w Europie.
W obliczu rosnącej aktywności sabotażowej i hybrydowej w basenie Morza Bałtyckiego oraz Morza Północnego ochrona gazoportów, jednostek FSRU, gazowców oraz podmorskiej infrastruktury rurociągowej (Baltic Pipe) staje się integralną częścią doktryny obronnej. Wymaga to rozbudowy zdolności operacyjnych Marynarki Wojennej, zaawansowanego rozpoznania domenowego oraz ścisłej integracji procedur reagowania kryzysowego w ramach sojuszu NATO.
ZAGADNIENIA PORUSZANE W RAPORCIE
- Rozdział 1. Rynki gazu ziemnego w Unii Europejskiej po kryzysie: Analiza powiązań popytowo-podażowych na rynku unijnym po rekonfiguracji kierunków dostaw. Wpływ dominacji LNG na mechanizmy cenowe, stan równowagi rynkowej oraz transformacja globalnych praktyk handlowych (przejście od kontraktów długoterminowych do rynków spotowych i kontraktów indeksowanych do giełd zagranicznych).
- Rozdział 2. Gaz ziemny a polska transformacja energetyczna: Konfrontacja roli gazu w unijnej polityce klimatyczno-energetycznej z krajowym modelem transformacji. Szczegółowe zderzenie planów inwestycyjnych spółek wytwórczych z uwarunkowaniami KSE, problematyka jednostek szczytowych versus CCGT, ryzyko aktywów osieroconych oraz weryfikacja koncepcji „hydrogen-ready”.
- Rozdział 3. Potencjalne ścieżki redukcji zależności od importu gazu ziemnego i zwiększania odporności energetycznej: Przegląd technologicznych dźwigni ograniczania zapotrzebowania na surowiec: gazy zdekarbonizowane: bariery regulacyjne polskiego rynku biometanu oraz kryteria hierarchizacji jego zastosowań końcowych; elektryfikacja i elastyczność: potencjał elektryfikacji ciepła przemysłowego i zarządzania popytem (DSR); integracja sektorowa (Sector Coupling): wykorzystanie magazynów ciepła, kotłów elektrodowych i wielkoskalowych pomp ciepła w ciepłownictwie; infrastruktura i zasoby: rozwój sieci elektroenergetycznych, połączeń transgranicznych, ocena zapotrzebowania na infrastrukturę gazową w warunkach spadku konsumpcji po 2035 r. oraz bilans krajowych zasobów gazu.
- Rozdział 4. Wybrane łańcuchy logistyczne LNG na tle uwarunkowań geopolitycznych: Analityczna ocena głównych eksporterów gazu skroplonego do Polski i UE (potencjał wydobywczy, zdolności skraplania, stabilność polityczna dostawców). Zestawienie szlaków transportowych, identyfikacja krytycznych wąskich gardeł żeglugi oceanicznej oraz ryzyk związanych z dostępnością globalnej floty metanowców.
- Rozdział 5. Bezpieczeństwo energetyczne w kontekście dostaw gazu: Wymiar operacyjny i obronny zaopatrzenia. Zadania i zdolności Marynarki Wojennej w zabezpieczaniu morskich linii komunikacyjnych i infrastruktury odbiorczej; partnerstwa międzynarodowe w ramach NATO i UE; katalog zagrożeń hybrydowych oraz wyzwania związane z bezpośrednią fizyczną i cybernetyczną ochroną gazowców, terminali naziemnych i pływających (FSRU).
Pełny raport dostępny jest do pobrania na stronie Dolnośląskiego Instytutu Studiów Energetycznych:
https://dise.org.pl/raport-gaz-ziemny-wymiary-bezpieczenstwa/
Źródło: Dolnośląski Instytut Studiów Energetycznych

1 tydzień temu















